พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์
พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์.jpg

พระนาม พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์
พระอิสริยยศ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้า
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2405
พระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร ประเทศสยาม
สิ้นพระชนม์ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2432 (27 ปี)
โรงพยาบาลศิริราช บางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร ประเทศสยาม
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา ท้าวสมศักดิ์ (เจ้าจอมมารดาเหม ในรัชกาลที่ 4)
หม่อม หม่อมสาย โศภางค์ ณ อยุธยา
พระบุตร หม่อมเจ้าเล็ก โศภางค์
หม่อมเจ้าปิยสรรพางค์ โศภางค์
หม่อมเจ้าสุรางค์ศรี โศภางค์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นพระราชอนุชาต่างพระมารดาของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นอธิบดีกรมพยาบาลพระองค์แรก และเป็นบุคคลสำคัญที่มีส่วนร่วมในการจัดตั้งโรงพยาบาลศิริราช

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ ทรงเป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 60 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเหม เมื่อวันศุกร์ เดือน 8 แรม 7 ค่ำ ปีจอจัตวาศก จ.ศ. 1224 ตรงกับวันที่ 18 กรกฎาคม ร.ศ. 81 (พ.ศ. 2405) ทรงเป็นต้นราชสกุลโศภางค์

พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ ทรงรับราชการหลายตำแหน่ง ทรงเป็นเลขานุการในพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมอักษรพิมพการ (โรงพิมพ์หลวงอักษรพิมพการ สำนักงานพิมพ์หนังสือราชกิจจานุเบกษา) และอธิบดีกรมพยาบาล ทรงเป็นกำลังสำคัญในการก่อตั้งโรงพยาบาลศิริราชร่วมกับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (ขณะยังดำรงพระยศเป็นกรมหมื่นดำรงราชานุภาพ)

เมื่อครั้งที่พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ ทรงจัดตั้งโรงพยาบาลศิริราช ทรงอยู่ในลำดับที่ได้รับกรมเป็นลำดับต่อจากกรมหมื่นดำรงราชานุภาพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงให้เจ้ากรมพระอาลักษณ์คิดชื่อกรมไว้ว่า กรมหมื่นศุภกาพย์กวีการ แต่สิ้นพระชนม์เสียก่อนรับกรม ชื่อกรมนี้จึงสูญไป

เนื่องจากการทรงงานอย่างหนักในหลายหน้าที่ทั้งงานประจำและงานจร ทำให้พระพลานามัยของพระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ทรุดลง แม้กรมหมื่นดำรงราชานุภาพและบรรดาเจ้านายที่ทรงเป็นพี่น้องด้วยกันจะเคยทูลตักเตือนว่าทรงงานเกินพระกำลัง ควรแบ่งเบางานด้านอื่นที่ไม่เกี่ยวกับกิจการของกรมพยาบาลให้ผู้อื่นทำแทน แต่พระองค์ไม่ทรงรับฟังและตั้งพระทัยจะทรงงานถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวต่อไป กระทั่งเมื่อแพทย์ตรวจพบว่าพระองค์ประชวรด้วยวัณโรคเนื่องจากพระปัปผาสะ (ปอด) พิการ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์จึงเสด็จประทับรักษาพระองค์ที่โรงพยาบาลศิริราช และตั้งพระทัยไว้ว่าหากรักษาไม่หายก็จะขอสิ้นพระชนม์ในโรงพยาบาล เพราะทรงผูกพันกับโรงพยาบาลศิริราชมาตั้งแต่ทรงเริ่มจัดตั้ง

เมื่อประชวรครั้งที่จะสิ้นพระชนม์นั้นเอง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ออกพระโอษฐ์ด้วยความตกพระทัยว่า "ไม่รู้เลยว่าใช้ศรีเกินกำลัง" และทรงมีพระมหากรุณาธิคุณเสด็จไปเยี่ยมพระอาการของพระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ที่โรงพยาบาลศิริราชหลายครั้ง เป็นพยานแห่งพระเกียรติยศสูงสุดที่ได้ถวายงานสนองพระเดชพระคุณในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันศุกร์ เดือน 11 แรม 2 ค่ำ ปีฉลูเอกศก จ.ศ. 1251 ตรงกับวันที่ 11 ตุลาคม ร.ศ. 108 (พ.ศ. 2432) เวลาบ่าย 1 โมง 40 นาที (13.40 น.) พระชันษาได้ 27 ปี 2 เดือน 23 วัน คิดเป็นวันได้ 9,947 วัน พระศพได้ตั้งบำเพ็ญพระกุศล ณ วังสะพานถ่านของพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทวะวงษ์วโรประการ เนื่องจากก่อนเสด็จประทับ ณ โรงพยาบาลศิริราชจนกระทั่งสิ้นพระชนม์นั้น พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ประทับอยู่ ณ ตำหนักแพที่บางยี่ขัน ยังมิทันได้สร้างวังของพระองค์เอง ได้มีการพระราชทานเพลิงพระศพตามประเพณี โดยพระราชทานเพลิงพระบุพโพเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ร.ศ. 108 (พ.ศ. 2433 ตามปฏิทินปัจจุบัน) ณ วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร และพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุท้องสนามหลวง เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ปีเดียวกัน หลังจากนั้นจึงได้เชิญพระอัฐิของพระองค์ไปประดิษฐานไว้ที่หอพระนาก วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ส่วนพระอังคารนั้นได้บรรจุไว้ที่วัดพระนามบัญญัติ (วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร)

พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ มีผลงานพระนิพนธ์เรื่อง ผีหลอก ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2464

พระโอรสและธิดา[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ ทรงเป็นต้นราชสกุลโศภางค์ มีหม่อม 1 ท่าน คือ หม่อมสาย (สกุลเดิม: สาตราภัย) ธิดาพระยารามกล่อมสาตราภัยกำแหง โดยมีพระโอรสธิดา 3 พระองค์ เป็นชาย 2 พระองค์ และหญิง 1 พระองค์

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นพระชนม์ คู่สมรส
Emblem of the House of Chakri.svg 1. หม่อมเจ้าเล็ก (ชาย) หม่อมสาย ไม่ทราบปี ไม่ทราบปี
หม่อมเจ้าปิยสรรพางค์.JPG 2. หม่อมเจ้าปิยสรรพางค์ หม่อมสาย มกราคม 2423 18 ตุลาคม 2453 หม่อมทองคำ
หม่อมเจ้าสุรางค์ศรี.JPG 3. หม่อมเจ้าสุรางค์ศรี หม่อมสาย 11 เมษายน 2427 4 สิงหาคม 2507

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

อ้างอิง[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]