ภาคเหนือ (ประเทศไทย)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
บทความนี้เกี่ยวกับการแบ่งภูมิภาคของประเทศไทย สำหรับทางแยกบนถนนพหลโยธิน ดูที่ สี่แยกภาคเหนือ
แผนที่ภาคเหนือ กำหนดตามสภาพภูมิศาสตร์ โดยราชบัณฑิตยสถาน
ภาพถ่ายดาวเทียม แสดงเทือกเขาและพื้นที่ป่าของภาคเหนือเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ ของประเทศ
ดอยทางภาคเหนือ

ภาคเหนือ เป็นภูมิภาคที่อยู่ด้านบนสุดของไทย มีเขตแดนติดกับประเทศเพื่อนบ้านและภูมิภาคอื่น ๆ เรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้ ทิศตะวันตกและทิศเหนือติดกับสาธารณรัฐแห่งสหภาพพม่า ทิศเหนือและทิศตะวันออกติดกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ทิศใต้ติดกับภาคกลาง (พิษณุโลก สุโขทัย) และภาคตะวันตก (ตาก)

ภูมิศาสตร์[แก้]

ภูมิประเทศของภาคเหนือเต็มไปด้วยขุนเขาน้อยใหญ่สลับซับซ้อน และมีพื้นที่สำคัญของประเทศอยู่หลายจุด เช่น พื้นที่ทางด้านตะวันตกสุดของประเทศที่อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พื้นที่ทางด้านเหนือสุดของประเทศที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย จุดสูงสุดของประเทศที่ดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้ ภาคเหนือยังเป็นพื้นที่แรกของประเทศที่แม่น้ำโขงไหลผ่าน ซึ่งจุดแรกที่แม่น้ำโขงไหลผ่านประเทศไทยอยู่ที่สามเหลี่ยมทองคำ อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย

ภาคเหนือมีพื้นที่รวมทั้งหมด 93,690.85 ตร.กม คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 0.06 ของพื้นที่บนผิวโลก และหากเทียบจากขนาดพื้นที่แล้ว ภาคเหนือจะมีขนาดพื้นที่ใกล้เคียงกับประเทศฮังการีมากที่สุด และมีขนาดเล็กกว่าประเทศเกาหลีใต้เล็กน้อย

ประวัติศาสตร์[แก้]

บริเวณพื้นที่ภาคเหนือ แต่เดิมเป็นที่ตั้งของอาณาจักรล้านนา ซึ่งสถาปนาอาณาจักรขึ้นมาในปีพุทธศักราช 1835 โดยพญามังราย และสถาปนาเมืองหลวงอย่างเป็นทางการในปีพุทธศักราช 1839 ในชื่อนพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ อาณาจักรล้านนาตั้งแต่ปีพุทธศักราช 1835 เกิดจากการยุบรวมกันของอาณาจักรในช่วงยุคก่อนหน้า คือ หิรัญนครเงินยางเชียงแสน และ หริภุญชัย

ภาษา[แก้]

พื้นที่ของจังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน พะเยา ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน และบางส่วนของจังหวัดอุตรดิตถ์ เคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านนา ทำให้เกิดลักษณะของตัวอักษรและสำเนียงเฉพาะถิ่น เรียกว่าอักษรธรรมล้านนา (ตั๋วเมือง) และภาษาถิ่นพายัพ (กำเมือง)

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

จังหวัดในภาคเหนือ แบ่งตามลักษณะทางภูมิศาสตร์ ประเพณี สังคม วัฒนธรรมและภาษา โดยราชบัณฑิตยสถาน[1] ประกอบไปด้วย 9 จังหวัด ได้แก่

  1. เชียงราย
  2. เชียงใหม่
  3. น่าน
  4. พะเยา
  5. แพร่
  6. แม่ฮ่องสอน
  7. ลำปาง
  8. ลำพูน
  9. อุตรดิตถ์

นอกจากการแบ่งตามราชบัณฑิตยสถานแล้ว ยังมีหน่วยงานที่เคยจัดแบ่งภูมิภาคของประเทศไทยขึ้นเพื่อกำหนดแผนบริหารงานด้านเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งเป็นการแบ่งภูมิภาคอย่างไม่เป็นทางการได้แก่ คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ โดยกำหนดให้ภาคเหนือประกอบด้วย 17 จังหวัดได้แก่ [1]

ภาคเหนือตอนบน
  1. เชียงราย
  2. เชียงใหม่
  3. น่าน
  4. พะเยา
  5. แพร่
  6. แม่ฮ่องสอน
  7. ลำปาง
  8. ลำพูน
  9. อุตรดิตถ์
ภาคเหนือตอนล่าง

ปัจจุบันไม่นิยมใช้อ้างอิงในเอกสารของทางราชการและบทความทางวิชาการอื่น ๆ เนื่องจากราชบัณฑิตยสถานได้กำหนดให้จังหวัดเหล่านี้ เป็นจังหวัดในเขตภาคตะวันตกและภาคกลาง

  1. ตาก
  2. พิษณุโลก
  3. สุโขทัย
  4. เพชรบูรณ์
  5. พิจิตร
  6. กำแพงเพชร
  7. นครสวรรค์
  8. อุทัยธานี

9 จังหวัดแรกในการแบ่งเช่นนี้อาจเรียกว่า ภาคเหนือตอนบน ซึ่งส่วนใหญ่เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรล้านนามาก่อน (สำหรับจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดตากเคยเป็นบางส่วน) และมีภาษาถิ่นเป็นคำเมือง ส่วนจังหวัดที่เหลืออาจเรียกว่า ภาคเหนือตอนล่าง ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่จังหวัดพิษณุโลกและจังหวัดนครสวรรค์ อันเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญ

เทศบาล[แก้]

  1. เทศบาลนครเชียงใหม่
  2. เทศบาลนครเชียงราย
  3. เทศบาลนครลำปาง
  4. เทศบาลเมืองพะเยา
  5. เทศบาลเมืองแพร่
  6. เทศบาลเมืองอุตรดิตถ์
  7. เทศบาลเมืองลำพูน
  8. เทศบาลเมืองน่าน
  9. เทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอน

การคมนาคม[แก้]

การศึกษา[แก้]

สถาบันการศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา มหาวิทยาลัยพายัพ

ระดับมัธยมศึกษา[แก้]

สถิติประชากรของจังหวัดในภาคเหนือ ตามการแบ่งเขตปกครองของราชบัณฑิตยสถาน[แก้]

รายชื่อจังหวัดซึ่งมีประชากรมากที่สุดในประเทศไทย

อันดับ จังหวัด จำนวน (คน)
(31 ธันวาคม 2557)[2]
จำนวน (คน)
(31 ธันวาคม 2556)[3]
จำนวน (คน)
(31 ธันวาคม 2555) [4]
! จำนวน (คน)
(31 ธันวาคม 2554) [5]
จำนวน (คน)
(31 ธันวาคม 2553) [6]
1 เชียงใหม่ 1,678,284 1,666,888 1,655,642 1,646,144 1,640,479
2 เชียงราย 1,207,699 1,204,660 1,200,423 1,198,656 1,198,218
3 ลำปาง 753,013 754,862 756,811 757,534 761,949
4 พะเยา 484,454 486,744 488,120 486,472 486,304
5 น่าน 478,264 477,912 477,673 476,612 476,363
6 อุตรดิตถ์ 460,400 460,995 461,294 461,040 462,618
7 แพร่ 454,083 456,074 457,607 458,750 460,756
8 ลำพูน 405,468 405,268 404,673 403,952 404,560
9 แม่ฮ่องสอน 248,178 246,549 244,356 244,048 242,742
รวม 6,169,843 6,159,952 6,146,599 6,133,208 6,133,989
ภาพพาโนรามาของตัวเมืองเชียงใหม่ เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2553

อุทยานแห่งชาติ[แก้]

ในภาคเหนือตอนบนเป็นดอยสูงสลับซับซ้อนหลายชั้น มีอุทยานแห่งชาติสำคัญหลายแห่ง เช่น

เขื่อน[แก้]

ภูชี้ฟ้า

เขื่อนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตฯ ที่สำคัญ ได้แก่

เทือกเขาที่สำคัญ[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 http://www.royin.go.th/th/knowledge/detail.php?ID=1378 ราชบัณฑิตยสถาน
  2. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2557." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat57.html 2558. สืบค้น 1 มีนาคม 2558.
  3. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเนกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่างๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๖, เล่ม ๑๓๑, ตอน ๔๑ ง , ๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗, หน้า ๑
  4. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2555." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat55.html 2555. สืบค้น 3 เมษายน 2556.
  5. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat54.html 2555. สืบค้น 6 เมษายน 2555.
  6. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [1] 2553. สืบค้น 22 มีนาคม 2554.