พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม
กรมหลวงปราจิณกิติบดี
พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม.jpg
ราชเลขาธิการ
ดำรงตำแหน่ง 24 มิถุนายน พ.ศ. 2455 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462
ก่อนหน้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์
ถัดไป เจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
หม่อม หม่อมชื้น (กัลยาณมิตร) ประวิตร ณ อยุธยา
หม่อมช้อย (กัลยาณมิตร) ประวิตร ณ อยุธยา
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา เจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
พระบุตร 7 พระองค์
ประสูติ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418
สิ้นพระชนม์ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462

มหาเสวกเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี เป็นองคมนตรีและราชเลขาธิการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม เป็นพระราชบุตรลำดับที่ 15 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5 ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418[1] ทรงศึกษาวิชาภาษาไทยชั้นต้นที่สำนักพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) และโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ

กิติยากร-รพีพัฒน์-จิรประวัติ-ประวิตร.jpg

กรมหลวงปราจิณกิติบดีเป็นพระราชโอรสกลุ่มแรก ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงไปศึกษาต่อในทวีปยุโรป เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๘ พร้อมกัน ๔ พระองค์ คือ

พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม ทรงศึกษาด้านอักษรศาตร์ที่ประเทศอังกฤษและฝรั่งเศส

พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม ทรงเริ่มรับราชการในสำนักราชเลขาธิการ ทรงเป็นราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งทรงสำเร็จราชการแทนพระองค์ ในระหว่างการเสด็จประพาสยุโรป พ.ศ. 2440 และได้รับแต่งตั้งให้เป็นองคมนตรีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้เลื่อนเป็นพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ทรงศักดินา 50000[2]

พระโอรส-ธิดา[แก้]

ตราประจำราชสกุลประวิตร

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี เสกสมรสกับธิดา 2 คนของเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) ทรงเป็นต้นราชสกุล ประวิตร มีพระโอรสธิดา 7 พระองค์ [3][4]

หม่อมชื้น กัลยาณมิตร[แก้]

  • หม่อมเจ้ากัลยาณวงศ์ประวิตร์ ประวิตร (๒๔ กันยายน ๒๔๔๙ - ๙ กุมภาพันธ์ ๒๔๘๗) เสกสมรสกับ มารี เชอร์ฟ
    • หม่อมราชวงศ์หญิงกัลยา ประวิตร สมรสกับ วิลเลียม ครอฟอร์ด
      • คิมเบอร์ลี ครอฟอร์ด
      • โรเบิร์ต ครอฟอร์ด
  • หม่อมเจ้าจิตร์ปรีดี ประวิตร (๒๕ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๑ - ๒๔ พฤษภาคม ๒๔๙๗) เสกสมรสกับ หม่อมหลวงหญิงเหมือนจันทร์ ดารากร
    • หม่อมราชวงศ์เจตจันทร์ ประวิตร สมรสกับ สุปรียา รักตประจิต
      • หม่อมหลวงกิติบดี ประวิตร
      • หม่อมหลวงสุปรีดี ประวิตร สมรสกับ มัลลิกา ศรีสิทธิธรรม
    • หม่อมราชวงศ์สุชาติจันทร์ ประวิตร สมรสกับ สมรัก มันประเสริฐ
    • หม่อมราชวงศ์ธวัชจันทร์ ประวิตร สมรสกับ ปิยะธิดา สุจริตกุล
      • หม่อมหลวงปิยะจันทร์ ประวิตร
      • หม่อมหลวงหญิงนัดดาจันทร์ ประวิตร
    • หม่อมราชวงศ์เหมือนจิต ประวิตร (ท่านผู้หญิงเหมือนจิต ภิรมย์ภักดี) สมรสกับ วาปี ภิรมย์ภักดี
      • สรวิช ภิรมย์ภักดี
      • ปีย์จิต โอสถานนท์
      • ปวิณ ภิรมย์ภักดี
  • หม่อมเจ้าวิกรมสุรสีห์ ประวิตร (๑๕ มิถุนายน ๒๔๕๔ - ๘ กุมภาพันธ์ ๒๔๙๒)
  • หม่อมเจ้าหญิงกนิษฐากุมารี ประวิตร (๑๓ พฤศจิกายน ๒๔๖๒ - ๑ พฤษภาคม ๒๔๙๔)

หม่อมช้อย กัลยาณมิตร[แก้]

  • หม่อมเจ้าสีหวิลาส ประวิตร (๒๒ ตุลาคม ๒๔๕๒ - ๑๙ ตุลาคม ๒๕๒๖)
  • หม่อมเจ้าสวาสดิ์วัฒโนดม ประวิตร (๒๘ เมษายน ๒๔๕๔ - ๑ กันยายน ๒๕๔๔) ผู้ประพันธ์นวนิยาย ผยอง เชลยศักดิ์,เคหาสน์สีแดง นามปากกา "ดวงดาว"
  • หม่อมเจ้ากวีวิศิษฏ์ ประวิตร (๗ เมษายน ๒๔๕๖ - ๑๔ มกราคม ๒๕๐๐) เสกสมรสกับ จริน แก้วสมุทร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงปรีวีร์ ประวิตร
    • หม่อมราชวงศ์หญิงบีทริชสวิตรี ประวิตร สมรสกับ วิวัฒน์ สวนสัน
      • ปรศุ สวนสัน
      • อิราวัต สวนสัน
      • ปวิตรี สวนสัน
    • หม่อมราชวงศ์ ประวีระ สมรสกับ รุ้งนภา เพชรแสงใสกุล

สิ้นพระชนม์[แก้]

กรมหลวงปราจิณกิติบดีสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๒ ขณะอายุได้ ๔๕ ชันษา[5] โดยทายาทได้อัญเชิญพระอัฐิของพระองค์รวมไปถึงเจ้าจอมมารดาแช่มพระโอรสและพระธิดาในสายราชสกุลประวิตรมาประดิษฐานไว้ ณ เจดีย์ วัดกัลยาณมิตร

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงปราจิณกิติบดี

พระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
หม่อมน้อย
พระชนนี:
เจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
พระยามหาอำมาตย์
(ชื่น กัลยาณมิตร)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. ราชสกุลวงศ์, หน้า 84
  2. "ประกาศ เลื่อน แลตั้งกรม แลตั้งเจ้าพระยา". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 28 (0 ง): 1739–1740. 11 พฤศจิกายน ร.ศ. 130. สืบค้นเมื่อ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2561. 
  3. http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~royalty/thailand/i550.html
  4. กิติวัฒนา (ไชยันต์) ปกมนตรี, หม่อมราชวงศ์. สายพระโลหิตในพระพุทธเจ้าหลวง. กรุงเทพฯ : ดีเอ็มดี, พ.ศ. 2551. 290 หน้า. ISBN 978-974-312-022-0
  5. ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๓๖, ๑๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๒, หน้า ๒๖๔๗
บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

ก่อนหน้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ถัดไป
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ 2leftarrow.png ราชเลขาธิการ
(24 มิถุนายน พ.ศ. 2455 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462)
2rightarrow.png เจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)