สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์
เจ้าฟ้าชั้นตรี
พระชายาหม่อมปัญจปาปี
พระบุตร82 องค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาเงิน แซ่ตัน
พระมารดาสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์
ประสูติ10 มีนาคม พ.ศ. 2316
สิ้นพระชนม์18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2373 (56 ปี)

สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์[1] (9 มีนาคม พ.ศ. 2316 – 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2373) หรือพระนามเดิมว่า เกศ เป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ กับเงิน แซ่ตัน เป็นต้นราชสกุลอิศรางกูร ณ อยุธยา[2][3]

พระประวัติ[แก้]

สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ มีพระนามเดิมว่า “เจ้าฟ้าเกศ” ประสูติเมื่อวันพุธ เดือน 4 แรม 12 ค่ำ ปีมะเส็งเบญจศก จ.ศ. 1135 ตรงกับวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2316 ในสมัยอาณาจักรธนบุรี เป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ กับเงิน แซ่ตัน และเป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก

พระองค์เป็นผู้สำเร็จราชการมหาดไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นแม่ทัพยกไปรักษาเมืองพระตะบอง เมื่อ พ.ศ. 2358 มีฝีพระหัตถ์ในทางช่าง เช่น ทรงจำแบบอย่างเรีอรบญวนมาดัดแปลงเป็นเรือสำหรับใช้เดินทางไกล ทรงแต่งเก๋ง แต่งแพ สร้างสวนขวา พระประธานวัดรังษีสุทธาวาสในวัดบวรนิเวศ ได้รับพระราชทานวังที่ท่าเตียน[4] ตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และประทับเรื่อยมาจนถืงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ ประชวรพระยอดที่พระปฤษฎางค์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันศุกร์ เดือน 4 ขึ้น 7 ค่ำ ปีขาลโทศก จ.ศ. 1192 ตรงกับวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2373 สิริพระชันษา 58 ปี ได้รับพระราชทานพระโกศทองใหญ่ทรงพระศพ และพระราชทานเพลิงพระศพที่พระเมรุท้องสนามหลวง

พระโอรส-ธิดา[แก้]

สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ เสกสมรสกับสมเด็จเจ้าฟ้าปัญจปาปี หรือ คุณปัญจปาปี พระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี กับกรมบริจาภักดีศรีสุดารักษ์ มีพระโอรส-ธิดา 5 พระองค์ ได้แก่

  • หม่อมเจ้าใหญ่ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้ากลาง อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงศรีฟ้า อิศรางกูร บางแห่งเขียนว่าหม่อมเจ้าหญิงสีฟ้า
  • หม่อมเจ้าสุนทรา อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงรสสุคนธ์ อิศรางกูร

นอกจากนี้ยังมีหม่อมคนอื่น ๆ อีกจำนวนมาก รวมมีพระโอรส-ธิดาทั้งสิ้น 82 องค์[5] ได้แก่[4]

  • พระวงศ์เธอ กรมหมื่นเทวานุรักษ์ พระนามเดิมหม่อมเจ้าชอุ่ม อิศรางกูร (ประสูติเมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2337 สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2406 สิริชนมายุ 70 ปี) มีโอรส คือ หม่อมราชวงศ์กะต่าย อิศรางกูร (หม่อมราโชทัย)
  • หม่อมเจ้าเพชรหึง อิศรางกูร(สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2358)
  • หม่อมเจ้าหนูใหญ่ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าวัตถา อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2364 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2401 สิริชนมายุ 38 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ พ.ศ. 2410)
  • หม่อมเจ้าสนิท อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2371 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2462 สิริชนมายุ 91 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดกลาง เมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2462)
  • หม่อมเจ้านิล อิศรางกูร (พระราชทานเพลิง ณ วัดนาคกลาง พ.ศ. 2407)
  • หม่อมเจ้ามณฑป อิศรางกูร (พระราชทานเพลิง ณ วัดสุวรรณาราม พ.ศ. 2410)
  • หม่อมเจ้าคันทอง อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าสุดชาติ อิศรางกูร บางครั้งออกพระนามว่าหม่อมเจ้าสุด
  • หม่อมเจ้าชุมสาย อิศรางกูร บางครั้งออกพระนามว่าหม่อมเจ้าชุมแสง (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2441)
  • หม่อมเจ้าพรหมเมศร อิศรางกูร บางครั้งออกพระนามว่าหม่อมเจ้าถึก
  • หม่อมเจ้าตุ้ม อิศรางกูร มีธิดา คือ 1.หม่อมราชวงศ์หญิงเกษรสุมาลี อิศรางกูร 2.หม่อมราชวงศ์หญิงนารีนพรัตน์ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าสนุ่น อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าโสภณ อิศรางกูร เสกสมรสกับหม่อมอิ่ม อิศรางกูร ณ อยุธยา มีโอรสและธิดา 9 คน โดยโอรสและธิดาที่เป็นที่รู้จัก คือ 1.หม่อมราชวงศ์เนตร อิศรางกูร 2.หม่อมราชวงศ์โต๊ะ อิศรางกูร 3.หม่อมราชวงศ์หญิงย้อย อิศรางกูร 4.หม่อมราชวงศ์หญิงมณี อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าขจร อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าโต อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้ากำพล อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้ามุ้ย อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าน้อย อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้ารศสุคนธ์ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าสุราไลย อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าพยอม อิศรางกูร
พระธิดา
  • หม่อมเจ้าหญิงปุก อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงป้อม อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2336)
  • หม่อมเจ้าหญิงอำพัน อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2341 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2401 สิริชนมายุ 60 ปี)
  • หม่อมเจ้าหญิงประไภย อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2344 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2420)
  • หม่อมเจ้าหญิงมณฑา อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2346 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2428 พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2428
  • หม่อมเจ้าหญิงประภา อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัย พ.ศ. 2400
  • หม่อมเจ้าหญิงบัญชร อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงตลับ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงจิตร อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัย พ.ศ. 2400)
  • หม่อมเจ้าหญิงมุกดา อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2354 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2434 สิริชนมายุ 81 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดดุสิตาราม เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2435)
  • หม่อมเจ้าหญิงจีด อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงหนูหมี อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2356 สิ้นชีพิตักษัย เมื่อวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2430 สิริชนมายุ 75 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดระฆังโฆสิตาราม เมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2430)
  • หม่อมเจ้าหญิงอัมภร อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงกระจิบ อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยในสมัยรัชกาลที่ 3)
  • หม่อมเจ้าหญิงกลาง อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงประดับ อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2358 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2421 สิริชนมายุ 64 ปี)
  • หม่อมเจ้าหญิงกำพร้า อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2441)
  • หม่อมเจ้าหญิงไย อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงหนู อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2364 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2438 สิริชนมายุ 75 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดระฆังโฆสิตาราม เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2438)
  • หม่อมเจ้าหญิงอุไร อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2366 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2421 สิริชนมายุ 56 ปี)
  • หม่อมเจ้าหญิงหญิง อิศรางกูร (ประสูติ พ.ศ. 2370 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2461 สิริชนมายุ 91 ปี พระราชทานเพลิง ณ วัดระฆังโฆสิตาราม)
  • หม่อมเจ้าหญิงละม่อม อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2444)
  • หม่อมเจ้าหญิงปี อิศรางกูร บางแห่งว่าหม่อมเจ้าหญิงปี่ (สิ้นชีพิตักษัย เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2444 พระราชทานเพลิง ณ วัดจักรวรรดิราชาวาส เมื่อวันที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2445)
  • หม่อมเจ้าหญิงเขียน อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัย พ.ศ. 2445 พระราชทานเพลิง ณ วัดจักรวรรดิราชาวาส เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2448)
  • หม่อมเจ้าหญิงรัศมี อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2441 พระราชทานเพลิง ณ วัดไตรมิตรวิทยาราม เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2443)
  • หม่อมเจ้าหญิงถนอม อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2443 พระราชทานเพลิง ณ วัดระฆังโฆสิตาราม)
  • หม่อมเจ้าหญิงสวาสดิ์ อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2450 พระราชทานเพลิง ณ วัดระฆังโฆสิตาราม)
  • หม่อมเจ้าหญิงเรไร อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัย พ.ศ. 2400)
  • หม่อมเจ้าหญิงแสง อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงลดาวัณ อิศรางกูร (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2421)
  • หม่อมเจ้าหญิงสว่าง อิศรางกูร (พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2433)
  • หม่อมเจ้าหญิงสุด อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงอำพา อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงอรชร อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงมาลี อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงเล็ก อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงคืบ อิศรางกูร
  • หม่อมเจ้าหญิงโมรา อิศรางกูร (พระราชทานเพลิง พ.ศ. 2401)

อ้างอิง[แก้]

  1. "ราชสกุลวงศ์" (PDF). กรมศิลปากร, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. สืบค้นเมื่อ 24 กุมภาพันธ์ 2557.
  2. เล็ก พงษ์สมัครไทย. พระญาติ ราชสกุลกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์ข้าวฟ่าง, พ.ศ. 2549. 160 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-9687-35-3
  3. ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ. ราชสกุลจักรีวงศ์ และราชสกุลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2544. 490 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-222-648-2
  4. 4.0 4.1 "อิศรางกูร" ที่ระลึกงานพระราชทานเพลองศพ พลเรือตรี เอกไชย อิศรางกูร ณ อยุธยา. อังคารที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2534
  5. สมประสงค์ ทรัพย์พาลี. สายใยในราชวงศ์จักรี. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2560, หน้า 15