ดอกดิน กัญญามาลย์

ดอกดิน กัญญามาลย์ จ.ภ.
สารนิเทศภูมิหลัง
ชื่อเกิด	ธำรง กัญญามาลย์
เกิด	25 ตุลาคม พ.ศ. 2467
เสียชีวิต	15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 (93 ปี)
คู่สมรส	บรรจง กัญญามาลย์ (ชมกลิ่น) (2494 – 2561)
บุตร	4 คน
อาชีพ	นักแสดง ผู้กำกับภาพยนตร์ ผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์
ปีที่แสดง	พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2561
ศิลปินแห่งชาติ	พ.ศ. 2555 - สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์)
พระสุรัสวดี	นักแสดงประกอบชายยอดเยี่ยม พ.ศ. 2507 - นกน้อย
สุพรรณหงส์	พ.ศ. 2545 - รางวัลสุพรรณหงส์กิตติมศักดิ์
ThaiFilmDb

ดอกดิน กัญญามาลย์ (25 ตุลาคม พ.ศ. 2467 - 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561) ชื่อเล่น ดินนักแสดง ผู้กำกับภาพยนตร์ และผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ชาวไทย ได้รับรางวัลรางวัลนราธิป ประจำปี พ.ศ. 2550 และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์) ประจำปี พ.ศ. 2555

ประวัติ

ภูมิหลัง

ดอกดิน กัญญามาลย์ มีชื่อจริงว่า ธำรง กัญญามาลย์ เกิดเมื่อ 25 ตุลาคม พ.ศ.2467 เป็นบุตรคนสุดท้อง ในบรรดาพี่น้อง 4 คน ของนายพุฒ และนางแม้น กัญญามาลย์ บิดาทำงานรถไฟอยู่ฝ่ายซ่อมบำรุงและเป็นนักสวดคฤหัสถ์ ส่วนมารดาเป็นแม่ค้าขายข้าวแกง เริ่มเข้ารับการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 1 - 2 ที่โรงเรียนสะพานมอญพิทยาศึกษา ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 - 4 ที่โรงเรียนประชาบาล ต่อมาได้เข้าเป็นนักเรียนช่างหล่อของกรมรถไฟ เรียนอยู่หกเดือน ก็เข้าทำงานที่โรงงานมักกะสันของกรมรถไฟเป็นลูกจ้างรายวัน (ลูกจ้างเฉพาะงานในปัจจุบัน) เป็นช่างหล่อทองเหลือง, เหล็ก และอลูมิเนียม และในปีพ.ศ.2546 ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (สื่อสารมวลชน) จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง

เข้าสู่วงการแสดง

พ.ศ.2477 หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 4 ไม่ได้ศึกษาต่อเนื่องจากที่บ้านยากจน เพราะคุณพ่อออกจากการทำงานที่รถไฟแล้ว วันหนึ่งดอกดินมีโอกาสตามบิดาไปแสดงสวดคฤหัสถ์ จึงเริ่มสนใจในการแสดง ครูกู๋ บุนนาค เพื่อนของคุณพ่อ จึงได้ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ ในเบื้องต้นดอกดินรับบทเป็น ตัวตุ๊ย (ตัวตลก) จนเริ่มมีชื่อเสียง แต่เนื่องจากงานศพมีน้อย จึงหันไปแสดงจำอวด (หัสสนาฏกรรม) กับครูสุดใจ ศรีเบ็ญจา บุตรชายของครูกู๋ แสดงจนชำนาญจึงออกเดินสายไแต่างจังหวัด เป็นศิลปินเดี่ยวไปกับพวกคณะละครเร่ หรือ ละครร้อง ผู้แสดงจะเป็นหญิงล้วนยกเว้นตัวตลก ดอกดินตระเวนแสดงไปกับละครเร่เรื่อย ๆ จนถึงจังหวัดยะลาจึงหยุดพักช่วยพี่ชายขายก๋วยเตี๋ยวที่ยะลาอยูประมาณ 2 ปี

พ.ศ.2484 ได้กลับกรุงเทพฯ มาเริ่มงานใหม่กับละครเร่พัฒนากร ของหม่อมเจ้าอมรรัตน์ กฤดากร และได้ร่วมงานกับครูไพบูลย์ บุตรขันอีกด้วย ตระเวนแสดงไปเรื่อย ๆ จนถึงภูเก็ต คณะละครเร่วงแตกเพราะไม่มีพระเอก หม่อมเจ้าอมรรัตน์จึงชวนดอกดินไปอยู่วังท่าขาวที่จังหวัดสงขลา ขณะนั้นดอกดินมีชื่อเสียงมาก ในชื่อ “ดอกดินตลกทางใต้” จนหลังสงครามโลกครั้งมี่ 2 สงบ ดอกดินได้เดินทางกลับกรุวเทพฯ และเริ่มงานกับคณะศิวารสณ์ ที่มีครูเนรมิตเป็นผู้กำกับการแสดง โดยทำหน้าที่ร้องเพลงสลับฉากหน้าม่านละครเวที จากนั้นในปี พ.ศ.2493 ได้แสดงเป็นตัวตลกให้กับอัศวินการละคร ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล โดยใช้ชื่อว่า “ดอกดิน กัญญามาลย์” เพราะตัวดำ และได้แสดงละครอื่น ๆ เรื่อยมา จนได้พบรักกับนางสาวบรรจง ชมกลิ่น

ผู้กำกับการแสดง

หลังแต่งงาน ดอกดินเริ่มสนใจในภาพยนตร์ เพราะเสี่ยซัว (พิสิฐ ตันสัจจา) เจ้าของศาลาเฉลิมไทย นำภาพยนตร์มาจากประเทศฮ่องกงให้ทำบทพากย์ ใช้ชื่อภาษาไทยว่า “กีฬาทีเด็ด” ประสบความสำเร็จ ได้กำไรเกือบ 6 แสนบาท เสี่ยซัวจึงไปซื้อภาพยนตร์จากสหรัฐอเมริกามาให้ทำบทพากย์อีก ทำให้ดอกดินมีโอกาสศึกษาการถ่ายทำภาพยนตร์ของอมเริกาจากสคริปภาพยนตร์ฝรั่งของเสี่ยซัว

พ.ศ. 2494 ดอกดินจึงเริ่มสร้างภาพยนตร์ 16 มม.ขาวดำเป็นเรื่องแรก ร่วมกับ สมพงษ์ พงษ์มิตรและล้อต๊อก จากนั้นได้ตั้งบริษัท กัญญามาลย์ภาพยนตร์ ขึ้นมีผลงานสร้างภาพยนตร์ทั้งสิ้น 32 เรื่อง มักเป็นภาพยนตร์บู๊ปนตลก มีเอกลักษณ์คือ การแสดงบทบาทตลกคู่ขวัญกับ อรสา อิศรางกูร ณ อยุธยา จนมีคำพูดที่ว่า “อรสาตัวขาว ๆ ดอกดินตัวดำ ๆ” และเมื่อภาพยนตร์เรื่องใดมีรายได้เกิน 1 ล้านบาท จะทำป้ายโฆษณาขนาดใหญ่ และประชาสัมพันธ์ว่า "ล้านแล้ว...จ้า" ทุกครั้ง ตั้งแต่ภาพยนตร์เรื่อง นกน้อย (2507) เป็นต้นมา

ในจำนวนภาพยนตร์ 32 เรื่องของดอกดิน ทำรายได้เกิน 1 ล้านบาททั้งสิ้น 24 เรื่อง อีกทั้งยังเป็นคนตั้งชื่อให้ เพชรา เชาวราษฎร์ และนำพา มยุรา เศวตศิลา เข้าสู่วงการอีกด้วย

ผลงานการแสดง

ละครเวที

• 2477 - 2495 : สวดคฤหัสถ์ จำอวด ละครเร่
• 2493 : ขุนเหล็ก

ภาพยนตร์

ดอกดิน กัญญามาลย์ (ซ้าย) ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย พร้อมด้วย เอเดล เปสตันจิ ลูกชายของรัตนา เปสตันจิ ที่หอภาพยนตร์แห่งชาติ เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันประสูติ 100 ปี ของรัตนา

• สุภาพบุรุษอเวจี (2494)
• สามเกลอถ่ายหนัง (2495)
• สามเกลอเจอผี (2496)
• สามเกลอกระยาจก (2496)
• แม่ค้าปลาสด (2496)
• ราชาธิราช ตอน ศึกพระเจ้ากรุงจีน (2496)
• จอมหิว (2496)
• เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
• ธิดายาจก (2497)
• แม่ค้าหาบเร่ (2497)
• สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
• หญิงคนชั่ว (2498)
• สาวเวียงฟ้า (2498)
• อัศวินเหล็ก (2498)
• สุดที่รัก (2498)
• นางแก้ว (2498)
• เสียแรงรัก (2499)
• เศรษฐีอนาถา (2499)
• สามรักในปารีส (2499)
• นเรศวรมหาราช (2500)
• แก้วกัลยา (2500)
• มังกรทอง (2500)
• เห่าดง (2501)
• แววมยุรา (2501)
• ไกรทอง (2501)
• บุกแหลก (2501)
• ลบลายเสือ (2501)
• นักรักนักสู้ (2501)
• พล นิกร กิมหงวน ตอน เวทีถล่มและพิชิตเมีย (2501)
• ดาวคลี่ (2502)
• สี่คิงส์ (2502)
• แม่นาคพระโขนง (2502)
• วนาลี (2502)
• กล่อมกากี (2502)
• หนึ่งน้องนางเดียว (2502)
• คนองปืน (2502)
• กิโมโน (2502)
• สุดชีวิต (2503)
• ยอดเดี่ยว (2503)
• สาวดาวเทียม (2503)
• มังกรหยก (2504)
• บันทึกรักของพิมพ์ฉวี (2505)
• อ้อมอกสวรรค์ (2505)
• วิญญาณรักแม่นาค (2505)
• โจรแพรแดง (2505)
• จอมใจเวียงฟ้า (2505)
• รุ่งทิพย์ (2505)
• สิงห์โตหยก (2505)
• วัยรุ่นวัยคนอง (2505)
• แพนน้อย (2506)
• หนึ่งในทรวง (2506)
• ฝนแรก (2506)
• นกน้อย (2507)
• เทพบุตรนักเลง (2508)
• ลมหวน (2508)
• ศึกเสือไทย (2508)
• เงิน เงิน เงิน (2508)
• กาเหว่า (2509)
• น้อยไจยา (2509)
• ลมหนาว (2509)
• พิมพิลาไล (2509)
• แสงเทียน (2509)
• นกเอี้ยง (2509)
• ปิ่นรัก (2510)
• จุฬาตรีคูณ (2510)
• เหนือเกล้า (2510)
• มดแดง (2510)
• ปูจ๋า (2510)
• กบเต้น (2511)
• ดอกอ้อ (2511)
• น้ำอ้อย (2511)
• ลมเหนือ (2512)
• ไทยน้อย (2512)
• ละครเร่ (2512)
• ไทยใหญ่ (2513)
• หวานใจ (2513)
• ม้ามืด (2513)
• เรือมนุษย์ (2513)
• ไก่นา (2514)
• ไอ้ทุย (2514)
• เชียงตุง (2515)
• สายฝน (2516)
• คนกินเมีย (2517)
• แหม่มจ๋า (2518)
• มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
• กุ้งนาง (2519)
• สิงห์สำออย (2520)
• แม่ดอกกัญชา (2520)
• ไอ้ 8 นิ้ว (2521)
• ขโมยที่รัก (2521)
• แม่เขียวหวาน (2522)
• ย.ยอดยุ่ง (2523)
• นกน้อย (2524)
• เฮงสองร้อยปี (2525)
• สาวแดดเดียว (2526)

ผลงานการสร้างภาพยนตร์

ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในช่วงก่อน 2506

• สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
• เจ้าสาวชาวไร่ (2497)

ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในนามกัญญามาลย์ภาพยนตร์

• แพนน้อย (2506)
• ฝนแรก (2506)
• นกน้อย (2507)
• ลมหวน (2508)
• แสงเทียน (2509)
• นกเอี้ยง (2509)
• มดแดง (2510)
• ปูจ๋า (2510)
• กบเต้น (2511)
• ดอกอ้อ (2511)
• ลมเหนือ (2512)
• ไทยน้อย (2512)
• ไทยใหญ่ (2513)
• ม้ามืด (2513)
• ไอ้ทุย (2514)
• ไก่นา (2514)
• เชียงตุง (2515)
• สายฝน (2516)
• คนกินเมีย (2517)
• แหม่มจ๋า (2518)
• มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
• กุ้งนาง (2519)
• สิงห์สำออย (2520)
• แม่ดอกกัญชา (2520)
• ไอ้ 8 นิ้ว (2521)
• แม่เขียวหวาน (2522)
• ย.ยอดยุ่ง (2523)
• นกน้อย (2524)
• เฮงสองร้อยปี (2525)
• สาวแดดเดียว (2526)

ผลงานกำกับภาพยนตร์

• สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (กำกับในนามสามชาย) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
• สามเกลอเจอผี (2496)
• สามเกลอเจอจานผี (2496)
• เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
• สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
• เสียแรงรัก (2499)
• ดาวคลี่ (2502)
• นกน้อย (2507)
• ลมหวน (2508)
• กาเหว่า (2509)
• น้อยไจยา (2509)
• พิมพิลาไล (2509)
• แสงเทียน (2509)
• นกเอี้ยง (2509)
• ปิ่นรัก (2510)
• จุฬาตรีคูณ (2510)
• มดแดง (2510)
• ปูจ๋า (2510)
• กบเต้น (2511)
• ดอกอ้อ (2511)
• น้ำอ้อย (2511)
• ลมเหนือ (2512)
• ไทยน้อย (2512)
• ไทยใหญ่ (2513)
• ม้ามืด (2513)
• เรือมนุษย์ (2513)
• ไอ้ทุย (2514)
• ไก่นา (2514)
• เชียงตุง (2515)
• สายฝน (2516)
• คนกินเมีย (2517)
• แหม่มจ๋า (2518)
• มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
• กุ้งนาง (2519)
• สิงห์สำออย (2520)
• แม่ดอกกัญชา (2520)
• ไอ้ 8 นิ้ว (2521)
• ขโมยที่รัก (2521)
• แม่เขียวหวาน (2522)
• ย.ยอดยุ่ง (2523)
• นกน้อย (2524)
• เฮงสองร้อยปี (2525)
• สาวแดดเดียว (2526)

ผลงานอื่น ๆ

ขับร้องเพลง

• เพลงนกน้อย (ประกอบภาพยนตร์เรื่องนกน้อย พ.ศ.2507)
• เพลงสินในน้ำ (ประกอบภาพยนตร์เรื่องปูจ๋า พ.ศ.2510)
• เพลงมดแดง (ประกอบภาพยนตร์เรื่องมดแดง พ.ศ.2510)
• เพลงกบเต้น (ประกอบภาพยนตร์กบเต้น พ.ศ.2511)
• เพลงบัวใบบอน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องไอ้ทุย พ.ศ.2514)
• เพลงพุดตาน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องพุดตาน พ.ศ.2514)
• เพลงสายฝน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องสายฝน พ.ศ.2516)
• เพลงแม่ดอกกัญชา (ประกอบภาพยนตร์เรื่องแม่ดอกกัญชา พ.ศ.2520)
• เพลงเรือนแพสลัม (ประกอบภาพยนตร์เรื่องย.ยอดยุ่ง พ.ศ.2523)

พิธีกร

• ดอกดินพาเหรด ช่อง 5
• คู่ทรหด ช่อง 5

เสียชีวิต

ดอกดิน กัญญามาลย์ ได้ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 เวลาประมาณ 02.00 น. ที่โรงพยาบาลวิชัยยุทธ แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร เนื่องจากหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน (โรคชรา) สิริอายุ 93 ปี 7 เดือน ทั้งนี้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ได้เสด็จฟังสวดพระอภิธรรมศพเป็นการส่วนพระองค์ และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2561 ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร แขวงบางขุนพรหม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. 2556 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)

อ้างอิง

• ชีวประวัติ ดอกดิน กัญญามาลย์ ที่ ฐานข้อมูลภาพยนตร์ไทย