กรมขุนรามินทรสุดา

กรมขุนรามินทรสุดา
สิ้นพระชนม์	ในรัชกาลที่ 2
ราชวงศ์	จักรี
พระบิดา	สมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์

กรมขุนรามินทรสุดา (หรือ กรมขุนนรามินทรสุดา) มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าชี ลางแห่งเรียก เจ้าครอกชี เป็นพระธิดาพระองค์เดียวในสมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์ ซึ่งเป็นพระเชษฐาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

พระประวัติ

กรมขุนรามินทรสุดาเป็นพระธิดาเพียงองค์เดียวของสมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์ ไม่ปรากฏนามพระมารดา พระองค์ประสูติการก่อนการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง ตั้งแต่สมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์ยังมีตำแหน่งเป็นขุนรามณรงค์ และสมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์ก็สิ้นพระชนม์ก่อนการเสียกรุง

เมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยาแตก กรมขุนรามินทรสุดาได้ถูกพม่ากวาดต้อนไปพร้อมเชลยอื่น ๆ ได้พำนักอยู่ที่เมืองทวายเป็นระยะเวลา 25 ปี และผนวชเป็นรูปชีที่วัดแห่งหนึ่ง โดยมีเนมะกะยอดิน หรือ มังจันจ่า พระยาทวายเป็นผู้อุปถัมภ์และปกปิดพม่ามิให้รู้ และภายหลังพระยาทวายได้สวามิภักดิ์กับกรุงรัตนโกสินทร์ จึงได้กราบบังคมทูลมาว่ามีพระราชภาคิไนยพลัดมาอยู่ที่เมืองทวายพระองค์หนึ่ง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชมโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยายมราช (ทองอิน) ลงไปเมืองทวาย และจัดการส่งเสด็จพระองค์เจ้าชีทางชลมารคจากเมืองทวายไปแม่น้ำน้อย แขวงเมืองกาญจนบุรี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท เสด็จออกไปรับพระองค์เจ้าชี ทั้งสองพระองค์ ความในพงศาวดาร กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ว่า

"เจ้าพระยายมราชก็ส่งพระองค์เจ้าชีมากับพระราชาพิมลแลข้าไทชาวกรุงตามเสด็จพระองค์เจ้าชีลงมาเป็นอันมาก สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทั้งสองพระองค์ทรงไต่ถามทุกขศุขตั้งแต่ตกไปอยู่เมืองอังวะแล้ว หลบหลีกลงมาได้จนถึงเมืองทวาย พระองค์เจ้าชีเล่าถวายถึงความทุกขยากลำบาก แล้วก็ทรงพระกันแสง สมเดจพระเจ้าอยู่หัวทั้งสองพระองค์ก็กลั้นน้ำพระเนตรมิได้ รับสั่งให้พระองค์เจ้าชีลงสรงอุทกวารีอยู่ที่หาดทรายทำไว้ในแม่น้ำน้อย แล้วสรงน้ำปริตรแล้วก็ให้เรียกเรือมารับพระองค์เจ้าชี แลข้าไทที่ตามมานั้นเปนเรือหลายลำด้วยกัน ก็ให้สนมกรมวังนำส่งพระองค์เจ้าชีเข้ามา ณ กรุงเทพฯ"

เมื่อกรมขุนรามินทรสุดาเสด็จไปประทับที่กรุงเทพมหานครเป็นการถาวร ได้ปลูกพระตำหนักไม้ไว้ภายในพระบรมมหาราชวัง และภายในตำหนักมีพระแท่นบรรทมทำจากไม้สักเกลี้ยงทาสีเสนแดงไม่มีลวดลายสวยงาม กรมขุนรามินทรสุดาจะเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชในบางครั้ง ในพระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาปีละสองครั้ง และพระราชพิธีสรงน้ำพระบรมอัฐิปีละครั้ง กรมขุนรามินทรสุดาประทับอยู่ในพระตำหนักร่วมกับนางข้าหลวง 3-4 คน และประทับอยู่อย่างเงียบ ๆ ไม่มีพระญาติพระองค์ใดมาสนิทสมาคมกับพระองค์ ด้วยทรงรังเกียจว่ากรมขุนรามินทรสุดาคงไปมีสามีและลูกที่ไม่มีหัวนอนปลายเท้าเมื่อพลัดไปเมืองทวาย ด้วยเหตุนี้ เมื่อมีงานพระราชพิธีใด ๆ กรมขุนรามินทรสุดาจะทรงคลานไปถวายบังคมและตรัสกับกรมหลวงนรินทรเทวีที่มาพร้อมกับเจ้าครอกทองอยู่ แต่ก็ไม่ได้สนิทชิดชมกันแต่อย่างใด ขณะที่เจ้านายฝ่ายในพระองค์อื่น ๆ ก็ยกพระหัตถ์ทรงคมแบบเสียมิได้ ถอยพระองค์ประทับออกห่างจากกรมขุนรามินทรสุดา

ในช่วงหน้าหมาก กรมขุนรามินทรสุดาทรงให้ข้าหลวงออกไปซื้อหมากดิบมาซอยตาก ทำหมากเชือกตาก นำไปตากไว้บนตะแกรงตากหมาก และยังมีตะแกรงจีบพลูติดไว้กับเสาพระแท่นบรรทมบริเวณปลายพระบาท ในช่วงที่หมากแพง พระองค์ก็จะนำหมากออกมาเร่ขาย

อย่างไรก็ตามในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กรมขุนรามินทรสุดาได้รับความเคารพจากเจ้านายอยู่บ้าง เพราะพระเจ้าลูกเธอที่เข้าพระราชพิธีโสกันต์ต้องมาทูลลากับกรมขุนรามินทรสุดาทุกพระองค์ ในเวลาต่อมามีการปรับปรุงสวนขวา ให้มีการขยายสระ ภายในสระมีเกาะน้อยใหญ่ แต่ละเกาะมีสะพานพาดผ่านถึงกัน รวมทั้งมีการก่อสร้างเก๋งและภูเขาบนเกาะ กรมขุนรามินทรสุดายังเป็นหนึ่งในเจ้านายฝ่ายใน ที่มีโอกาสได้แต่งเก๋งแต่งแพเป็นของพระองค์เอง

กรมขุนรามินทรสุดาสิ้นพระชนม์เมื่อใดไม่ปรากฏเป็นที่แน่ชัด บ้างก็ว่าสิ้นพระชนม์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช บ้างก็ว่าสิ้นพระชนม์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย แต่ที่ถูกต้องน่าจะเป็นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เพราะ พ.ศ. 2361 ยังทรงพระชนม์อยู่ พระอัฐิของพระองค์ประดิษฐานที่หอพระนาก พระโกศของพระองค์อยู่ในพระเบญจาชั้นที่ 1 กระทั่งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอัฐิพระองค์เจ้าชี ขึ้นเป็น กรมขุนรามินทรสุดา

พงศาวลี

พงศาวลีของกรมขุนรามินทรสุดา
16. เจ้าพระยาวรวงษาธิราช (ขุนทอง)               8. พระยาราชนิกูล (ทองคำ)                       4. สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก                             2. สมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์                                   5. พระอัครชายา (หยก)                             1. กรมขุนรามินทรสุดา