พจน์ สารสิน

พจน์ สารสิน ป.จ. ม.ป.ช. ม.ว.ม.
พจน์ ใน พ.ศ. 2500
นายกรัฐมนตรีไทย คนที่ 9
ดำรงตำแหน่ง 21 กันยายน พ.ศ. 2500 – 1 มกราคม พ.ศ. 2501
กษัตริย์	พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ก่อนหน้า	สฤษดิ์ ธนะรัชต์ (ผู้รักษาพระนครฝ่ายทหาร)
ถัดไป	ถนอม กิตติขจร
รองนายกรัฐมนตรี
ดำรงตำแหน่ง 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 – 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 ดำรงตำแหน่งร่วมกับ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ (2502–2512) ประภาส จารุเสถียร
นายกรัฐมนตรี	ถนอม กิตติขจร
ก่อนหน้า	พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
ถัดไป	ประภาส จารุเสถียร
ตำแหน่งรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ดำรงตำแหน่ง 13 ตุลาคม พ.ศ. 2492 – 1 มีนาคม พ.ศ. 2493 นายกรัฐมนตรี แปลก พิบูลสงคราม ก่อนหน้า แปลก พิบูลสงคราม ถัดไป บุญเกิด สุตันตานนท์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ดำรงตำแหน่ง 23 กันยายน – 26 กันยายน พ.ศ. 2500 นายกรัฐมนตรี ตนเอง ก่อนหน้า บุญเกิด สุตันตานนท์ ถัดไป เสริม วินิจฉัยกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ ดำรงตำแหน่ง 11 ธันวาคม พ.ศ. 2506 – 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 นายกรัฐมนตรี ถนอม กิตติขจร ก่อนหน้า สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ถัดไป ยกเลิกตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐการ ดำรงตำแหน่ง 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2511 – 7 มีนาคม พ.ศ. 2512 นายกรัฐมนตรี ถนอม กิตติขจร ก่อนหน้า สุนทร หงส์ลดารมภ์ ถัดไป บุญชนะ อัตถากร
เลขาธิการองค์การสนธิสัญญาป้องกัน ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ดำรงตำแหน่ง 5 กันยายน พ.ศ. 2500 – 13 ธันวาคม พ.ศ. 2506
ก่อนหน้า	สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป	วิลเลียม เวิร์ธ (รักษาการ)
อธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่น
ดำรงตำแหน่ง 14 มิถุนายน พ.ศ. 2509 – 9 เมษายน พ.ศ. 2512
ก่อนหน้า	สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป	พิมล กลกิจ
เอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา
ดำรงตำแหน่ง 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2495 – 4 กันยายน พ.ศ. 2500
กษัตริย์	พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
นายกรัฐมนตรี	แปลก พิบูลสงคราม
ก่อนหน้า	พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
ถัดไป	ถนัด คอมันตร์
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด	พจน์ 25 มีนาคม พ.ศ. 2449 อำเภอบางรัก จังหวัดพระนคร ประเทศสยาม
เสียชีวิต	28 กันยายน พ.ศ. 2543 (94 ปี) โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
พรรคการเมือง	ชาติสังคม (2500–2506) สหประชาไทย (2511–2535) คอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (2535–2543)
คู่สมรส	สิริ สารสิน
บุตร	พงส์ เภา บัณฑิต พิมสิริ อาสา สุพัตร์
บุพการี	เทียนฮี้ สารสิน (บิดา) สุ่น สารสิน (มารดา)

พจน์ สารสิน ป.จ. ม.ป.ช. ม.ว.ม. (25 มีนาคม พ.ศ. 2449 – 28 กันยายน พ.ศ. 2543) เป็นนักการเมือง อาจารย์และนักการทูตชาวไทย นายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 9 อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ อดีตเอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่น ต่อมาได้ลาออกเนื่องจากมีความเห็นขัดแย้งกับรัฐบาลเกี่ยวกับการรับรองรัฐบาลจักรพรรดิบ๋าว ดั่ย แห่งประเทศเวียดนามใต้

ประวัติและครอบครัว

พจน์ เกิดเมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2449 (นับแบบใหม่) ที่บ้านพักถนนสุรศักดิ์ ตำบลสีลม อำเภอบางรัก จังหวัดพระนคร (ในปัจจุบันคือแขวงสีลม เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร) เป็นบุตรของพระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้ สารสิน) กับคุณหญิงสุ่น สารสินสวามิภักดิ์ เริ่มศึกษาครั้งแรกที่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย ต่อจากนั้นถูงส่งไปเรียนที่สหรัฐ เมื่อกลับสู่ประเทศสยาม ได้ศึกษาวิชากฎหมายจนสอบได้เนติบัณฑิตไทยเมื่อปี พ.ศ. 2472 และศึกษาวิชากฎหมายต่อในประเทศอังกฤษ

โดยที่บิดา คือ พระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้; จีน: 黄天喜) เป็นแพทย์ชาวจีนอพยพเชื้อสายไหหลำที่เดินทางมาอาศัยยังประเทศสยามตั้งแต่ราวปี พ.ศ. 2443 และรับราชการเป็นแพทย์หลวงประจำราชสำนักในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยตระกูลสารสินถือเป็นตระกูลนักธุรกิจที่มั่งคั่งและมีชื่อเสียงตระกูลหนึ่ง และมีสายสัมพันธ์อันดีกับทางราชการมาโดยตลอด

พจน์ สมรสกับท่านผู้หญิงสิริ สารสิน (สกุลเดิม: โชติกเสถียร) มีบุตรธิดาทั้งหมด 5 คน คือ เป็นนักธุรกิจและนักการเมืองที่มีชื่อเสียง พลตำรวจเอกเภา สารสิน เป็นอดีตอธิบดีกรมตำรวจ บัณฑิต บุณยะปาณะ เป็นอดีตปลัดกระทรวงการคลัง อาสา สารสิน เป็นอดีตราชเลขาธิการใน พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และเป็นอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ

ชีวิตการเมือง

พจน์ เริ่มบทบาททางการเมืองด้วยการสนับสนุนของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม โดยการแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกวุฒิสภา เมื่อปี พ.ศ. 2490 และเข้าร่วมรัฐบาลในตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศในปี พ.ศ. 2491 ต่อมาในปี พ.ศ. 2492 ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ แต่ภายหลังได้ลาออก เนื่องจากมีความเห็นขัดแย้งกับรัฐบาลเกี่ยวกับการรับรองรัฐบาลจักรพรรดิบ๋าว ดั่ย แห่งประเทศเวียดนามใต้

วันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2500 เวลา 23.00 น. พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีพระบรมราชโองการให้เลิกประกาศกฎอัยการศึกในบางจังหวัด โดยทรงยกเลิกกฎอัยการศึกทั้งหมด 46 จังหวัด และให้คงกฎอัยการศึกไว้ทั้งหมด 26 จังหวัด จากทั้งหมด 72 จังหวัด โดยพจน์ นายกรัฐมนตรี ในขณะนั้นเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ

ในปี พ.ศ. 2506 พจน์ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ

งานระหว่างประเทศ

ระหว่างปี พ.ศ. 2495-2500 พจน์ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกาและทำหน้าที่ผู้แทนของประเทศไทยประจำองค์การสหประชาชาติ และในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2500 ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเลขาธิการองค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ส.ป.อ.)

การดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

พจน์ ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2500 หลังจากการทำรัฐประหารของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ภารกิจสำคัญของรัฐบาลคือจะต้องเร่งจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรให้บริสุทธิ์และยุติธรรมอันเป็นสิ่งที่ประชาชนเรียกร้อง และเป็นเหตุผลที่จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้ใช้เป็นข้ออ้างในการยึดอำนาจจากรัฐบาลชุดเก่า หลังจากที่ได้ดำเนินการจัดการเลือกตั้งเสร็จเรียบร้อยแล้ว พจน์ ก็ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และกลับไปดำรงตำแหน่งเลขาธิการ ส.ป.อ. ตามเดิม หลังชีวิตราชการพจน์พำนักอยู่ที่บ้านพักในกรุงเทพมหานคร และยุติบทบาททางการเมืองโดยสิ้นเชิง

ถึงแก่อสัญกรรม

พจน์ ถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคชรา เมื่อวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2543 เวลา 11.40 น. ณ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพมหานคร สิริอายุ 94 ปี

พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริรีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ไปในการพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. 2507 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
• พ.ศ. 2500 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
• พ.ศ. 2497 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
• พ.ศ. 2498 – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 3 (ภ.ป.ร.3)
• พ.ศ. 2527 – เหรียญราชรุจิทอง รัชกาลที่ 9 (ร.จ.ท.9)
• พ.ศ. 2493 – เหรียญพระราชพิธีบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 9 (ร.ร.ศ.9)

ลำดับสาแหรก

ลำดับสาแหรกของพจน์ สารสิน
4. ปั้นจู๊ลั่ว (ฮวด แซ่เทียน)                             2. พระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้ สารสิน)                                   5. หนู แซ่เทียน                             1. พจน์ สารสิน                                         3. สารสินสวามิภักดิ์ (สุ่น สารสิน)

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม

• บุญพิสิฐ ศรีหงส์. “ถ้าเราไม่เริ่มกระทำในสิ่งที่ถูกกันแล้ว ก็คงจะไม่มีโอกาสทำสิ่งที่ถูกต้องต่อไปในอนาคต.” ใน วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย (บรรณาธิการ), สารสิน: อนุสรณ์ในการพระราชทานเพลิงศพ นายพงส์ สารสิน. หน้า 106-179. กรุงเทพฯ: อมรินทร์, 2564.