พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา
กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา.jpg

พระนาม พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา
พระอิสริยยศ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้า
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2403
สิ้นพระชนม์ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2475 (71 ปี)
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา เจ้าจอมมารดาโหมด ในรัชกาลที่ 4
หม่อม หม่อมราชวงศ์แข จันทรทัต
หม่อมอาบ จันทรทัต ณ อยุธยา
พระบุตร 13 พระองค์

มหาอำมาตย์ตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา พระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร ทรงเป็นต้นราชสกุลจันทรทัต

พระประวัติ[แก้]

พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร ประสูติเมื่อวันอังคาร เดือนอ้าย แรม 13 ค่ำ ปีวอกโทศก จ.ศ. 1222 ตรงกับวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2403 เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 51 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาโหมด ในรัชกาลที่ 4 ทรงรับราชการในกรมราชเลขานุการ ผู้ช่วยกระทรวงว่าการต่างประเทศ อธิบดีกรมศึกษาธิการ เมื่อ พ.ศ. 2439

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ได้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพยาบาล มีหน้าที่ควบคุมดูแลกิจการศิริราชพยาบาล จัดการศึกษาวิชาแพทย์ ควบคุมโรงพยาบาลอื่น ๆ จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดฯ ให้ยุบกรมพยาบาล และโอนย้ายหน่วยงานต่างๆ ในสังกัด ไปสังกัดกระทรวงธรรมการ กระทรวงนครบาล กระทรวงมหาดไทย และโรงเรียนราชแพทยาลัยต่อมาในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2449 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา คชนาม ทรงศักดินา 15000[1]

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ท่านดำรงตำแหน่งมหาอำมาตย์ตรี กระทรวงยุติธรรม

พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร ทรงสนพระทัยและทรงศึกษาเกี่ยวกับตำนานพระบรมสารีริกธาตุ และพระอรหันตสาวกธาตุ ทรงนิพนธ์หนังสือ "ตำราพระธาตุ" ซึ่งเป็นตำราเก่าแก่โบราณ บันทึกลักษณะสัณฐานและการจำแนกพระธาตุ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา ประชวรพระโรคปัปผาสะ สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 7 เมื่อวันจันทร์ เดือน 11 ขึ้น 11 ค่ำ ปีวอก จ.ศ. 1294 ตรงกับวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2475 พระชันษาได้ 71 ปี[2] ได้รับพระราชทานเพลิงพระศพ ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2476[3]

พระโอรสและพระธิดา[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรทัตจุฑาธาร กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา ทรงเป็นต้นราชสกุลจันทรทัต มีหม่อม 2 ท่าน ได้แก่

  1. หม่อมราชวงศ์แข (ราชสกุลเดิม: กุญชร) พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงค์ฤทธิ์
  2. หม่อมอาบ

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 13 พระองค์ เป็นชาย 9 พระองค์ และหญิง 4 พระองค์

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
Emblem of the House of Chakri.svg 1. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) 26 กุมภาพันธ์ 2422 24 มีนาคม 2433
Emblem of the House of Chakri.svg 2. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) 21 พฤษภาคม 2426 ในวันประสูติ
Emblem of the House of Chakri.svg 3. หม่อมเจ้าทัตจันทร์จำรูญ ที่ 1 ในหม่อมราชวงศ์แข 20 กุมภาพันธ์ 2428 พ.ศ. 2485
Emblem of the House of Chakri.svg 4. หม่อมเจ้าวิบูลย์จันทรา ที่ 2 ในหม่อมราชวงศ์แข 9 กุมภาพันธ์ 2429 1 มกราคม 2473
Emblem of the House of Chakri.svg 5. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) พ.ศ. 2432 24 มีนาคม 2433
Emblem of the House of Chakri.svg 6. หม่อมเจ้าประภาจันทรี ที่ 3 ในหม่อมราชวงศ์แข พ.ศ. 2436 4 มีนาคม 2455
หม่อมเจ้าเฉลิมศรีจันทรทัต จันทรทัต.jpg 7. หม่อมเจ้าเฉลิมศรีจันทรทัต ที่ 4 ในหม่อมราชวงศ์แข 16 กรกฎาคม 2438 6 สิงหาคม 2507
หม่อมเจ้าจันทรศิริปริวัตร จันทรทัต.jpg 8. หม่อมเจ้าจันทรศิริปริวัตร ที่ 1 ในหม่อมอาบ 3 มกราคม 2445 25 มีนาคม 2518 หม่อมจรูญ (ณ ถลาง)
Emblem of the House of Chakri.svg 9. หม่อมเจ้าน้อย (ชาย) ไม่ทราบปี 12 ธันวาคม 2452
หม่อมเจ้าอุรคินทร์ จันทรทัต.JPG 10. หม่อมเจ้าอุรคินทร์ ที่ 2 ในหม่อมอาบ 22 มีนาคม 2456 24 มีนาคม 2511 หม่อมเจ้าโสภาเพียงจันทร์ (ชยางกูร)
หม่อมบัวผัด (ชัยวุฒิ)
หม่อมเจ้าศศวินทุวิศาล จันทรทัต.JPG 11. หม่อมเจ้าศศวินทุวิศาล ที่ 3 ในหม่อมอาบ 2 พฤศจิกายน 2460 2 กันยายน 2527 หม่อมมัจฉา (ตรีชนะ)
โสมกานดา ภาษวัธน์.JPG 12. หม่อมเจ้าโสมกานดา
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 4 ในหม่อมอาบ 10 มกราคม 2461 25 มีนาคม 2553 พลตำรวจตรีพิบูลย์ ภาษวัธน์
Emblem of the House of Chakri.svg 13. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) กันยายน 2463 26 ธันวาคม 2463
หม่อมราชวงศ์แข กุญชร
  • หม่อมเจ้าหญิงทัตจันทร์จำรูญ จันทรทัต (20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2428 - พ.ศ. 2485)
  • หม่อมเจ้าหญิงวิบูลย์จันทรา จันทรทัต (9 กุมภาพันธ์ 2429 - 1 มกราคม พ.ศ. 2473)
  • หม่อมเจ้าหญิงประภาจันทรี จันทรทัต (พ.ศ. 2436 - 4 มีนาคม พ.ศ. 2455)
  • หม่อมเจ้าเฉลิมศรีจันทรทัต จันทรทัต (16 กรกฎาคม พ.ศ. 2438 - 6 สิงหาคม พ.ศ. 2507)
หม่อมอาบ
  • หม่อมเจ้าจันทรศิริปริวัตร จันทรทัต (3 มกราคม พ.ศ. 2445 - 25 มีนาคม พ.ศ. 2518) เษกสมรสกับ หม่อมจรูญ ณ ถลาง มีบุตรธิดา 3 คน
    • หม่อมราชวงศ์ประสมจันทร์จรูญ จันทรทัต สมรสกับ วิลาศ บุนนาค มีบุตร 1 คน
      • ฟิลลิปวีระ บุนนาค สมรสกับ ปริญดา พันธรัตน์ (หย่า) มีบุตร 3 คน ได้แก่ ภากร ภาวี และภานพ บุนนาค
    • หม่อมราชวงศ์ประยูรจันทร์เจริญ จันทรทัต
    • หม่อมราชวงศ์จันทร์แรมศิริโชค จันทรทัต สมรสกับ โอนอ่อน ศิริวรรณ มีบุตร 2 คน
      • หม่อมหลวงจันทรจุฑา จันทรทัต สมรสกับ ศกลวรรณ ค้าเจริญ มีธิดา 1 คน คือ ปิ่นจันทรา จันทรทัต ณ อยุธยา
      • หม่อมหลวงจันทรขจร จันทรทัต
  • หม่อมเจ้าอุรคินทร์ จันทรทัต (22 มีนาคม พ.ศ. 2456 - 24 มีนาคม พ.ศ. 2511) เษกสมรสกับ หม่อมเจ้าหญิงโสภาเพียงจันทร์ ชยางกูร (พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงศาดิศรมหิป ประสูติแต่หม่อมถม) มีธิดา 1 คน
    • หม่อมราชวงศ์พงษ์จันทร์ จันทรทัต สมรสกับ พันตำรวจโทโชติศักดิ์ ภาษีผล มีบุตรธิดา 2 คน
      • นายชยะพงษ์ ภาษีผล สมรสกับ นพวรรณ ภาษีผล มีธิดา 2 คน คือ ลภัสรดา ภาษีผล และ ชญภิชา ภาษีผล
      • ผศ.ดร.ทัตดาว ภาษีผล

หม่อมเจ้าอุรคินทร์ จันทรทัต มีหม่อมอีก 1 คน คือ หม่อมบัวผัด ชัยวุฒิ มีบุตรธิดา 7 คน

    • หม่อมราชวงศ์จิราพันธุ์ จันทรทัต สมรสกับ สุปราณี ขำศรี มีบุตรธิดา 1 คน
      • หม่อมหลวงหทัยชนก จันทรทัต สมรสกับ ภิยโย วัฒนายากร มีบุตร 1 คน คือ มุนินทร วัฒนายากร
    • หม่อมราชวงศ์จิราภรณ์ จันทรทัต สมรสกับ นาวาอากาศเอก (พิเศษ) วีระ แป้นสุขเย็น (หย่า)
    • หม่อมหลวงพิมพ์จันทร์ จันทรทัต (ถึงแก่กรรม) สมรสกับ เกษมธงไชย ศรีบุญปวน มีบุตร 1 คน
      • จิรายุทธ์ ศรีบุญปวน
    • หม่อมราชวงศ์พรรณนิภา จันทรทัต (ถึงแก่กรรม)
    • หม่อมราชวงศ์จิรศักดิ์ จันทรทัต สมรสกับ ปิติพร ชินวัตร
    • หม่อมราชวงศ์อัจฉรา จันทรทัต สมรสกับ นายแพทย์ชาญชัย ขจรวิทยา มีบุตรธิดา 3 คน
  • หม่อมเจ้าศศวินทุวิศาล จันทรทัต (พ.ศ. 2460-2527) เษกสมรสกับ หม่อม 1 คน ชื่อ หม่อมมัจฉา จันทรทัต ณ อยุธยา (นามสกุลเดิม ตรีชนะ) มีบุตร ด้วยกัน 4 คน
    • หม่อมราชวงศ์ศศิพล จันทรทัต (เสียชีวิตแล้ว) สมรสกับ วิริยา กัลยาณมิตร มีบุตร 2 คน
      • หม่อมหลวงสุชัพพล จันทรทัต
      • หม่อมหลวงพลาดิศัย จันทรทัต
    • หม่อมราชวงศ์ศศิพันธุ์ จันทรทัต สมรสกับ นันทิยา จันทรทัต ณ อยุธยา
    • หม่อมราชวงศ์ศศิพฤนท์ จันทรทัต สมรสกับ สุภาวดี จันทรทัต ณ อยุธยา มีบุตรี 2 คน
      • หม่อมหลวงศศิภา จันทรทัต
      • หม่อมหลวงศศินัดดา จันทรทัต
    • หม่อมราชวงศ์ศศินันท์ จันทรทัต สมรสกับ จิราพร จันทรทัต
  • หม่อมเจ้าหญิงโสมกานดา จันทรทัต (พ.ศ. 2461-2553) เษกสมรสกับ พลตำรวจตรีพิบูลย์ ภาษวัธน์ มีบุตรธิดา 6 คน
    • อภิพร ภาษวัธน์ สมรสกับ พจมาน สุทัศน์ ณ อยุธยา มีธิดา 2 คน
    • พรรณโสม ภาษวัธน์ สมรสกับ เกียรติศักดิ์ โพธยานนท์ (หย่า) มีบุตร 1 คน
    • อนุพช ภาษวัธน์ สมรสกับ ลัดดาวัลย์ ภาษวัธน์ มีธิดา 1 คน
    • โสมภาณี ภาษวัธน์ สมรสกับ ศรีวิชัย ศรีสุวรรณ มีบุตรธิดา 3 คน
    • เพ็ญโสม ภาษวัธน์
    • พิมพ์โสม ภาษวัธน์
  • หม่อมเจ้าชายสิ้นชีพิตักษัยในวัยเยาว์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศในการพระราชทานสุพรรณบัตร และหิรัญบัตร, เล่ม ๑๓, ตอน ๓๔, ๒๒ พฤศจิกายน ร.ศ. ๑๑๕, หน้า ๔๑๕
  2. ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๔๙, ตอน ง, ๑๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๗๕, หน้า ๒๔๔๔
  3. ราชกิจจานุเบกษา, หมายกำหนดการ พระราชทานเพลิงพระศพและศพ ณ พระเมรุวัดเทพศิรินทราวาส พุทธศักราช ๒๔๗๕, เล่ม ๔๙, ตอน ๐ ง, ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๕, หน้า ๔๒๕๕
  4. ราชกิจจานุเบกษา, เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่พระราชทานแก่ท่านที่ได้รับพระสุพรรณบัตรและหิรัญบัตร, เล่ม ๑๓, ตอน ๓๔, ๒๒ พฤศจิกายน ร.ศ. ๑๑๕, หน้า ๔๑๕
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ, เล่ม 44 หน้า 2567 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2470
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
บรรณานุกรม
  • สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. ราชสกุลวงศ์. กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2554. 296 หน้า. หน้า 68. ISBN 978-974-417-594-6
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต, ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง.