อาณาจักรหลวงพระบาง

กรุงศรีสัตนาคนหุตล้านช้างร่มขาวหลวงพระบาง ກຣຸງສຣີສັຕຕນາຄນາຫຸຕລ້ານຊ້າງຮົ່ມຂາວຫລວງພຣະບາງ
พ.ศ. 2250–พ.ศ. 2492
ธงชาติ
เพลงชาติ:  เพลงสรรเสริญพระบารมีสยาม (พ.ศ. 2431–2436) ลามาร์แซแยซ (พ.ศ. 2436–2496)
สถานะ	ราชอาณาจักร (2250–2308) ประเทศราชของพม่า (2308–2311) ประเทศราชของสยาม (2321–2436) อาณานิคมของฝรั่งเศส (2436 - 2496)
เมืองหลวง	หลวงพระบาง
ภาษาทั่วไป	ภาษาลาว, ภาษาไทยถิ่นอีสาน, ภาษาลาวท้องถิ่น
การปกครอง	สมบูรณาญาสิทธิราชย์
พระมหากษัตริย์
• 2246 - 2265	เจ้ากิ่งกิสราช
• 2415 - 2432	พระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร
• 2432 - 2448	พระเจ้าสักรินทรฤทธิ์
• 2448 - 2492	พระเจ้าศรีสว่างวงศ์
ประวัติศาสตร์
• สถาปนาโดยการแยกมาจากอาณาจักรล้านช้าง	พ.ศ. 2250 พ.ศ. 2250
• กลายเป็นประเทศราชของสยาม	2321
• เปลี่ยนแปลงมาเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส	3 ตุลาคม 2436
• ปรับสถานะเป็นราชอาณาจักรลาวและได้รับเอกราชในเวลาต่อมา	พ.ศ. 2492 พ.ศ. 2492
ก่อนหน้า ถัดไป อาณาจักรล้านช้าง ราชอาณาจักรลาว
ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ	ลาว ไทย เวียดนาม จีน

อาณาจักรหลวงพระบาง อยู่ทางประเทศลาวตอนเหนือ ภายหลังเมื่อรวมลาวเป็นหนึ่งแล้ว ก็ยังเป็นเมืองหลวงของลาว จนกระทั่งเปลี่ยนแปลงการปกครอง

หลังเจ้ากิสราช กับเจ้าองค์นก (องค์ดำ) มาชิงเอาเมืองหลวงพระบางได้ ก็ประกาศขึ้นครองราชสมบัติของนครหลวงพระบางในระหว่างพ.ศ. 2250 ถึง พ.ศ. 2269 เจ้ากิ่งกิสราชขึ้นครองราชย์ ต่อมาเจ้าอินทโฉมอนุชาเป็นกบฏหนีไปอยู่สิบสองปันนา พระเจ้ากิ่งกิสราชอยู่ในราชสมบัติจนถึงปี พ.ศ. 2269 เป็นรัชสมัยเดียวกับพระเจ้าชัยเชษฐาธิราชที่ 2 หรือ พระเจ้าองค์ไชยเว้ครองนครเวียงจันทน์ พระเจ้าสร้อยศรีสมุทรครองนครจำปาศักดิ์ พระเจ้ากิ่งกิสราชมีพระธิดานามว่าเจ้าแท่นขาว เจ้าแท่นคำ ไม่มีพระโอรสกระทั่งพระองค์สวรรคตขุนนางยกราชสมบัติให้แก่เจ้าองค์คำและให้เสกสมรสกับเจ้าแท่นขาว เจ้าแท่นคำพระธิดาในพระเจ้ากิ่งกิสราช ครั้นในรัชสมัยเจ้าโชติกะ กองทัพญวนได้ยกทัพมาจากทางทิศตะวันออก บุกเข้ายึดเมืองพวนและเข้าประชิดแดนหลวงพระบาง ในเวลาที่เจ้าอินทโฉมสวรรคต เสนาอำมาตย์จึงนำบรรดาพระโอรสของเจ้าอินทโฉมเสี่ยงทายให้เป็นแม่ทัพไปตีพวกญวนแตกพ่ายกลับไป จึงอัญเชิญขึ้นเสวยราชย์สมบัติแทนได้ 8 เดือน บรรดาพระประยูรญาติจึงไม่พอพระทัย จึงยอมสละราชสมบัติให้แก่เจ้าโชติกะปีนั้นเอง ต่อมาทัพพม่ายกทัพใหญ่มารุกรานหลวงพระบางเจ้าโชติกะเสด็จหนีออกไปจากนคร ปล่อยให้เจ้าสุริยวงศ์รักษาเมืองแทน พม่าตีหลวงพระบางได้จับตัวเจ้าอินทะวงศ์และกวาดต้อนผู้คนไปยังพม่า

ต่อมา เจ้าอินทะวงศ์ หนีกลับพม่ามาซ่องสุมผู้คนอยู่ในเขตเมืองแถงแล้วยกทัพมายึดหลวงพระบางไว้ เจ้าโชติกะหนีไปตั้งค่ายอยู่นอกเมือง เตรียมจะยกทัพมาสู้รบ เจ้าหญิงศรีคำกองซึ่งเป็นพระขนิษฐาของเจ้าโชติกะเกลี้ยกล่อมมิให้ทั้ง 2 ฝ่ายรบราฆ่าฟันกันเอง จึงมอบราชสบัติให้แก่เจ้าสุริยวงศาในปี พ.ศ. 2314 หลวงพระบางมีเรื่องขัดแย้งกับนครเวียงจันทน์ในสมัยเจ้าสุริยวงศา จนล่วงมาถึงรัชสมัยเจ้าอุ่นคำ หลวงพระบางและเวียงจันทน์ไม่ปกติสุข ด้วยชาวฮ่อหนีมาจากยูนนาน ประเทศจีน เหตุการณ์สงบลงเนื่องจากทางฝ่ายญวนได้ตีขนาบมาอีกด้านหนึ่ง จนมาถึงสมัยพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ เพราะอันเนื่องมาจากเหตุการณ์ที่ไทยต้องทำสงครามกับฝรั่งเศสนั้นเอง จึงส่งผลทำให้ไทยต้องยอมยกดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงซึ่งมีเมืองหลวงพระบางอยู่ด้วยนั้นให้ตกไปเป็นของฝรั่งเศสแทน เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2436

การปกครองของอาณาจักรสยาม

เมื่อสูญเสียเอกราชในปี พ.ศ. 2321 พระเจ้าสุริยวงศ์ พระมหากษัตริย์ องค์ที่ 6 แห่งอาณาจักรล้านช้างหลวงพระบาง ถูกคุมตัวลงไปที่กรุงธนบุรีภายหลังจึงถูกส่งคืนมาเป็นเจ้าผู้ครองนครหลวงพระบาง และเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2334 บรรดาเสนาอำมาตย์จึงทูลเชิญเจ้าอนุรุทธ พระอนุชาของเจ้าสุริยวงศ์ขึ้นครองราชย์ เมื่อเจ้านันทเสนแห่งเวียงจันทน์ยกทัพมาตีเมืองหลวงพระบางได้ เจ้าอนุรุทธจึงถูกส่งลงไปขังที่กรุงเทพฯ อยู่ 4 ปี จึงได้เสด็จกลับมาขึ้นครองราชย์ตามเดิม และเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2339 เจ้ามันธาตุราช พระโอรสของเจ้าอนุรุทธะ จึงได้ขึ้นครองเมืองแทนในปี พ.ศ. 2360 ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จสวรรคต เจ้ามันธาตุราชจึงได้เสด็จลงไปกรุงเทพฯ เพื่ออุปสมบทต่อหน้าพระบรมศพแล้วจึงเสด็จกลับมาครองครองราชย์ตามเดิม โดยในปี พ.ศ. 2370 เกิดเหตุการณ์กบฏเจ้าอนุวงศ์ เจ้ามันธาตุราชจึงได้ส่งกำลังพลไปช่วยกองทัพไทยตีเมืองเวียงจันทน์

เมื่อเจ้ามันธาตุราช สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2379 ทางกรุงเทพฯ จึงตั้งให้เจ้าสุกเสริม โอรสของเจ้ามันธาตุราชขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินหลวงพระบางในปี พ.ศ. 2381 และสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2393 เจ้าจันทราชราช โอรสองค์ที่ 2 ของเจ้ามันธาตุราชได้ครองราชสืบแทนและครองราชย์อยู่ 20 ปี จึงสวรรคตในปี พ.ศ. 2414 ทำให้เจ้าอุ่นคำโอรสของเจ้ามันธาตุราช ได้ครองราชสมบัติสืบต่อ ในรัชสมัยเจ้าอุ่นคำนี้ได้เกิดกบฏฮ่อขึ้นทำให้พระองค์หนีไปอยู่ที่เมืองปากลาย รัฐบาลไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้จึงได้ส่งกองทัพมาปราบ พร้อมทั้งปลดเจ้าอุ่นคำออกจากบัลลังก์ แล้วตั้งเจ้าคำสุกโอรสของเจ้าอุ่นคำขึ้นครองราชย์แทน ในปี พ.ศ. 2432

เจ้าคำสุก ได้ขึ้นครองราชย์จนถึงปี พ.ศ. 2436 เกิดกรณีพิพาทสยาม-ฝรั่งเศส รัฐบาลสยามได้ยอมยกดินแดนทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงทั้งหมดให้แก่รัฐบาลฝรั่งเศส จึงทำให้เจ้าคำสุกเป็นพระเจ้าแผ่นดินหลวงพระบางภายใต้การอารักขาของฝรั่งเศส จนถึงปี พ.ศ. 2448 จึงสิ้นพระชนม์

ลำดับกษัตริย์แห่งอาณาจักรหลวงพระบาง

ลำดับ	พระรูป	รายพระนาม	ครองราชย์			หมายเหตุ
			เริ่มรัชกาล	สิ้นสุดรัชกาล	รวมเวลา (ปี)
1		พระเจ้ากิ่งกิสราช	พ.ศ. 2246	พ.ศ. 2265	19 ปี	พระราชนัดดาในพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช
2		พระบรมเชษฐขัตติยสุริยวงศา (เจ้าองค์คำ)	พ.ศ. 2265	พ.ศ. 2266	1 ปี	พระราชโอรสในเจ้าอินทรกุมาร เชื้อสายกษัตริย์เมืองเชียงรุ้ง
3		เจ้าอินทโฉม	พ.ศ. 2266	พ.ศ. 2292	26 ปี	พระราชอนุชาในพระเจ้ากิ่งกิสราช
4		เจ้าอินทพรหม	พ.ศ. 2292	พ.ศ. 2293	8 เดือน	พระราชโอรสในพระเจ้าอินทโฉม
5		เจ้าโชติกะ	พ.ศ. 2293	พ.ศ. 2314	21 ปี	พระเชษฐาองค์โตในพระเจ้าอินทพรหม
6		เจ้าสุริยวงศ์	พ.ศ. 2314	พ.ศ. 2334	20 ปี	พระราชอนุชาในพระเจ้าโชติกะ เสียเอกราชให้แก่สยามเมื่อปี พ.ศ. 2322
7		เจ้าอนุรุทธ	พ.ศ. 2334	พ.ศ. 2359	25 ปี	พระราชโอรสองค์ที่ 2 ในพระเจ้าอินทโฉม พระเชษฐาในพระเจ้าสุริยวงศ์
8		เจ้ามันธาตุราช	พ.ศ. 2359	พ.ศ. 2378	19 ปี	พระราชโอรสในพระเจ้าอนุรุทธ
9		เจ้าสุกเสริม	พ.ศ. 2381	พ.ศ. 2393	12 ปี	พระราชโอรสในพระเจ้ามันธาตุราช
10		พระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ (เจ้าจันทราช)	พ.ศ. 2395	พ.ศ. 2414	19 ปี	พระราชอนุชาในพระเจ้าสุกเสริม
11		พระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร (เจ้าอุ่นคำ)	พ.ศ. 2415	พ.ศ. 2431	16 ปี	พระราชอนุชาในพระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ พระราชโอรสในพระเจ้ามันธาตุราช, เกิดเหตุโจรจีนฮ่อยกทัพปล้นสะดมตามหัวเมืองลาวต่างๆ เป็นเวลาหลายปี เมืองหลวงพระบางถูกเผาจากเหตุการณ์ครั้งนี้, รัชกาลที่ 5 ทรงให้ออกจากตำแหน่งเจ้านครหลวงพระบาง ฐานหย่อนสมรรถภาพ, ถึงแก่พิราลัยใน พ.ศ. 2438
12		พระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ (เจ้าคำสุก)	พ.ศ. 2432	พ.ศ. 2448	16 ปี	พระราชโอรสในพระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร สมัยนี้ดินแดนลาวตกเป็นของฝรั่งเศส เมื่อปี พ.ศ. 2436
13		พระเจ้าศรีสว่างวงศ์	พ.ศ. 2447	พ.ศ. 2488	41 ปี	พระราชโอรสในพระเจ้าสักรินทรฤทธิ์ หลังปี พ.ศ. 2488 ทรงเปลี่ยนพระราชฐานะเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรลาว