มหาอำนาจ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

มหาอำนาจ หมายถึงรัฐซึ่งได้รับการยอมรับว่ามีความสามารถแผ่อิทธิพลในระดับโลกได้ ลักษณะของรัฐมหาอำนาจ คือ ครอบครองอำนาจทางทหารและเศรษฐกิจ ตลอดจนอิทธิพลทางการทูตและอำนาจแบบอ่อน (soft power) ซึ่งอาจเป็นเหตุให้ประเทศด้อยอำนาจต้องพิจารณาความเห็นของมหาอำนาจก่อนดำเนินการใด ๆ ของตน นักทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ระบุว่า ลักษณะของสถานภาพมหาอำนาจสามารถจำแนกเป็นขีดความสามารถของอำนาจ และมิติสถานภาพ ในบางครั้ง สถานภาพมหาอำนาจได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในการประชุมที่สำคัญ ดังเช่น การประชุมแห่งเวียนนา[1] หรือในหน่วยงานระหว่างประเทศ ดังเช่น คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ[2]

คำว่า มหาอำนาจ (great power) มีใช้ครั้งแรกหมายถึงประเทศสำคัญ ๆ ของทวีปยุโรคในยุคหลังนโปเลียน[3] "มหาอำนาจ" ก่อตั้ง "ความร่วมมือแห่งยุโรป" (Concert of Europe) และอ้างสิทธิในการบังคับใช้สนธิสัญญาหลังสงครามร่วมกัน การแบ่งแยกระหว่างประเทศด้อยอำนาจกับมหาอำนาจมีขึ้นอย่างเป็นทางการในสนธิสัญญาเชามงใน ค.ศ. 1814[4] นับตั้งแต่นั้น ดุลภาพแห่งอำนาจระหว่างประเทศได้มีการเปลี่ยนแปลงหลายครั้ง โดยครั้งที่สำคัญเกิดขึ้นหลังจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่งและสงครามโลกครั้งที่สอง อย่างไรก็ตาม แม้ว่าบางชาติจะถูกพิจารณาว่าเป็นมหาอำนาจอย่างกว้างขวาง แต่ยังไม่มีรายชื่อจำกัดความ จึงนำไปสู่การโต้เถียงกันต่อไป

ลักษณะ[แก้]

ไม่มีเกณฑ์หรือลักษณะจำกัดความของมหาอำนาจ ลักษณะเหล่านี้มักถือว่าเป็นเชิงประสบการณ์และประจักษ์ชัดในตัวของผู้ประเมิน[5] อย่างไรก็ดี ความเข้าใจนี้มีข้อเสียเรื่องอัตวิสัย ผลคือ มีความพยายามหยิบยกเกณฑ์สามัญบางข้อมาพิจารณาและจัดเป็นส่วนสำคัญของสถานภาพมหาอำนาจ

งานเขียนช่วงต้นเกี่ยวกับเรื่องนี้มักตัดสินรัฐตามเกณฑ์สัจนิยม ตามที่แสดงโดยนักประวัติศาสตร์ เอ. เจ. พี. เทย์เลอร์ เมื่อเขาเขียนว่า "การทดสอบมหาอำนาจ คือ การทดสอบความเข้มแข็งในการทำสงคราม"[6] นักเขียนสมัยหลังได้ขยายการทดสอบนี้ โดยพยายามนิยามมหาอำนาจในแง่ขีดความสามารถทางทหาร เศรษฐกิจและการเมืองโดยรวม[7] เคนเน็ธ วอลทซ์ ผู้ก่อตั้งทฤษฎีสัจนิยมใหม่ของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ได้ใช้ชุดหลักเกณฑ์ 5 ข้อ เพื่อระบุความเป็นมหาอำนาจ: ประชากรและภูมิประเทศ; การบริจาคทรัพยากร; ศักยภาพทางเศรษฐกิจ; ความมั่นคงและอำนาจทางการเมือง; และความเข้มแข็งทางทหาร เกณฑ์ดังกล่าวสามารถแบ่งออกได้ในสามหัวข้อ: ขีดความสามารถแห่งอำนาจในแง่พื้นที่ และสถานภาพ[1]

ประวัติศาสตร์[แก้]

มหาอำนาจกับสงคราม[แก้]

มหาอำนาจกับสนธิสัญญาสันติภาพ[แก้]

มหาอำนาจหลังสงครามเย็น[แก้]


  มหาอำนาจที่ได้เป็นสมาชิกถาวรคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ
  มหาอำนาจที่ไม่ได้เป็นสมาชิกถาวรคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

จีน ฝรั่งเศส รัสเซีย สหราชอาณาจักร และ สหรัฐอเมริกา ถูกเรียกว่าเป็นมหาอำนาจ โดยทั้ง 5 ชาตินั้นมีพลังอำนาจในฐานะสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ และยังเป็นรัฐนิวเคลียร์ที่อยู่ภายใต้สนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์อีกด้วย

หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียตในปีค.ศ.1991 คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติจึงได้ให้รัสเซียเข้ามารับตำแหน่งสมาชิกถาวรแทน แต่รัสเซียก็ได้สูญเสียตำแหน่งอภิมหาอำนาจ จึงทำให้สหรัฐอเมริกาได้กลายเป็นอภิมหาอำนาจเพียงหนึ่งเดียว

อย่างไรก็ตาม บริบทของคำว่า มหาอำนาจ ในปัจจุบัน ได้มีการเรียกใหม่เป็น จีน ฝรั่งเศส สหราชอาณาจักร รัสเซีย ญี่ปุ่น และ เยอรมนีที่เป็นประเทศอำนาจปานกลาง แต่อย่างไรก็ดี ญี่ปุ่น และ เยอรมนี ก็ยังสามารถรวมอยู่ในมหาอำนาจได้

การพัฒนามหาอำนาจ[แก้]

ดูบทความหลักที่: การพัฒนามหาอำนาจ

การจัดระบบตามลำดับชั้นของมหาอำนาจ[แก้]

ประเทศมหาอำนาจแบ่งตามช่วงเวลา[แก้]

1815 1878 1900 1919 1939 1945 c. 2000
 ออสเตรีย[8][9][1]  จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี[10]  จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี[11]
 จักรวรรดิอังกฤษ[8][9][1]  จักรวรรดิอังกฤษ[10]  จักรวรรดิอังกฤษ[11]  จักรวรรดิอังกฤษ[12]  สหราชอาณาจักร[nb 1][13]  สหราชอาณาจักร[8][14][15]  สหราชอาณาจักร[16][17][14][8][18][19][20][21][22][23]
 จีน[8][14]  จีน[8][14][17][21][24][25]
การฟื้นฟูราชวงศ์บูร์บง ฝรั่งเศส[8][9][1] ฝรั่งเศส ฝรั่งเศส[10] ฝรั่งเศส ฝรั่งเศส[11] ฝรั่งเศส ฝรั่งเศส[12] ฝรั่งเศส ฝรั่งเศส[13] ฝรั่งเศส ฝรั่งเศส[8][14]  ฝรั่งเศส[16][8][14][17][18][19][21]
 ปรัสเซีย[8][9][1]  เยอรมนี[10]  เยอรมนี[11]  เยอรมนี[13]  เยอรมนี[16][8][17][18][19][21]
 อิตาลี[26][27][28][29]  อิตาลี[11]  อิตาลี[12]  อิตาลี[13]
 ญี่ปุ่น[11]  ญี่ปุ่น[12][nb 2]  ญี่ปุ่น[13]  ญี่ปุ่น[8][17][24][30][18][21]
 รัสเซีย[8][9][1]  รัสเซีย[10]  รัสเซีย[11]  สหภาพโซเวียต[13]  สหภาพโซเวียต[8][14][15]  รัสเซีย[8][14][17][24][18][19][21]
 สหรัฐ[11]  สหรัฐ[12]  สหรัฐ[13]  สหรัฐ[8][14][15]  สหรัฐ[16][8][14][17][31][18][19][21]

ดูเพิ่ม[แก้]

ข้อมูล[แก้]

  1. After the Statute of Westminster came into effect in 1931, the United Kingdom no longer represented the British Empire in world affairs.
  2. "The Prime Minister of Canada (during the Treaty of Versailles) said that there were 'only three major powers left in the world the United States, Britain and Japan' ... (but) The Great Powers could not be consistent. At the instance of Britain, Japan's ally, they gave Japan five delegates to the Peace Conference, just like themselves, but in the Supreme Council the Japanese were generally ignored or treated as something of a joke." from MacMillan, Margaret (2003). Paris 1919. United States of America: Random House Trade. p. 306. ISBN 0-375-76052-0. 

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High—Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), p 27, p225-p228 (PDF chapter downloads) (PDF copy). อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่สมเหตุสมผล มีนิยามชื่อ "When_the_Stakes_Are_High.E2.80.94Deterrence_and_Conflict_among_Major_Powers" หลายครั้งด้วยเนื้อหาต่างกัน
  2. Kelsen, Hans (2000). The law of the United Nations: a critical analysis of its fundamental .... United States of America: The Lawbook Exchange, Ltd. pp. 272–281, 911. ISBN 1584770775. 
  3. Webster, Charles K, Sir (ed), British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe, G Bell (1931), p307.
  4. Toje, A. (2010). The European Union as a small power: After the post-Cold War. New York: Palgrave Macmillan.
  5. Waltz, Kenneth N (1979). Theory of International Politics. McGraw-Hill. p. 131. ISBN 0-201-08349-3. 
  6. Taylor, Alan JP (1954). The Struggle for Mastery in Europe 1848–1918. Oxford: Clarendon. p. xxiv. ISBN 0-19-881270-1. 
  7. Organski, AFK – World Politics, Knopf (1958)
  8. 8.00 8.01 8.02 8.03 8.04 8.05 8.06 8.07 8.08 8.09 8.10 8.11 8.12 8.13 8.14 8.15 8.16 Peter Howard (2008). "Great Powers". Encarta. MSN. Archived from the original on 2009-10-31. สืบค้นเมื่อ 2008-12-20. 
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 9.4 Fueter, Eduard (1922). World history, 1815–1920. United States of America: Harcourt, Brace and Company. pp. 25–28, 36–44. ISBN 1584770775. 
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 McCarthy, Justin (1880). A History of Our Own Times, from 1880 to the Diamond Jubilee. New York, United States of America: Harper & Brothers, Publishers. pp. 475–476. 
  11. 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7 Dallin, David. The Rise of Russia in Asia. 
  12. 12.0 12.1 12.2 12.3 12.4 MacMillan, Margaret (2003). Paris 1919. United States of America: Random House Trade. pp. 36, 306, 431. ISBN 0-375-76052-0. 
  13. 13.0 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 13.6 Harrison, M (2000) The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison, Cambridge University Press.
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 14.8 14.9 Louden, Robert (2007). The world we want. United States of America: Oxford University Press US. p. 187. ISBN 0195321375. 
  15. 15.0 15.1 15.2 The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace (1944), written by William T.R. Fox
  16. 16.0 16.1 16.2 16.3 Canada Among Nations, 2004: Setting Priorities Straight. McGill-Queen's Press - MQUP. 17 January 2005. p. 85. ISBN 0773528369. สืบค้นเมื่อ 13 June 2016.  ("The United States is the sole world's superpower. France, Italy, Germany and the United Kingdom are great powers")
  17. 17.0 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 17.6 T. V. Paul; James J. Wirtz; Michel Fortmann (2005). Balance of Power. United States of America: State University of New York Press, 2005. pp. 59, 282. ISBN 0791464016.  Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia, and the United States p.59
  18. 18.0 18.1 18.2 18.3 18.4 18.5 Sterio, Milena (2013). The right to self-determination under international law : "selfistans", secession and the rule of the great powers. Milton Park, Abingdon, Oxon: Routledge. p. xii (preface). ISBN 0415668182. สืบค้นเมื่อ 13 June 2016.  ("The great powers are super-sovereign states: an exclusive club of the most powerful states economically, militarily, politically and strategically. These states include veto-wielding members of the United Nations Security Council (United States, United Kingdom, France, China, and Russia), as well as economic powerhouses such as Germany, Italy and Japan.")
  19. 19.0 19.1 19.2 19.3 19.4 Transforming Military Power since the Cold War: Britain, France, and the United States, 1991–2012. Cambridge University Press. 2013. p. 224. ISBN 1107471494. สืบค้นเมื่อ 13 June 2016.  (During the Kosovo War (1998) "...Contact Group consisting of six great powers (the United states, Russia, France, Britain, Germany and Italy).")
  20. McCourt, David (28 May 2014). Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics. United States of America: University of Michigan Press. ISBN 0472072218. 
  21. 21.0 21.1 21.2 21.3 21.4 21.5 21.6 Baron, Joshua (22 January 2014). Great Power Peace and American Primacy: The Origins and Future of a New International Order. United States: Palgrave Macmillan. ISBN 1137299487. 
  22. Chalmers, Malcolm (May 2015). "A Force for Order: Strategic Underpinnings of the Next NSS and SDSR". Royal United Services Institute. Briefing Paper (SDSR 2015: Hard Choices Ahead): 2. "While no longer a superpower (a position it lost in the 1940s), the UK remains much more than a 'middle power'." 
  23. Walker, William (22 September 2015). "Trident's Replacement and the Survival of the United Kingdom". International Institute for Strategic Studies, Global Politics and Strategy 57 (5): 7–28. สืบค้นเมื่อ 31 December 2015. "Trident as a pillar of the transatlantic relationship and symbol of the UK's desire to remain a great power with global reach." 
  24. 24.0 24.1 24.2 UW Press: Korea's Future and the Great Powers
  25. Yong Deng and Thomas G. Moore (2004) "China Views Globalization: Toward a New Great-Power Politics?" The Washington Quarterly[ลิงก์เสีย]
  26. Kennedy, Paul (1987). The Rise and Fall of the Great Powers. United States of America: Random House. p. 204. ISBN 0-394-54674-1. 
  27. Best, Antony; Hanhimäki, Jussi; Maiolo, Joseph; Schulze, Kirsten (2008). International History of the Twentieth Century and Beyond. United States of America: Routledge. p. 9. ISBN 0415438969. 
  28. Wight, Martin (2002). Power Politics. United Kingdom: Continuum International Publishing Group. p. 46. ISBN 0826461743. 
  29. Waltz, Kenneth (1979). Theory of International Politics. United States of America: McGraw-Hill. p. 162. ISBN 0-07-554852-6. 
  30. Richard N. Haass, "Asia's overlooked Great Power", Project Syndicate April 20, 2007.
  31. "Analyzing American Power in the Post-Cold War Era". สืบค้นเมื่อ 2007-02-28.