สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์
Prince Svastivatana Visishta.jpg

พระอิสริยยศ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 4
กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นเอก
ราชวงศ์ จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2408
สิ้นพระชนม์ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478 (69 ปี)
พระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา
พระชายา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี
ชายา หม่อมเจ้าฉวีวิลัย คัคณางค์
หม่อม 8 ท่าน
พระบุตร 48 องค์

มหาอำมาตย์เอก มหาเสวกเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (ประสูติ: 22 ธันวาคม พ.ศ. 2408 - สิ้นพระชนม์: 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิวัตน์ เป็นพระอนุชาในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เป็นพระมาตุลาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระบิดาในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และนับเป็นเจ้านายต่างกรมพระองค์เดียวในชั้นพระองค์เจ้าที่ยังไม่ได้เป็นกรมพระยา ที่ได้รับสมเด็จ[1]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงยุติธรรมเป็นพระองค์แรก นอกจากนี้ยังทรงเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกาในระหว่าง พ.ศ. 2455-2461

พระประวัติ[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 60 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา (เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม) ประสูติเมื่อวันศุกร์ เดือนยี่ ขึ้น 5 ค่ำ ปีฉลูสัปตศก จ.ศ. 1227 ตรงกับวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2408 เมื่อแรกประสูติพระองค์มีพระอิสริยยศที่ พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานคาถาพระราชทานพระนามเป็นภาษามคธ ซึ่งสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวโร) วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร ได้แปลไว้ว่า[2]

"กุมารน้อยของเรานี้ จงมีชื่อว่า สวัสดิโสภณ ขอบุตรของเราผู้เกิดแต่เปี่ยมผู้มารดา จงบรรลุความเจริญฯ ขอบุตรนี้จงมีอายุยืน ไม่มีอุปัทวทุกข มั่งคั่ง มีโภคสมบัติ มีทรัพย์มาก มีความสุข เป็นเสรีภาพ มีอำนาจโดยลำพังตัว ขอพระรัตนตรัย คือ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์นี้ และเทพเจ้าเป็นต้นผู้รักษารัฐมณฑล จงอภิบาลกุมารน้อยของเรานั้น ในกาลทุกเมื่อ ขอบุตรของเรานั้น พึงเป็นผู้มีเดช มีกำลังมาก มีฤทธานุภาพใหญ่ มีปัญญา และปรีชาในประโยชน์อย่างใด พึงรักษาตระกูลให้สำเร็จประโยชน์อย่างนั้น เทอญ "

พระองค์เป็นพระราชโอรสพระองค์สุดท้ายที่ประสูติแต่สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา โดยมีพระเชษฐาและพระเชษฐภคินีร่วมพระมารดา ได้แก่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอุณากรรณอนันตนรไชย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

วันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2432 ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (สา ปุสฺสเทโว) เป็นพระศีลาจารย์ และพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ผนวชแล้วเสด็จไปประทับ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร ถึงวันที่ 11 กรกฎาคม ศกนั้น จึงทรงย้ายไปประทับ ณ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร[3] แล้วลาผนวชในวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2432[4]

พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ ทรงเป็นเจ้านายไทยพระองค์แรก ๆ ที่ได้ไปศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ ทรงศึกษากฎหมายจากเบลเลียลคอลเลจ ในมหาวิทยาลัยอ๊อกซฟอร์ด แล้วเสด็จกลับมาดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงยุติธรรมพระองค์แรก ทรงปรับปรุงกิจการศาลแบบเก่า ต่อมาจึงถวายบังคมลาออกเพื่อไปราชการในยุโรป เมื่อ พ.ศ. 2466 ทรงรับตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกาพระองค์ที่ 3 ระหว่างวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2455 - 31 สิงหาคม พ.ศ. 2461

เมื่อ พ.ศ. 2441 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสวัสดิวัดนวิศิษฎ์[5]

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนกรมขึ้นเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ เมื่อ พ.ศ. 2456[6] และทรงได้รับการโปรดเกล้าให้เลื่อนกรมอีกครั้งที่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ โดยมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า[7]

"พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ สยามมิศรราชมาตุลาธิบดี ศรีพัชรินทรโสรานุชาร์ยมานวธรรมศาสดรวิธาน นิรุกติปรติภานพิทยโกศล โศภนมิตรสุจริตอาร์ชวาศัย ศรีรัตนไตรยสรณาภิรัต ชเนตภูมิปะภัทปิยมานมนุญ สุนทรธรรมบ์บพิตร์"

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมพระเกียรติยศขึ้นเป็น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ฯ เมื่อวันจันทร์ที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2468 (นับแบบปัจจุบันตรงกับ พ.ศ. 2469)[8]

วังที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ซึ่งตั้งอยู่ริมคลองบางกะปิ (คลองแสนแสบ) เขตปทุมวัน ใกล้กับวังสระปทุม และวังวินด์เซอร์ ปัจจุบันวังนี้เป็นที่ตั้งของ สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ สิ้นพระชนม์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทรเกาะปีนัง เมื่อวันอังคาร เดือนอ้าย ขึ้น 15 ค่ำ ปีกุนสัปตศก จ.ศ. 1297 ตรงกับวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478 พระชันษาได้ 70 ปี พระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดปาตูลันจัง (วัดปิ่นบังอร) วันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2478[9]

พระโอรสและพระธิดา[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิวัตน์ มีพระชายาและหม่อม 10 ท่าน ได้แก่

  1. หม่อมศรี (สกุลเดิม: พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร)[10]
  2. หม่อมลมุล (สกุลเดิม: พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร)
  3. หม่อมหุ่น (สกุลเดิม: พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร)
  4. หม่อมราชวงศ์เสงี่ยม (ราชสกุลเดิม: สนิทวงศ์) พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ กับหม่อมเขียน สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ศศิสมิต)
  5. พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี (พระนามเดิม: หม่อมเจ้าอาภาพรรณี คัคณางค์) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคัคณางคยุคล กรมหลวงพิชิตปรีชากร กับหม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา
  6. หม่อมสุดใจ
  7. หม่อมเจ้าฉวีวิลัย (ราชสกุลเดิม: คัคณางค์) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคัคณางคยุคล กรมหลวงพิชิตปรีชากร กับหม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา
  8. หม่อมเร่ (สกุลเดิม: บุนนาค) ธิดาขุนอนุมานพลนิกร (พลอย บุนนาค) กับทรัพย์ (สกุลเดิม: สิทธิโรจน์)
  9. หม่อมลัภ (สกุลเดิม: บุนนาค) ธิดาขุนอนุมานพลนิกร (พลอย บุนนาค) กับทรัพย์ (สกุลเดิม: สิทธิโรจน์)
  10. หม่อมพงษ์ (สกุลเดิม: บุณยรัตพันธุ์) ธิดาร้อยโทสามชัย บุณยรัตพันธุ์

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 48 พระองค์ เป็นชาย 22 พระองค์ และหญิง 26 พระองค์

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
Emblem of the House of Chakri.svg 1. หม่อมเจ้าพิไชยสิทธิสวัสดิ์ ที่ 1 ในหม่อมศรี 1 พฤษภาคม 2431 12 มีนาคม 2433
Emblem of the House of Chakri.svg 2. หม่อมเจ้าทัศนีนงลักษณ์ ที่ 1 ในหม่อมลมุล 26 มีนาคม 2432 28 พฤษภาคม 2444
Emblem of the House of Chakri.svg 3. หม่อมเจ้าพนัสนิคม (แฝด) ที่ 2 ในหม่อมศรี 30 สิงหาคม 2434 ในวันประสูติ
Emblem of the House of Chakri.svg 4. หม่อมเจ้าพนมสารคาม (แฝด) ที่ 3 ในหม่อมศรี 30 สิงหาคม 2434 ในวันประสูติ
หม่อมเจ้าพิมพักตร์ภาณี.JPG 5. หม่อมเจ้าพิมพักตร์ภาณี ที่ 2 ในหม่อมลมุล 22 สิงหาคม 2435 22 ธันวาคม 2477
หม่อมเจ้าเฉลิมศรีสวัสดิวัตน์.JPG 6. หม่อมเจ้าเฉลิมศรีสวัสดิวัตน์ ที่ 3 ในหม่อมลมุล 22 ธันวาคม 2441 15 กรกฎาคม 2507 หม่อมเจริญ (เศวตะทัต)
หม่อมโฉมฉาย (เสมรบุณย์)
หม่อมเจ้าวิศิษฎ์สวัสดิรักษ์ สวัสดิวัตน์.jpg 7. หม่อมเจ้าวิศิษฎ์สวัสดิรักษ์ หม่อมหุ่น 5 เมษายน 2442 26 ธันวาคม 2531 หม่อมราชวงศ์เครือศรี (โศภางค์)
Emblem of the House of Chakri.svg 8. หม่อมเจ้านงลักษณ์ทัศนีย์ ที่ 4 ในหม่อมลมุล 5 เมษายน 2443 31 มีนาคม 2482 หม่อมเจ้าลายฉลุทอง ทองใหญ่
หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน์.jpg 9. หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท ที่ 1 ในหม่อมราชวงศ์เสงี่ยม 13 สิงหาคม 2443 22 เมษายน 2510 หม่อมเสมอ (สิงหเสนี)
Emblem of the House of Chakri.svg 10. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) ที่ 2 ในหม่อมราชวงศ์เสงี่ยม 22 กันยายน 2444 มิถุนายน 2445
Emblem of the House of Chakri.svg 11. หม่อมเจ้าเสรีสวัสดิกมล ที่ 1 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 6 กันยายน 2445 7 มีนาคม 2454
หม่อมเจ้าโสภณภราไดย สวัสดิวัตน์.jpg 12. หม่อมเจ้าโสภณภราไดย ที่ 2 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 8 มกราคม 2446 17 กรกฎาคม 2514 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามยุรฉัตร
หม่อมแตงนวล
หม่อมประเทือง
Emblem of the House of Chakri.svg 13. หม่อมเจ้าสุด (หญิง) ที่ 3 ในหม่อมราชวงศ์เสงี่ยม 22 มกราคม 2446 กรกฎาคม 2447
Queen Rambhai Barni of Siam.jpg 14. หม่อมเจ้ารำไพพรรณี
(พ.ศ. 2468: สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี)
ที่ 3 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 20 ธันวาคม 2447 22 พฤษภาคม 2527 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
Emblem of the House of Chakri.svg 15. หม่อมเจ้าใหม่ (หญิง) ที่ 4 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 19 กุมภาพันธ์ 2448 17 มีนาคม 2448
หม่อมเจ้าสวัสดีประดิษฐ์.JPG 16. หม่อมเจ้าสวัสดีประดิษฐ์ หม่อมสุดใจ 16 กรกฎาคม 2449 2 สิงหาคม 2519 หม่อมเจ้าดวงตา (จักรพันธุ์)
หม่อมสอิ้ง
หม่อมฉลวย
Emblem of the House of Chakri.svg 17. หม่อมเจ้าแดง (หญิง) ที่ 5 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 25 เมษายน 2450 30 พฤษภาคม 2450
Emblem of the House of Chakri.svg 18. หม่อมเจ้าพีรยศยุคล ที่ 1 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 16 มกราคม 2450 29 พฤษภาคม 2519 หม่อมเอสเตอร์
หม่อมเจ้านนทิยาวัด.JPG 19. หม่อมเจ้านนทิยาวัด ที่ 6 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 25 เมษายน 2452 18 ตุลาคม 2501 หม่อมเจ้าสุวภาพเพราพรรณ (วุฒิชัย)
หม่อมเจ้ารัสสาทิศ.JPG 20. หม่อมเจ้ารัสสาทิศ ที่ 2 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 21 กรกฎาคม 2452 23 สิงหาคม 2539 หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร
หม่อมเจ้าอรชุณชิษณุ.JPG 21. หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ ที่ 7 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 15 มกราคม 2453 26 คุลาคม 2512 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี
หม่อมเจ้าผุสดีวิลาส.JPG 22. หม่อมเจ้าผุสดีวิลาส ที่ 3 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 5 กุมภาพันธ์ 2453 8 สิงหาคม 2500
ศกุนตลา ปัทมะสังข์.JPG 23. หม่อมเจ้าศกุนตลา หรือ หม่อมเจ้าศกุนดาลา
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 1 ในหม่อมเร่ 29 กันยายน 2454 28 กรกฎาคม 2524 ราศี ปัทมะศังข์
หม่อมเจ้าผ่องผัสมณี.JPG 24. หม่อมเจ้าผ่องผัสมณี ที่ 4 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 2 ตุลาคม 2455 26 มีนาคม 2526 หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์
หม่อมเจ้ากอกษัตริย์.JPG 25. หม่อมเจ้ากอกษัตริย์ ที่ 5 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 27 มกราคม 2456 15 พฤษภาคม 2513 หม่อมเนลลี่ (วอง)
Emblem of the House of Chakri.svg 26. หม่อมเจ้าบุญ (ชาย) 14 กุมภาพันธ์ 2456 21 กุมภาพันธ์ 2456
หม่อมเจ้าอุษารดี.JPG 27. หม่อมเจ้าอุษารดี ที่ 2 ในหม่อมเร่ 12 เมษายน 2457 8 มีนาคม 2550
หม่อมเจ้าผ่องศรีวิลัย.JPG 28. หม่อมเจ้าผ่องศรีวิลัย ที่ 6 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 23 เมษายน 2458 8 กรกฎาคม 2537
Emblem of the House of Chakri.svg 29. หม่อมเจ้ารอดรมาภัฎ ที่ 8 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 24 กุมภาพันธ์ 2458 4 สิงหาคม 2460
Emblem of the House of Chakri.svg 30. หม่อมเจ้าลอลิไตย ที่ 7 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 16 เมษายน 2459 พ.ศ. 2461
หม่อมเจ้าสุลัภวัลเลง วิสุทธิ.JPG 31. หม่อมเจ้าสุลัภวัลเลง หม่อมลัภ 7 กันยายน 2459 17 กันยายน 2540 หม่อมเจ้ารัตยากร วิสุทธิ
สุเลสลัลเวง สิริกาญจน.JPG 32. หม่อมเจ้าสุเลสลัลเวง
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 3 ในหม่อมเร่ 14 พฤศิกายน 2459 14 เมษายน 2542 ประพันธ์ สิริกาญจน
Emblem of the House of Chakri.svg 33. หม่อมเจ้าเล็ก (หญิง) มีนาคม 2459 4 สิงหาคม 2460
หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร.JPG 34. หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร ที่ 9 ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี 9 มีนาคม 2460 24 กันยายน 2528 หม่อมราชวงศ์ภัทราตรีทศ (เทวกุล)
หม่อมเจ้าสีดาดำรวง.JPG 35. หม่อมเจ้าสีดาดำรวง ที่ 8 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 2 สิงหาคม 2461 25 สิงหาคม 2533 หม่อมเจ้ากมลีสาณ ชุมพล
อมิตตา ธรรมารักษ์.JPG 36. หม่อมเจ้าอมิตดา
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 4 ในหม่อมเร่ 22 พฤษภาคม 2462 11 กันยายน 2542 นายแพทย์สภร ธรรมารักษ์
หม่อมเจ้ามัทรีโสภนา.JPG 37. หม่อมเจ้ามัทรีโศภนา
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 9 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 11 ธันวาคม 2462 15 กรกฎาคม 2546 ฟื้น ดุลยจินดา
Emblem of the House of Chakri.svg 38. หม่อมเจ้านางกูลสวัสดิ์ ที่ 10 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 12 มีนาคม 2463 12 กันยายน 2507
Emblem of the House of Chakri.svg 39. หม่อมเจ้ามโนหรา ที่ 5 ในหม่อมเร่ 20 มิถุนายน 2464 6 กันยายน 2526
หม่อมเจ้าวิสาขานุจฉวี.JPG 40. หม่อมเจ้าวิสาขานุจฉวี
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 11 ในหม่อมเจ้าฉวีวิลัย 18 กรกฎาคม 2465 สิ้นชีพิตักษัยที่ประเทศญี่ปุ่น 30 ตุลาคม 2555 โบชูกุ อุตากาว่า
หม่อมเจ้าอำนอร์สวัสดี.JPG 41. หม่อมเจ้าอำณอร์สวัสดิ ที่ 6 ในหม่อมเร่ 2 ธันวาคม 2466 7 มีนาคม 2529 หม่อมฉลวย (เอกรัตน์)
หม่อมเจ้าบุญทัดสวัสดี.JPG 42. หม่อมเจ้าบุญทัดสวัสดี ที่ 7 ในหม่อมเร่ 27 สิงหาคม 2468 22 กรกฎาคม 2539 หม่อมจารุวัลย์ (ศัตรวาหา)
หม่อมเจ้านรรยราช.JPG 43. หม่อมเจ้านรรยราช ที่ 8 ในหม่อมเร่ 27 พฤศจิกายน 2470 24 พฤษภาคม 2546 หม่อมแสงทอง (ดิศวนนท์)
หม่อมเจ้าปุสาณ.JPG 44. หม่อมเจ้าปุสาณ ที่ 9 ในหม่อมเร่ 27 ธันวาคม 2472 ยังทรงพระชนม์ หม่อมนวลศรี (วีรบุตร)
หม่อมเจ้าพันฑูรย์.JPG 45. หม่อมเจ้าพันฑูรย์ ที่ 1 ในหม่อมพงษ์ 4 กรกฎาคม 2472 21 เมษายน 2545
หม่อมเจ้าภากูล.JPG 46. หม่อมเจ้าภากูล ที่ 2 ในหม่อมพงษ์ 1 กันยายน 2474 31 ตุลาคม 2499 หม่อมประชุมสินธุ์ (พันธ์พัฒน์)
หม่อมเจ้าเมรี.JPG 47. หม่อมเจ้าเมรี ที่ 10 ในหม่อมเร่ 12 กรกฎาคม 2475 ยังทรงพระชนม์
Emblem of the House of Chakri.svg 48. หม่อมเจ้าโต ไม่ทราบปี ไม่ทราบปี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ธรรมเนียมพระยศของ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์
Male Royalty's Standard of Thailand.svg
ธงประจำพระอิสริยยศ
การทูล ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย[แก้]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ[แก้]

ประเทศ ปีที่ได้รับ เครื่องอิสริยาภรณ์ แพรแถบ อ้างอิง
 อิตาลี พ.ศ. 2441 เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 1 Cavaliere di Gran Croce OCI Kingdom BAR.svg [13]
 จักรวรรดิรัสเซีย พ.ศ. 2449 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อเล็กซานเดอร์ เนฟสกี้ ชั้นที่ 1 Order of Alexander Nevsky 2010 ribbon.svg

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์
พระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
เจ้าขรัวเงิน
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์
พระชนนี:
สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
หลวงอาสาสำแดง (แตง)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท้าวสุจริตธำรง (นาค)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. “ปิตุจฉา” กับ “มาตุจฉา”
  2. จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, คาถาพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระนามพระราชโอรสธิดา, โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. 2472
  3. "ข่าวพระองค์เจ้า และหม่อมเจ้าทรงผนวช". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 6 (15): 124–5. 14 กรกฎาคม 2432. สืบค้นเมื่อ 21 กันยายน 2559. 
  4. "ข่าวลาผนวช". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 51 (15): 447. 23 มีนาคม 2432. สืบค้นเมื่อ 21 กันยายน 2559. 
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ในการพระราชทาน พระสุพรรณบัตร, เล่ม 15, ตอน 33, 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441, หน้า 341
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เลื่อนกรม ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้า และตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 30, ตอน ก, 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456, หน้า 329
  7. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสถาปนา เลื่อนกรม ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้า และตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 40, ตอน ง, 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466, หน้า 2600
  8. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระอิสริยศเฉลิมพระอภิไธยและเลื่อนกรมพระราชวงศ์, เล่ม 42, ตอน 0 ก, 21 มีนาคม พ.ศ. 2468, หน้า 372
  9. ราชสกุลวงศ์, หน้า 78
  10. "ข่าวตาย". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 6 (9): 81. 2 มิถุนายน พ.ศ. 2432. 
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  12. 12.0 12.1 12.2 ราชกิจจานุเบกษา, ส่งเหรียญดุษฎีมาลาออกไปพระราชทาน, เล่ม ๑๑, ตอน ๔๕, ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๓๗, หน้า ๓๘๔
  13. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานรานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๔, ตอน ๘, ๒๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๔๐, หน้า ๙๐
บรรณานุกรม
  • สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตรื กรมศิลปากร. ราชสกุลวงศ์. กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตรื กรมศิลปากร, 2554. 296 หน้า. หน้า 77-78. ISBN 978-974-417-594-6
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง
ก่อนหน้า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ถัดไป
พระองค์แรก 2leftarrow.png เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม
(พ.ศ. 2434 - พ.ศ. 2437)
2rightarrow.png พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสิริธัชสังกาศ 2leftarrow.png ประธานศาลฎีกาไทย
(พ.ศ. 2455 - 31 สิงหาคม พ.ศ. 2461)
2rightarrow.png พระยาจักรปาณีศรีศิลวิสุทธิ์ (ลออ ไกรฤกษ์)