พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4 พระองค์เจ้าชั้นเอก
ประสูติ	3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399
สิ้นพระชนม์	13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 (75 ปี)
หม่อม	หม่อมวาศน์ หม่อมส้มจีน หม่อมไป๋
พระบุตร	27 องค์
ราชสกุล	กมลาศน์
ราชวงศ์	จักรี
พระบิดา	พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา	เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในรัชกาลที่ 4

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร (3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 - 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474) อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง

พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร พระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 27 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง พระสนมเอก (ธิดาพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ)) เมื่อวันจันทร์ เดือน 12 ขึ้น 6 ค่ำ ปีมะโรงอัฐศก จ.ศ. 1218 ตรงกับวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 มีพระโสทรภราดาภคินีได้แก่

1. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ
2. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสวตรวรลาภ
3. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ
4. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากนกวรรณเลขา
5. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิง
6. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป
7. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง
8. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญฤทธิเดช
9. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์

พระองค์มีศักดิ์เป็นพระญาติของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระอัครมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ผู้เป็นพระราชบิดาของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยพระองค์สืบเชื้อสายมาจากนายจำปา ณ เวียงจันทน์ ซึ่งเป็นพระญาติของเจ้าจอมมารดาทองสุก พระราชธิดาของพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์

ปี พ.ศ. 2419 ขณะมีพระชันษาได้ 20 ปี ทรงผนวชเป็นพระภิกษุที่วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์

พระองค์ทรงเริ่มรับราชการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี เมื่อ พ.ศ. 2425 พระองค์ ทรงรับหน้าที่ซ่อมปรับปรุงเครื่องประดับประดาเครื่องศิลา กระถางต้นไม้ ประดับพระอารามวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และกำกับราชการกรมช่างหล่อ

ปี พ.ศ. 2426 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีเมื่อวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2459 จนสิ้นพระชนม์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร ประทับอยู่ที่วังบริเวณสี่กั๊กพระยาศรี ใกล้โรงพักสำราญราษฎร์ และสิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 7 เมื่อวันศุกร์ เดือน 12 ขึ้น 4 ค่ำ ปีมะแม ตรีศก จ.ศ. 1293 ตรงกับวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 สิริพระชันษา 74 ปี มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2476 ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร

พระโอรสและพระธิดา

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร เป็นต้นราชสกุลกมลาศน์ มีหม่อมที่ปรากฏชื่อ 3 คน ได้แก่

• หม่อมวาศน์ (สกุลเดิม คชเสนี)
• หม่อมส้มจีน
• หม่อมไป๋

มีพระโอรส 14 องค์ และพระธิดา 13 องค์ รวม 27 องค์ ได้แก่

ลำดับ	พระรูปและพระนาม	เพศ	พระมารดา	ประสูติ	สิ้นพระชนม์	พระชันษา	คู่สมรส
1	หม่อมเจ้าทิพาภา	ญ.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2422	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่เกิน 46 ปี 203 วัน	มิได้สมรส
2	หม่อมเจ้าสุรเชษฐพงษ์	ช.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2423	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่เกิน 45 ปี 203 วัน	มิได้สมรส
3	หม่อมเจ้ามัณฑารพ กมลาศน์	ญ.	หม่อมวาศน์	14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2425	2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481	55 ปี 353 วัน	มิได้สมรส
4	หม่อมเจ้าฉลาดลบเลอสรร กมลาศน์	ช.	หม่อมวาศน์	24 พฤษภาคม พ.ศ. 2428	29 พฤษภาคม พ.ศ. 2503	75 ปี 5 วัน	มิได้สมรส
5	หม่อมเจ้า	ช.	ไม่มีข้อมูล	พฤษภาคม พ.ศ. 2428	ตุลาคม พ.ศ. 2429	ราว 1 ปี	มิได้สมรส
6	หม่อมเจ้า	ญ.	ไม่มีข้อมูล	พฤษภาคม พ.ศ. 2429	ตุลาคม พ.ศ. 2431	ราว 2 ปี	มิได้สมรส
7	หม่อมเจ้ากลาง	ญ.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2429	14 ธันวาคม พ.ศ. 2433	ราว 4 ปี	มิได้สมรส
8	หม่อมเจ้าเฉลียววรรณมาลา	ญ.	หม่อมวาศน์	พ.ศ. 2430	8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2463	ราว 32 ปี	หม่อมเจ้าวิเศษศักดิ์ ชยางกูร
9	หม่อมเจ้าดัชนี กมลาศน์	ญ.	ไม่มีข้อมูล	10 ตุลาคม พ.ศ. 2431	11 พฤษภาคม พ.ศ. 2511	79 ปี 214 วัน	มิได้สมรส
10	หม่อมเจ้าเล็ก	ญ.	ไม่มีข้อมูล	ตุลาคม พ.ศ. 2431	พฤศจิกายน พ.ศ. 2432	ราว 1 ปี	มิได้สมรส
11	หม่อมเจ้า	ช.	ไม่มีข้อมูล	ไม่มีข้อมูล	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่มีข้อมูล	มิได้สมรส
12	หม่อมเจ้า	ญ.	ไม่มีข้อมูล	ไม่มีข้อมูล	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่มีข้อมูล	มิได้สมรส
13	หม่อมเจ้าฉวีประภา กมลาศน์	ญ.	หม่อมไป๋	8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2432	30 กันยายน พ.ศ. 2519	86 ปี 327 วัน	มิได้สมรส
14	หม่อมเจ้านภมณี กมลาศน์	ญ.	หม่อมไป๋	7 มีนาคม พ.ศ. 2434	9 กรกฎาคม พ.ศ. 2528	94 ปี 124 วัน	มิได้สมรส
15	หม่อมเจ้าศุขปรารภ กมลาศน์	ช.	หม่อมวาศน์	1 สิงหาคม พ.ศ. 2433	5 ตุลาคม พ.ศ. 2500	67 ปี 65 วัน	หม่อมพร้อม (เอี่ยมสะอาด) หม่อมหลวงวงษ์ (กุญชร)
16	หม่อมเจ้าพรปรีชา กมลาศน์	ช.	หม่อมส้มจีน	19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2434	9 มีนาคม พ.ศ. 2503	68 ปี 111 วัน	หม่อมลมุล
17	หม่อมเจ้าส้มจีน	ช.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2434	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่เกิน 34 ปี 215 วัน	มิได้สมรส
18	หม่อมเจ้าธาดาพันธ์	ช.	หม่อมไป๋	22 มกราคม พ.ศ. 2436	3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 ถึง 31 มีนาคม พ.ศ. 2469	ราว 33 ปี	หม่อมอรชร (จาตุรงคกุล)
19	หม่อมเจ้ากลั่นแก้วสินธุ์ กมลาศน์	ช.	ไม่มีข้อมูล	29 มกราคม พ.ศ. 2437	พ.ศ. 2506	ราว 69 ปี	หม่อมบุญรอด
20	หม่อมเจ้าถวิลวิถาร กมลาศน์	ญ.	หม่อมวาศน์	24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2437	4 เมษายน พ.ศ. 2510	73 ปี 39 วัน	มิได้สมรส
21	หม่อมเจ้า	ช.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2438	พ.ศ. 2447	ราว 9 ปี	มิได้สมรส
22	หม่อมเจ้าปฏิภาณว่อง กมลาศน์	ช.	ไม่มีข้อมูล	21 สิงหาคม พ.ศ. 2439	พ.ศ. 2506	ราว 67 ปี	มิได้สมรส
23	หม่อมเจ้าถ่องวิทยา กมลาศน์	ช.	ไม่มีข้อมูล	12 ตุลาคม พ.ศ. 2439	พฤษภาคม พ.ศ. 2506	ราว 66 ปี	มิได้สมรส
24	หม่อมเจ้าเตี้ย	ช.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2441	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่เกิน 27 ปี 215 วัน	มิได้สมรส
25	หม่อมเจ้าบุญญราษี กมลาศน์	ญ.	ไม่มีข้อมูล	24 กันยายน พ.ศ. 2444	28 ธันวาคม พ.ศ. 2534	90 ปี 95 วัน	มิได้สมรส
26	หม่อมเจ้าปรีชาพล กมลาศน์	ช.	ไม่มีข้อมูล	26 กรกฎาคม พ.ศ. 2448	พ.ศ. 2506	ราว 58 ปี	หม่อมวิศิษฐ์ศรี (สิงหเสนี)
27	หม่อมเจ้า	ญ.	ไม่มีข้อมูล	พ.ศ. 2448	ก่อน 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	ไม่เกิน 20 ปี 215 วัน	มิได้สมรส

พระเกียรติยศ

พระอิสริยยศ

• 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 : พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์
• 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2426 : พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากมลาสน์เลอสรรค์
• พ.ศ. 2426 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร
• 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

ธรรมเนียมพระยศของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร
ธงประจำพระอิสริยยศ
การทูล	ใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตน	ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ	พ่ะย่ะค่ะ/เพคะ

พระยศ

นายกองตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร
รับใช้	กองเสือป่า
ชั้นยศ	นายกองตรี

พระยศเสือป่า

• 8 ธันวาคม 2460 – นายกองตรี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. ไม่ปรากฏ – เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายหน้า)
• พ.ศ. 2470 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
• พ.ศ. ไม่ปรากฏ – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 3 ตริตาภรณ์มงกุฎไทย (ต.ม.)
• พ.ศ. 2447 – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 2 (ม.ป.ร.2)
• พ.ศ. ไม่ปรากฏ – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 2 (ว.ป.ร.2)
• พ.ศ. 2469 – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 2 (ป.ป.ร.2)
• พ.ศ. 2458 – เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
• พ.ศ. 2469 – เหรียญศารทูลมาลา (ร.ศ.ท.)

พงศาวลี

พงศาวลีของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

16. (=22.) สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก               8. พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช                       17. (=23.) พระอัครชายา (หยก)               4. พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย                             18. ทอง ณ บางช้าง               9. สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี                       19. สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี               2. พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว                                   20. เศรษฐีจีนฮกเกี้ยนแซ่ตัน               10. เงิน แซ่ตัน                       21. น้องสาวของท่านผู้หญิงน้อย ภรรยาของเจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ (อู่)               5. สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี                             22. (=16.) สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก               11. สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์                       23. (=17.) พระอัครชายา (หยก)               1. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร                                         24. พระจันทราทิตย์ (บุญชู โรจนดิศ)               12. จมื่นอินทรประพาส (เลี้ยง โรจนดิศ)                       25.               6. พระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ)                             26. จำปา ณ เวียงจันทน์               13. ท้าวมังสี (ขำ โรจนดิศ)                       27.               3. เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในรัชกาลที่ 4                                   28. ซำจ๋าย               14. บุญศรี                       29. บุญมี               7. คล้าย โรจนดิศ                             30. จีนเอี่ยว               15. ชิวอิด                       31. งอก

อ้างอิง

• Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง

แหล่งข้อมูลอื่น

• Siam Chronicle เก็บถาวร 2006-06-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

ก่อนหน้า		พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร		ถัดไป
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ		กุลเชษฐ์ในราชวงศ์จักรี (5 พฤษภาคม พ.ศ. 2474 – 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474)		พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรุณวดี