ลัทธิอาณานิคม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

ลัทธิอาณานิคม (อังกฤษ: colonialism) เป็นการสถาปนา แสวงหาประโยชน์จากพื้นที่อื่น ธำรงรักษา ได้มาซึ่งและขยายอาณานิคมในดินแดนหนึ่งจากประชากรอีกดินแดนหนึ่ง ลัทธิอาณานิคมเป็นชุดความสัมพันธ์ไม่เท่ากันระหว่างเจ้าอาณานิคมและอาณานิคม และมักระหว่างผู้อยู่ในนิคมและประชากรพื้นเมือง

สมัยอาณานิคมยุโรปอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เมื่อชาติยุโรปหลายชาติสถาปนาอาณานิคมในทวีปเอเชีย แอฟริกาและอเมริกา ทีแรก ประเทศต่าง ๆ ดำเนินนโยบายลัทธิพาณิชยนิยมซึ่งออกแบบมาเพื่อเสริมเศรษฐกิจของประเทศแม่โดยแลกกับเศรษฐกิจของคู่แข่ง ฉะนั้น ปกติอาณานิคมจึงได้รับอนุญาตให้ค้าขายเฉพาะกับประเทศแม่เท่านั้น ทว่า เมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิบริติชยกเลิกลัทธิพาณิชยนิยมและการจำกัดการค้า และเริ่มใช้หลักการค้าเสรี โดยมีการจำกัดหรือภาษีศุลกากรน้อย

เนื้อหา

ประวัติ[แก้]

ดูบทความหลักที่: ประวัติลัทธิอาณานิคม
แผนที่อาณานิคมในปี 1800
แผนที่อาณานิคมในปี 1914
แผนที่อาณานิคมในปี 1936
แผนที่อาณานิคมในปี 1945

กิจกรรมซึ่งเรียกได้ว่าลัทธิอาณานิคมนั้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน เริ่มจากจักวรรดิแอฟริกาก่อนสมัยอาณานิคมซึ่งนำให้ชาวอียิปต์ ฟินีเซีย กรีกและโรมันล้วนสร้างอาณานิคมในสมัยโบราณ

ลัทธิอาณานิคมสมัยใหม่เริ่มด้วยยุคแห่งการสำรวจ โปรตุเกสและสเปนค้นพบดินแดนใหม่ทั่วทั้งมหาสมุทรและสร้างสถานีการค้าหรือพิชิตดินแดนกว้างใหญ่ไพศาล บางคนถือว่าการสร้างอาณานิคมทั่วทั้งมหาสมุทรนี้เองที่แยกแยะลัทธิอาณานิคมจากลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism) แบบอื่น มีการแบ่งดินแดนใหม่เหล่านี้ระหว่างจักรวรรดิโปรตุเกสและสเปนครั้งแรกโดยสารตราพระสันตะปาปาอินเทอร์เซเทอรา และต่อมาโดยสนธิสัญญาทอร์เดสซิลลาสและสนธิสัญญาซาราโกซา (ค.ศ. 1529)

สมัยนี้ยังสัมพันธ์กับการปฏิวัติพาณิชย์ สมัยกลางตอนปลายมีการปฏิรูปการบัญชีและการธนาคารในอิตาลีและเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก ยุโรปตะวันตกรับและนำมาปรับใช้กับความเสี่ยงและรางวัลสูงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอาณานิคม

ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มีการสร้างจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสและจักรวรรดิดัตช์ เช่นเดียวกับกรรมสิทธิ์โพ้นทะเลของอังกฤษ ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรวรรดิบริติช นอกจากนี้ ยังมีการสถาปนาจักรวรรดิอาณานิคมเดนมาร์กและอาณานิคมโพ้นทะเลของสวีเดนบ้าง

การแพร่กระจายของจักรวรรดิอาณานิคมลดลงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสงครามปฏิวัติอเมริกาและสงครามประกาศอิสรภาพละตินอเมริกา อย่างไรก็ตาม มีการสถาปนาอาณานิคมใหม่จำนวนมากหลังช่วงนี้ รวมทั้งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิอาณานิคมเบลเยียม ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลายชาติยุโรปเกี่ยวข้องในลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา

จักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิออตโตมันและจักรวรรดิออสเตรียมีอยู่ในห้วงเวลาเดียวกันกับจักรวรรดิข้างต้น แต่มิได้แผ่ข้ามมหาสมุทร จักรวรรดิเหล่านี้ขยายผ่านช่องทางแต่เดิมโดยการพิชิตอาณาเขตเพื่อนบ้านแทน จักรวรรดิญี่ปุ่นจำลองตนเองตามจักรวรรดิอาณานิคมยุโรป สหรัฐได้ดินแดนโพ้นทะเล

หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้คว้าชัยแบ่งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิออตโตมันส่วนใหญ่ระหว่างพวกตนในฐานะอาณัติสันนิบาตชาติ ดินแดนเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นสามระดับตามความพร้อมได้รับเอกราช ทว่า การปลดปล่อยอาณานิคมนอกทวีปอเมริกาล่าไปจนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ใน ค.ศ. 1972 สหประชาชาติตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษการปลดปล่อยอาณานิคม หรือมักเรียกว่า คณะกรรมาธิการ 24 เพื่อส่งเสริมกระบวนการนี้

ยิ่งไปกว่านั้น มีขบวนการเอกราชและโครงการความเป็นปึกแผ่นการเมืองโลก เช่น ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด มีส่วนสำคัญในความพยายามปลดล่อยอาณานิคมในอดีตอาณานิคม

จักรวรรดิทวีปยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 20[แก้]

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆในทวีปยุโรป

อาณานิคมของสหราชอาณาจักรและรัฐในอารักขา[แก้]

Colonial Governor of the Seychelles inspecting police guard of honour in 1972
The Battle of Isandlwana during the Anglo-Zulu War of 1879
Harbour Street, Kingston, Jamaica, c. 1820
The Delhi Durbar of 1877: the proclamation of Queen Victoria as Empress of India
The end result of the Boer Wars was the annexation of the Boer Republics to the British Empire in 1902
บรรดาร้านค่าต่างๆในมอลตาต่างพากันนำป้ายที่มีข้อความต่อต้านอังกฤษ เพื่อสนับสนุนการประกาศเอกราช ในปี 1960
Gibraltar National Day in British-controlled Gibraltar
1966 flag of the Anglo-French Condominium of the New Hebrides

อาณานิคมของฝรั่งเศส[แก้]

Siege of Constantine (1836) during the French conquest of Algeria.
Contemporary illustration of Major Marchand's trek across Africa in 1898

อาณานิคมของรัสเซียและรัฐในอารักขา[แก้]

สถานีการค้าของรัสเซียที่ท่าน้ำเซนต์พอลล์ ในดินแดนอเมริกาของรัสเซีย (ปัจจุบันคือเมืองโคดิแอก ในความปกครองของ รัฐอะแลสกา ประเทศสหรัฐอเมริกา) เมื่อปี 1814
การต่อต้านของชาวคอเคเซียนจากจักรวรรดิรัสเซียในคอเคซัส เมื่อปี ค.ศ.1840
Semirechye Cossack, Semirechye (present-day Kyrgyzstan and Kazakhstan), 1911

อาณานิคมของเยอรมนี[แก้]

แคเมอรูนในอาณานิคมเยอรมนี เมื่อปี ค.ศ.1908 (วาดโดย R. Hellgrewe)

อาณานิคมของอิตาลี[แก้]

อาณานิคมของเนเธอร์แลนด์[แก้]

The submission of Diponegoro to General De Kock at the end of the Java War in 1830

อาณานิคมของโปรตุเกส[แก้]

สตรีชาวโปรตุเกสในรัฐกัว ที่ปัจจุบันเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของประเทศอินเดีย เมื่อคริสต์ศตวรรษที่16

อาณานิคมของสเปน[แก้]

An 18th-century casta painting from New Spain shows a Spanish man and his indigenous wife.
Spanish General Arsenio Martínez Campos in Havana, Colonial Cuba, 1878

อาณานิคมของออสเตรีย-ฮังการี[แก้]

Muslim Bosniak resistance during the battle of Sarajevo in 1878 against the Austro-Hungarian occupation

อาณานิคมของเดนมาร์ก[แก้]

Reykjavík in 1835

อาณานิคมของเบลเยียม[แก้]

'La revue' of the Force Publique, Boma, capital city of the Congo Free State, 1899

อาณานิคมของสวีเดน[แก้]

อาณานิคมของโปแลนด์-ลิทัวเนีย[แก้]

อาณานิคมและดินแดนที่ยึดครองของโรมาเนีย[แก้]

ดินแดนโพ้นทะเลของนอร์เวย์[แก้]

จักรวรรดินอกทวีบยุโรป[แก้]

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆนอกทวีปยุโรป

รัฐในอารักขาของออสเตรเลีย[แก้]

Members of the militia in Tasmania, c. 1913

เขตสังกัดของนิวซีแลนด์[แก้]

Governor Lord Ranfurly reading the annexation proclamation to Queen Makea on 7 October 1900.

อาณานิคมของสหรัฐและรัฐในอารักขา[แก้]

Governor General William Howard Taft addressing the audience at the Philippine Assembly in the Manila Grand Opera House

อาณานิคมของตุรกี (ออตโตมัน)[แก้]

ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น สาธารณรัฐตุรกี

เบลเกรด สมัยที่เป็นดินแดนของออตโตมัน ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 (ปัจจุบันนี้ตกเป็นของประเทศเซอร์เบีย)

อาณานิคมของญี่ปุ่น[แก้]

Three Koreans shot for pulling up rails as a protest against seizure of land without payment by the Japanese

อาณานิคมของจีน[แก้]

Camp of the Qing Military in Khalkha in 1688.

อาณานิคมของโอมาน[แก้]

อาณานิคมของเม็กซิโก[แก้]

Mexican survivors from Clipperton Island, 1917

อาณานิคมของเอกวาดอร์[แก้]

อาณานิคมของโคลอมเบีย[แก้]

อาณานิคมของอาร์เจนตินา[แก้]

Argentine C-130 and control tower, Marambio Airport

อาณานิคมของชิลี[แก้]

อาณานิคมของปารากวัย[แก้]

อาณานิคมของโบลิเวีย[แก้]

อาณานิคมของบราซิล[แก้]

Brazilian troop in Montevideo in 1825.

อาณานิคมของเอธิโอเปีย[แก้]

อาณานิคมของโมร็อกโก[แก้]

อาณานิคมของไทย (สยาม)[แก้]

กองทัพสยามในหัวเมืองประเทศราชลาวล้านช้าง (ปัจจุบันดินแดนในภาพนี้ ได้อยู่ในประเทศลาว) ในปี 2436

อาณานิคมของอียิปต์ (โบราณ)[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

อ้างอิง[แก้]