ข้ามไปเนื้อหา

เนวิน ชิดชอบ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เนวิน ชิดชอบ
เนวิน ใน พ.ศ. 2567
รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี
ดำรงตำแหน่ง
2 สิงหาคม พ.ศ. 2548  19 กันยายน พ.ศ. 2549
(1 ปี 1 เดือน 17 วัน)
นายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ดำรงตำแหน่ง
3 ตุลาคม พ.ศ. 2545  2 สิงหาคม พ.ศ. 2548
(2 ปี 9 เดือน 30 วัน)
นายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์
ดำรงตำแหน่ง
5 มีนาคม พ.ศ. 2545  3 ตุลาคม พ.ศ. 2545
(6 เดือน 28 วัน)
นายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ดำรงตำแหน่ง
14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2540  6 มกราคม พ.ศ. 2544
(3 ปี 1 เดือน 23 วัน)
นายกรัฐมนตรีชวน หลีกภัย
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง
ดำรงตำแหน่ง
18 กรกฎาคม พ.ศ. 2538  23 พฤษภาคม พ.ศ. 2539
(10 เดือน 5 วัน)
นายกรัฐมนตรีบรรหาร ศิลปอาชา
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด4 ตุลาคม พ.ศ. 2501 (67 ปี)
อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ประเทศไทย
พรรคการเมืองภูมิใจไทย (2551–2555; 2564–ปัจจุบัน)
การเข้าร่วม
พรรคการเมืองอื่น
สหประชาธิปไตย (2531–2534)
สามัคคีธรรม (2535)
ชาติไทย (2535–2539; 2543–2547)
เอกภาพ (2539–2543)
ไทยรักไทย (2547–2550)
พลังประชาชน (2550–2551)
คู่สมรสกรุณา ชิดชอบ (สมรส 2531)
บุตร4 คน รวมถึงไชยชนก
บุพการี
ญาติเพิ่มพูน ชิดชอบ (น้องชาย)
ศักดิ์สยาม ชิดชอบ (น้องชาย)

เนวิน ชิดชอบ (เกิด 4 ตุลาคม พ.ศ. 2501) เป็นนักธุรกิจและอดีตนักการเมืองชาวไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเป็นประธานบริหารสโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด เป็นประธานกลุ่มเพื่อนเนวิน อดีตรัฐมนตรีหลายกระทรวง และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดบุรีรัมย์ เป็นหนึ่งในบุคคลที่ใกล้ชิดคนสำคัญของทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ภายหลังคดียุบพรรคการเมือง พ.ศ. 2551 ได้เป็นแยกตัวออกจากพรรคพลังประชาชน มาร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคมัชฌิมาธิปไตย จัดตั้งเป็นพรรคภูมิใจไทย หันไปสนับสนุนพรรคประชาธิปัตย์แทน จนกลายเป็นบุคคลสำคัญที่ทำให้อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

ประวัติ

[แก้]

เนวิน เกิดวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2501 ที่อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ แต่ไปเติบโตที่จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นบุตรนายชัย ชิดชอบ อดีตประธานสภาผู้แทนราษฎร และนางละออง ชิดชอบ เป็นลูกคนกลางในบรรดาพี่น้องชาย 5 หญิง 1 (เป็น พี่ชายพลตำรวจเอก เพิ่มพูน ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ นางสาวอุชษณีย์ ชิดชอบ อดีตสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 8 และ ศักดิ์สยาม ชิดชอบ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม) ด้านครอบครัวสมรสกับนางกรุณา ชิดชอบ (สกุลเดิม: สุภา) บุตรนายคะแนน สุภา เจ้าของบริษัท เชียงใหม่ คอนสตรัคชั่น จำกัด โดยมีบุตร 4 คน คือ ชิดชนก ชิดชอบ รองผู้อำนวยการฝ่ายสินค้าที่ระลึกของบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด, ไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดบุรีรัมย์และเลขาธิการพรรคภูมิใจไทย, ชนน์ชนก ชิดชอบ ผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาเยาวชนของบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด อะคาเดมี่ และโชติชนก ชิดชอบประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด อีสปอร์ต จำกัด [1]

โดยชัย ชิดชอบ ตั้งตัวมาจากธุรกิจโรงโม่หิน มีกิจการที่สำคัญคือ โรงโม่หินศิลาชัย

ชื่อ "เนวิน" ตั้งตามชื่อของเนวี่น ผู้นำรัฐบาลเผด็จการทหารที่ปกครองประเทศพม่าในขณะนั้น ซึ่งเป็นบุคคลที่ชัย ชิดชอบ มีความประทับใจมาก

การศึกษา

[แก้]

สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษา ชั้นที่ 7 จากโรงเรียนเขตการทางสงเคราะห์ 5 (ไตรคามสิทธิศิลป์) ระดับมัธยมศึกษา 5 จากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย มีเพื่อนร่วมรุ่นที่มีชื่อเสียง เช่นวัฒนา เมืองสุข, วีระ สมความคิด, สมชัย ศรีสุทธิยากร และสมศักดิ์ เจียมธีรสกุล ระดับอนุปริญญา สาขาวิชาพัฒนาชุมชนภาคพิเศษ สถาบันราชภัฏบุรีรัมย์ เมื่อ พ.ศ. 2530 และระดับปริญญาตรี หลักสูตรส่งเสริมการเกษตรและสหกรณ์บัณฑิต จากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช นอกจากนี้ยังได้รับมอบปริญญากิตติมศักดิ์ด้านบริหารรัฐกิจจากมหาวิทยาลัยแปซิฟิกเวสเทิร์น รัฐฮาวาย ประเทศสหรัฐอเมริกา

บทบาททางการเมือง

[แก้]

เนวินมีชื่อเล่นจริงๆ ว่า "โอ้ง"[2] เนวินชื่อเหมือนเนวี่น อดีตผู้นำทหารพม่า หน้าลาวเพราะเป็นคนอีสาน แต่เมื่อเวลาหาเสียงจะพูดปราศรัยเป็นภาษาเขมรจนเป็นเอกลักษณ์

เนวินลงสมัครรับเลือกตั้งครั้งแรกใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2531 สังกัดพรรคสหประชาธิปไตย และได้รับเลือกตั้ง ต่อมาได้ลงเลือกตั้งในนามพรรคสามัคคีธรรม และพรรคชาติไทย นอกจากนี้ เนวินเป็นหนึ่งในสมาชิกของกลุ่ม 16 ซึ่งมีผลงานโดดเด่นในการอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลชวน หลีกภัย กรณีแจกที่ดิน สปก.4-01 จนทำให้ต้องยุบสภาในเวลาต่อมา

และสืบเนื่องจากประเด็น ยี้ห้อย ร้อยยี่สิบ ทำให้เขาไม่สามารถอยู่ในพรรคชาติไทยต่อไปได้ และด้วยความช่วยเหลือของชัย ชิดชอบ ผู้เป็นบิดา ทำให้เขาได้สังกัดพรรคเอกภาพ โดยที่ไชยยศ สะสมทรัพย์ หัวหน้าพรรคในขณะนั้น ในเวลาต่อมาเขาได้ดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรค ได้ลงสมัครรับเลือกตั้งอีกครั้งใน การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2539[3]

ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2544 เนวินลงสมัครรับเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ ลำดับที่ 11 ของพรรคชาติไทย[4] แต่ไม่ได้รับเลือกตั้ง

ต่อมาได้ย้ายไปสังกัดพรรคไทยรักไทย ในช่วงก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2548 ในระหว่างนั้น เนวินได้ถูกถาวร เสนเนียม กล่าวหาว่าเป็นผู้พยายามเกลี้ยกล่อมให้ผู้ว่าราชการจังหวัดสงขลา, จังหวัดพัทลุง, และจังหวัดสตูล ให้ความช่วยเหลือพรรคไทยรักไทยในการเลือกตั้ง แต่ปรากฏว่าคณะกรรมการการเลือกตั้งลงความเห็นว่าหลักฐานที่ถาวรใช้ยื่นฟ้องคือ เทปบันทึกเสียงของเนวิน มีความไม่ชัดเจนพอที่จะเอาผิด[5]

หลังจากนั้นได้รับอีกฉายาหนึ่งว่า หมอผีเขมร เนื่องจากเชื่อว่าเป็นผู้แนะนำให้ทักษิณ ชินวัตร ใช้ไสยศาสตร์ในการปกป้องคุ้มครองตัว ในวิกฤตการขับไล่ ทักษิณ ชินวัตร ให้ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี[6] และเชื่อว่าเป็นผู้อยู่เบื้องหลังของการนำม็อบคาราวานคนจนมาปิดล้อมตึกของเครือเนชั่น ที่เขตบางนา เมื่อวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2549[7] และเป็นผู้อยู่เบื้องหลังของการจัดทำสื่อทางเลือก เช่น TTV MV1 และเว็บไซต์ รีพอตเตอร์ ออกมาตอบโต้กลุ่มผู้ขับไล่ทักษิณ ชินวัตร ด้วย[8] และเป็นหนึ่งในผู้ที่ถูกควบคุมตัวหลังรัฐประหาร 19 กันยายน พ.ศ. 2549 พร้อมกับ ยงยุทธ ติยะไพรัช อีกทั้งเป็นบุคคลต้องสงสัยว่าอยู่เบื้องหลังของการพยายามคว่ำร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ที่จะมีการรับร่างในวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2550 ในจังหวัดบุรีรัมย์ด้วย[9] ทำให้เนวินถูกควบคุมตัวไปอยู่ในคุกทหาร 11 วัน

25 กันยายน พ.ศ. 2550 เนวินได้ขึ้นเวทีปราศรัยหาเสียงของพรรคพลังประชาชนที่จังหวัดบุรีรัมย์ ตอนหนึ่งนายเนวินได้บอกว่าระหว่างที่ถูกควบคุมตัวได้ถูกกระทำอย่างไม่ถูกต้อง เช่น ถูกจับแก้ผ้าหมดทั้งตัว และถูกทิ้งไว้ข้างถนน[10] แต่ทางคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติ ได้ปฏิเสธว่าไม่เป็นความจริงและปฏิบัติต่อเนวินอย่างใด

เนวินถูกตัดสิทธิทางการเมืองเป็นเวลา 5 ปี จากคดียุบพรรคการเมือง พ.ศ. 2549 แต่ยังคงเป็นผู้นำกลุ่มเพื่อนเนวิน ที่มี สส. ในกลุ่มอยู่ราว 30 คน เข้าสนับสนุนพรรคพลังประชาชน และร่วมสนับสนุนสมัคร สุนทรเวช ให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และกลุ่มเพื่อนเนวินนี้มีบทบาทอย่างสูงในการจัดตั้งรัฐบาลของพรรคประชาธิปัตย์ เพื่อให้อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เข้าดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และเป็นแกนนำคนสำคัญของพรรคภูมิใจไทย ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อให้ สส.เดิมของพรรคมัชฌิมาธิปไตย และกลุ่มเพื่อนเนวิน พรรคพลังประชาชน ซึ่งถูกตัดสินยุบพรรค เข้าสังกัด และร่วมรัฐบาลกับพรรคประชาธิปัตย์

ในเหตุการณ์ก่อความไม่สงบของกลุ่ม นปช. เมษายน พ.ศ. 2552 หลังจากเนวินถูกทักษิณและกลุ่มคนเสื้อแดงพร้อมด้วย สส. พรรคเพื่อไทย โจมตีว่าเนรคุณหลายต่อหลายครั้งด้วยกัน นายเนวินได้เปิดแถลงข่าวในตอนบ่ายของวันที่ 7 เมษายน ในเชิงท้าชนกับทักษิณ พร้อมกับตั้งคำถามว่า คำว่า "รัฐไทยใหม่" ของทักษิณที่กลุ่มคนเสื้อแดงกล่าวถึงนั้นหมายถึงอะไร และข้อเรียกร้องให้องคมนตรีลาออกนั้นเป็นการก้าวล่วงพระราชอัธยาศัย ซึ่งตนถือว่าสำคัญกว่าพระราชอำนาจ และถ้าจะล้มล้างสถาบันพระมหากษัตริย์ ต้องข้ามศพตนไปก่อน[11]

ต่อมาในปลาย พ.ศ. 2552 เนวินได้รับเลือกให้เป็นผู้อำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติในวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจากรัฐบาล โดยกำหนดตั้งแต่วันที่ 5 ธันวาคม จนถึง 13 ธันวาคม พ.ศ. 2552 ตลอดแนวถนนราชดำเนิน ตั้งแต่ สนามหลวง จนถึงลานพระบรมรูปทรงม้า[12]

ในวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2555 ซึ่งตรงกับวันครบรอบวันเกิด 54 ปี เนวินได้ประกาศยุติบทบาททางการเมืองทั้งหมด เพื่อที่จะลดความขัดแย้งทางการเมืองที่ผ่านมาในรอบหลายปี โดยจะทุ่มเทให้กับการกีฬาอย่างเต็มที่ ทั้งฟุตบอล และการแข่งรถ[13]

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

[แก้]

เนวิน ชิดชอบ ได้รับการเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมาแล้ว 5 สมัย คือ

  1. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2531 จังหวัดบุรีรัมย์ สังกัดพรรคสหประชาธิปไตย
  2. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป มีนาคม พ.ศ. 2535 จังหวัดบุรีรัมย์ สังกัดพรรคสามัคคีธรรม
  3. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป กันยายน พ.ศ. 2535 จังหวัดบุรีรัมย์ สังกัดพรรคชาติไทย
  4. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2538 จังหวัดบุรีรัมย์ สังกัดพรรคชาติไทย
  5. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2539 จังหวัดบุรีรัมย์ สังกัดพรรคเอกภาพ

คำวิจารณ์

[แก้]

"ยี้ห้อย ร้อยยี่สิบ"

[แก้]

เนวินได้รับฉายาจากสื่อมวลชนว่า "ยี้ห้อย ร้อยยี่สิบ" จากการทุจริตซื้อเสียงในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2538 ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2538 ที่จังหวัดบุรีรัมย์ เมื่อชุดเฉพาะกิจของกระทรวงมหาดไทย ที่มีพลตำรวจตรี เสรี เตมียเวส รองผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง (ยศในขณะนั้น) บุกค้นและจับกุมน้องเขยและน้องสาวของประสิทธิ์ ตั้งศรีเกียรติกุล สส.บุรีรัมย์ พบเงินสด 11.4 ล้านบาท ซึ่งอยู่ในรูปของธนบัตรฉบับละ 100 บาท และฉบับ 20 บาท เย็บติดกับใบแนะนำตัวของผู้สมัคร สส. ของพรรค จนนำไปสู่การตั้งข้อหาเตรียมการซื้อเสียง แต่ศาลตัดสินว่าเนวินกับพวกไม่มีความผิดในภายหลัง[14]

"มันจบแล้วครับนาย"

[แก้]

บทบาททางกีฬา

[แก้]

ในช่วงฤดูกาล 2552 เนวินต้องการซื้อหุ้นทีมฟุตบอลในไทยพรีเมียร์ลีก ให้ย้ายไปเล่นที่จังหวัดบุรีรัมย์ ในเบื้องต้นได้เจรจากับสโมสรฟุตบอลตำรวจ แต่ได้รับการปฏิเสธ[15] เนวินได้มีการเจรจาในเบื้องต้นกับสโมสรฟุตบอลทีโอที และสโมสรฟุตบอลทหารบก [16] แต่ตกลงกันไม่ได้ ในที่สุดจึงได้มีการซื้อขายหุ้นของสโมสรฟุตบอลการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ทางสโมสรได้ตกลงที่จะย้ายสนามแข่งจากจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ไปอยู่ที่จังหวัดบุรีรัมย์[15] หลังจากนั้นทางสโมสรได้เปลี่ยนแปลงชื่อทีมเป็น บุรีรัมย์-พีอีเอ พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงทีมผู้บริหารทั้งหมด และทีมผู้ฝึกสอนบางส่วน

เมื่อวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2555 เนวินแถลงข่าวว่าได้ซื้อหุ้นอีก 30% ของสโมสรการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค มาบริหารจัดการเองทั้งหมด รวมทั้งสิทธิทั้งหมดในนามการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค จากนั้นเปลี่ยนชื่อทีมเป็นสโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด[17]

นอกจากนี้เนวินยังเป็นประธานที่ปรึกษาโครงการสนามแข่งรถช้าง อินเตอร์เนชั่นแนล เซอร์กิต[18] ซึ่งตั้งอยู่ด้านทิศตะวันตกของช้างอารีนา สนามเหย้าของสโมสรฟุตบอลบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด ในตำบลอิสาณ อำเภอเมืองบุรีรัมย์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

[แก้]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ผ่าอาณาจักร “ชิดชอบ” ใน “ตู้เต่าบิน” - “ซ้อต่าย-ลูก 4 คน” ถือหุ้น
  2. "รู้ไหมทำไม!'เนวิน ชิดชอบ'ถึงได้เป็นผู้มากบารมีทางการเมือง". เดลินิวส์. สี่พระยาการพิมพ์. 4 ตุลาคม 2024. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2024.
  3. "เนวิน ชิดชอบ จาก "นักเลงเซราะกราว" สู่ผู้มากบารมี". thepeople (ภาษาอังกฤษ). 2019-02-06.
  4. "บัญชีรายชื่อ 100 อันดับ พรรคชาติไทย". web.archive.org. 2001-02-08. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2001-02-08. สืบค้นเมื่อ 2024-02-08.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
  5. "การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในไทย พ.ศ. 2548". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-09-27. สืบค้นเมื่อ 2021-09-02.
  6. อวยชัยแฉทักษิณแอบทำพิธีต่ออายุที่บ้านเนวิน
  7. พันธมิตรฯ ย้ำชุมนุมใหญ่ 7 เมษาฯ - “สนธิ” แฉ “ยี้ห้อย” บงการปิดคมชัดลึก
  8. "jouna lPDF The Trail of Alternative Media in Thailand ตามรอย "สื่อทางเลือก" อันหลากหลายในเมืองไทย". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-05-28. สืบค้นเมื่อ 2006-10-11.
  9. บุคคลต้องสงสัยว่าอยู่เบื้องหลังของการพยายามคว่ำร่างรัฐธรรมนูญ ปี พ.ศ. 2550
  10. ""สมัคร"นำทีมลูกพรรคขึ้นเวทีปราศรัยอีสาน/ชาวบ้านแห่ฟังวิบากกรรม"เนวิน"". ryt9.com. สืบค้นเมื่อ 2025-03-08.
  11. "เนวินแถลงนปช.คิดไกลกว่าไล่รัฐมุ่งเผาชาติ". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-04-11. สืบค้นเมื่อ 2009-04-16.
  12. "เนวินปัดหวังฟอกตัวการเมือง". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-12-03. สืบค้นเมื่อ 2009-12-15.
  13. 'เนวิน'ประกาศเลิกเล่นการเมือง หวังลดความขัดแย้งเก็บถาวร 2012-11-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากกรุงเทพธุรกิจ
  14. "ย้อนอดีต เนวิน "รับขวัญ" หลากผู้นำรัฐบาล ก่อนประยุทธ์เยือนบุรีรัมย์". BBC News ไทย. สืบค้นเมื่อ 2024-02-08.
  15. 1 2 เนวินจะได้แต่ทีมการไฟฟ้าฯ แต่ไม่ได้นักเตะไปบุรีรัมย์
  16. เนวิน เผย บุรีรัมย์ เตรียมเสริมแข้งรายใหม่ช่วง มกราคม ปีหน้า สยามกีฬา, 25 ธันวาคม 2565
  17. ""เนวิน"ทุ่มซื้อสิทธิ์"พีอีเอ"ยุติปัญหาทั้งหมด". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-02-22. สืบค้นเมื่อ 2014-10-09.
  18. "ช้าง อินเตอร์เนชั่นแนล เซอร์กิต". สืบค้นเมื่อ 2024-05-18.
  19. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เก็บถาวร 2022-11-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๑๑๕ ตอนที่ ๒๓ ข หน้า ๑, ๒ ธันวาคม ๒๕๔๑
  20. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เก็บถาวร 2022-09-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๑๑๔ ตอนที่ ๒๗ ข หน้า ๙, ๓ ธันวาคม ๒๕๔๐
  21. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ให้แก่บุคคลที่ช่วยเหลือผู้ประสบธรณีพิบัติภัย “สึนามิ” เก็บถาวร 2022-11-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๑๒๒ ตอนที่ ๒๓ ข หน้า ๒, ๓ ธันวาคม ๒๕๔๘