พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
พระองค์เจ้าชั้นเอก
มหาเสวกเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์.jpg
เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร[1]
ดำรงตำแหน่งพ.ศ. 2454
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมุหมนตรี[2]
ดำรงตำแหน่ง16 ธันวาคม พ.ศ. 2453
- 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468
อัครราชทูตสยามประจำกรุงลอนดอน[3]
ดำรงตำแหน่งพ.ศ. 2426 — 2430
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้าหม่อมเจ้าปฤษฏางค์ ชุมสาย
ถัดไปพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชื่น บุนนาค)
อัครราชทูตสยามประจำอเมริกา[4]
ดำรงตำแหน่งพ.ศ. 2427
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้าหม่อมเจ้าปฤษฏางค์ ชุมสาย
ถัดไปพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชื่น บุนนาค)
หม่อมหม่อมสุภาพ
หม่อมแช่ม
หม่อมเจิม
พระบุตร20 พระองค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาเจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก
ประสูติ7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398
สิ้นพระชนม์10 สิงหาคม พ.ศ. 2468 (70 ปี)
ลายพระอภิไธย

มหาอำมาตย์เอก มหาเสวกเอก[5] พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ (7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 – 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468) อดีตสมุหมนตรี องคมนตรี เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 17 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร ขณะทรงพระเยาว์ บันทึกภาพโดย จอห์น ทอมสัน เมื่อ พ.ศ. 2408
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ฉายพระรูปพร้อมกับเจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร ประสูติเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 โดยประสูติแต่เจ้าจอมมารดากลิ่น พระสนมเอก ธิดาพระยาดำรงราชพลขันธ์ (จุ้ย คชเสนี) บุตรของเจ้าพระยามหาโยธา (ทอเรียะ คชเสนี) ทรงว่าราชการกรมพระนครบาล ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะนั้นเรียกชื่อว่า "คอมมิตตี กรมพระนครบาล" ทรงเป็นผู้ปรับปรุงและจัดระเบียบกิจการตำรวจกรมกองตระเวน ตามแบบอย่างของสิงคโปร์ หลังจากได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประพาสสิงคโปร์ เมื่อ ร.ศ. 109 (พ.ศ. 2433) ต่อมาได้พัฒนามาเป็นกิจการตำรวจไทย ในปี พ.ศ. 2417 และทรงเป็นเสนาบดีกรมพระนครบาล[6] เมื่อปี พ.ศ. 2429

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ตั้งองคมนตรีสภา (เดิมคือ ปรีวีเคาน์ซิล) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (พระอิสริยยศในขณะนั้น) เป็นองคมนตรี[7]ในครั้งนั้นด้วย และทรงเป็นองคมนตรี[8]ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ตลอดพระชนมายุ และยังทรงเป็นรัฐมนตรีสภา เมื่อปี พ.ศ. 2437[9]

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนเรศวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2418[10] ต่อมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2442 ทรงรับราชการเป็นสมุหมนตรี เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร และเสนาบดีที่ปรึกษา[11] เป็นต้น

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2454 มีพระนามเต็มว่า

"พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มหิศวรราชรวิวงศ์ สิทธิประสงค์กฤดาธิการ สุทธสันดานสีตลหฤทัย มไหศวริยราชนิติธาดา สุปรีชาสรรพกิจโกศล วิมลสุจริตจริยานุวัตร พุทธาทิรัตนสรณารักษ์ อุดมศักดิ์บพิตร"[12]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ประทับที่วังถนนพระอาทิตย์ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างตำหนักพระราชทานบนที่ดินมรดกของพระองค์ ต่อมาเมื่อทรงเจริญพระชันษาครบ 5 รอบใน พ.ศ. 2460 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระราชทรัพย์สำหรับทรงสร้างตำหนักหลังใหม่ ชื่อ "วังมะลิวัลย์" ส่วนเจ้าจอมมารดากลิ่นยังคงพำนักอยู่ที่ตำหนักเดิม

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ประทับที่วังมะลิวัลย์จนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468[13] พระชันษาได้ 70 ปี ใกล้เคียงกับที่เจ้าจอมมารดากลิ่นถึงแก่อนิจกรรมเมื่อปี พ.ศ. 2468 และได้ประดิษฐานพระโกศพระศพ และโกศศพไว้เคียงกันที่ท้องพระโรงของวังมะลิวัลย์ มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม

พระโอรสและพระธิดา[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลกฤดากร มีหม่อม 3 ท่าน ได้แก่

  1. หม่อมสุภาพ (สกุลเดิม: สังขทัย)
  2. หม่อมแช่ม
  3. หม่อมเจิม

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 20 พระองค์/องค์ เป็นชาย 14 พระองค์/องค์ และหญิง 5 องค์

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
Emblem of the House of Chakri.svg 1. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) 31 พฤษภาคม 2417 1 กันยายน 2417
Emblem of the House of Chakri.svg 2. หม่อมเจ้าอรุณศักดิ์ พ.ศ. 2417 ไม่ทราบปี
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร.jpg 3. หม่อมเจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร
(พ.ศ. 2455: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร)
ที่ 1 ในหม่อมสุภาพ 2 กรกฎาคม 2418 5 ตุลาคม 2471 หม่อมปรุง
หม่อมเชื่อม (อภัยวงศ์)
General HH Prince Boworadet.jpg 4. หม่อมเจ้าบวรเดช
(พ.ศ. 2472: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช)
ที่ 2 ในหม่อมสุภาพ 26 มีนาคม 2420 16 พฤศจิกายน 2496 หม่อมทิพวัน (เจ้าทิพวัน ณ เชียงใหม่)
หม่อมศรีนวล (เจ้าศรีนวล ณ เชียงใหม่)
หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ กฤดากร
5. หม่อมเจ้าเสรฐศิริ ที่ 3 ในหม่อมสุภาพ 26 มีนาคม 2423 2 พฤศจิกายน 2500 หม่อมสนิท (สังขทัย)

หม่อมพ้อง (คชเสนี)
หม่อมผอบ
หม่อมเจ้าหญิงสุรีย์ประภา (รพีพัฒน์)

Emblem of the House of Chakri.svg 6. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) ไม่ทราบปี ไม่ทราบปี
Sithiporn Kridakara.jpg 7. หม่อมเจ้าสิทธิพร

(ท่านชายจ้อน)

ที่ 4 ในหม่อมสุภาพ 10 กันยายน 2426 22 มิถุนายน 2514 หม่อมทิพ
หม่อมละมุน (วูวงศ์)
หม่อมศรีพรหมา (เจ้าศรีพรหมา ณ น่าน)
หม่อมเจ้าอมรทัต กฤดากร.jpg 8. หม่อมเจ้าอมรทัต
(ท่านชายป่อง)
ที่ 5 ในหม่อมสุภาพ 29 เมษายน 2429 30 กรกฎาคม 2495 หม่อมพร้อยสุพิณ (บุนนาค)
หม่อมอู๊ด
หม่อมเจ้าขจรจรัสฤทธิ์ กฤดากร.jpg 9. หม่อมเจ้าเขจรจรัสฤทธิ์ ที่ 6 ในหม่อมสุภาพ 29 กุมภาพันธ์ 2430 12 กรกฎาคม 2468
หม่อมเจ้าวรรณวิลัย เพ็ญพัฒน์.jpg 10. หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิไลย
(ท่านหญิงใหญ่)
ที่ 1 ในหม่อมแช่ม 1 สิงหาคม 2431 20 ธันวาคม 2476 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ กฤดากร.jpg 11. หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์
(ท่านชายโป๊ะ)
ที่ 7 ในหม่อมสุภาพ 16 มกราคม 2432 19 กุมภาพันธ์ 2477 หม่อมเจ้าหญิงสุรีย์ประภา (รพีพัฒน์)
Emblem of the House of Chakri.svg 12. หม่อมเจ้า (ปุ๋ย) ตุลาคม 2436 20 ธันวาคม 2439
หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม.JPG 13. หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม ที่ 2 ในหม่อมแช่ม 20 กันยายน 2438 20 มิถุนายน 2510 หม่อมเจ้าหญิงรัสสาทิศ (สวัสดิวัตน์)
หม่อมเจ้าเสริมสวาสดิ์.JPG 14. หม่อมเจ้าเสริมสวาสดิ์ ที่ 1 ในหม่อมเจิม 11 พฤษภาคม 2441 10 ธันวาคม 2483 หม่อมหลวงหญิงแส (สนิทวงศ์)
Emblem of the House of Chakri.svg 15. หม่อมเจ้าเพิ่มผล สิงหาคม 2441 29 ธันวาคม 2441
หม่อมเจ้าลีลาศหงษ์.JPG 16. หม่อมเจ้าหญิงลีลาศหงษ์ (ท่านหญิงเล็ก) ที่ 3 ในหม่อมแช่ม 15 เมษายน 2442 2 กุมภาพันธ์ 2463 หม่อมเจ้าปรีดิเทพย์พงษ์ เทวกุล
Emblem of the House of Chakri.svg 17. หม่อมเจ้าหญิง (เล็ก) ไม่ทราบปี ไม่ทราบปี
หม่อมเจ้าผจงรจิตร์ กฤดากร.jpg 18. หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ ที่ 2 ในหม่อมเจิม 30 เมษายน 2446 22 พฤศจิกายน 2524 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช
หม่อมเจ้าชิดชนก กฤดากร.jpg 19. หม่อมเจ้าชิดชนก ที่ 4 ในหม่อมแช่ม 23 ตุลาคม 2447 10 มีนาคม 2541 หม่อมเจ้าหญิงฤดีวรวรรณ (วรวรรณ)
หม่อมหลวงหญิงต่อ (ชุมสาย)
หม่อมเจ้าดิลกฤทธิ์.JPG 20. หม่อมเจ้าดิลกฤทธิ์ ที่ 3 ในหม่อมเจิม 18 กันยายน 2451 18 มิถุนายน 2500 หม่อมราชวงศ์หญิงจันทรรัตน์ (เทวกุล)
ตราประจำราชสกุลกฤดากร
พระโอรส ๔ พระองค์ คือ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร, พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช, หม่อมเจ้าเสรษศิริ กฤดากร และหม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร

พระนัดดา[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ มีพระนัดดารวม 37 องค์/คน ดังนี้

  • พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช มีพระโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
    • หม่อมราชวงศ์หญิง (ไม่มีนาม) กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์จิรเดช กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงภรณี รอสส์ สมรสกับโจเซฟ รอสส์
    • หม่อมราชวงศ์หญิงอัจฉริยา คงสิริ สมรสกับอัศวิน คงสิริ
    • หม่อมราชวงศ์หญิงวิภาสิริ วุฒินันท์ สมรสกับวงศ์วุฒิ วุฒินันท์
  • หม่อมเจ้าเสรฐศิริ กฤดากร มีโอรสธิดา 8 คน ได้แก่
    • หม่อมกฤดากรราชเสนา (หม่อมราชวงศ์เทียมพันธ์ กฤดากร)
    • หม่อมราชวงศ์ทันพงศ์ กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์ทรงพัฒน์ กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์ทัดเผ่า กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์เถาพงศ์ กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงวงศ์สิริ ลาภเกษร สมรสกับไพฑูรย์ ลาภเกษร
    • หม่อมราชวงศ์อ๊อด กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงประภาสิริ กฤดากร สมรสและหย่ากับฉลอง ชุมพล
  • หม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
    • หม่อมราชวงศ์อำนวยพร กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์อนุพร กฤดากร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงเพ็ญศรี ประดิษฐพงศ์ สมรสกับสมยศ ประดิษฐพงศ์
  • หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ กฤดากร มีธิดา 3 คน ได้แก่
    • หม่อมราชวงศ์หญิงภรณี รอสส์ สมรสกับโจเซฟ รอสส์
    • หม่อมราชวงศ์หญิงอัจฉริยา คงสิริ สมรสกับอัศวิน คงสิริ
    • หม่อมราชวงศ์หญิงวิภาสิริ วุฒินันท์ สมรสกับวงศ์วุฒิ วุฒินันท์

พระเกียรติยศ[แก้]

พระอิสริยยศ[แก้]

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2418)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนเรศรวรฤทธิ์ (พ.ศ. 2418 - 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442)[14]
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ (10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)[15]
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนเรศรวรฤทธิ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - ปัจจุบัน)[16]

พระยศ[แก้]

นายพันโท นายกองตรี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์
รับใช้กรมทหารมหาดเล็ก
กองเสือป่า
ชั้นยศRTA OF-4 (Lieutenant Colonel).svg นายพันโท
นายกองตรี.jpg นายกองตรี

พระยศพลเรือน[แก้]

  • มหาอำมาตย์เอก[17]
  • มหาเสวกเอก

พระยศทหาร[แก้]

  • นายพันโท

พระยศเสือป่า[แก้]

  • นายหมู่ใหญ่
  • นายกองตรี[18]
ธรรมเนียมพระยศของ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมพระนเรศวรฤทธิ์
Male Royalty's Standard of Thailand.svg
ธงประจำพระอิสริยยศ
การทูลใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตนข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับพ่ะย่ะค่ะ/เพคะ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย[แก้]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/A/507.PDF
  2. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2244.PDF
  3. "List of Thai Ambassadors in UK". สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงลอนดอน. สืบค้นเมื่อ 19 กรกฎาคม 2563. Check date values in: |accessdate= (help)
  4. "List of Thai Ambassadors to the U.S." สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงวอชิงตัน. สืบค้นเมื่อ 19 กรกฎาคม 2563. Check date values in: |accessdate= (help)
  5. ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศพระราชทานยศแก่ข้าราชการในกระทรวงวัง เล่ม 29 หน้า 1405 วันที่ 22 กันยายน 2455
  6. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2429/027/218.PDF
  7. ราชกิจจานุเบกษา,การประชุมองคมนตรี
  8. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2273_1.PDF
  9. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2437/044/367.PDF
  10. ประวัติศาสตร์การสถาปนาพระยศเจ้านายสมัย ร.5-ร.9 พ.ศ. 2413
  11. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2466/D/1543.PDF
  12. เฉลิมพระยศเจ้านาย เล่ม 2 ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรุงเทพฯ, 2538), หน้า 43.
  13. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2468/D/1479_2.PDF
  14. http://valuablebook2.tkpark.or.th/2015/5/document6.html
  15. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2442/034/479.PDF
  16. ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศ เลื่อนแลตั้งกรมแลตั้งเจ้าพระยา เล่ม 28 หน้า 1728 11 พฤศจิกายน 2454
  17. พระราชทานยศ
  18. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2457/D/2244.PDF
  19. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2436/034/367.PDF
  20. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2452/D/1847.PDF
  21. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2456/D/1961.PDF
  22. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2436/038/414_1.PDF
  23. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2429/046/385_1.PDF
  24. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2433/044/399.PDF
  25. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/D/664_1.PDF
  26. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2436/039/434.PDF
  27. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม 21, ตอน 27, 2 ตุลาคม พ.ศ. 2447, หน้า 465
  28. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2446/027/444_1.PDF
  29. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชการที่ ๔, เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 564
  30. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2451/035/1012.PDF
  31. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2409.PDF
  32. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/026/283.PDF
  33. "พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 9 (ตอน 5): หน้า 12. 1 พฤษภาคม 2435. สืบค้นเมื่อ 23 มิถุนายน 2562. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  34. "พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 11 (ตอน 35): หน้า 272. 25 พฤศจิกายน 2438. สืบค้นเมื่อ 23 มิถุนายน 2562. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)