คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 58

คณะรัฐมนตรีสมชาย
คณะรัฐมนตรีคณะที่ 58 แห่งราชอาณาจักรไทย
กันยายน - ธันวาคม พ.ศ. 2551
สมชาย วงศ์สวัสดิ์ (นายกรัฐมนตรี) ชวรัตน์ ชาญวีรกูล (ปฏิบัติหน้าที่แทน)
วันแต่งตั้ง	24 กันยายน พ.ศ. 2551
วันสิ้นสุด	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551 (2 เดือน 25 วัน)
บุคคลและองค์กร
พระมหากษัตริย์	พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
นายกรัฐมนตรี	สมชาย วงศ์สวัสดิ์ (พปช.) ชวรัตน์ ชาญวีรกูล ปฏิบัติหน้าที่แทน
รองนายกรัฐมนตรี	ชวรัตน์ ชาญวีรกูล (พปช.) ชวลิต ยงใจยุทธ (พปช.) สมพงษ์ อมรวิวัฒน์ (พปช.) โอฬาร ไชยประวัติ (พปช.) สนั่น ขจรประศาสน์ (ชท.)
จำนวนรัฐมนตรีทั้งหมด	35
พรรคร่วมรัฐบาล	พรรคพลังประชาชน พรรคชาติไทย พรรคเพื่อแผ่นดิน พรรคมัชฌิมาธิปไตย พรรครวมใจไทยชาติพัฒนา พรรคประชาราช พรรคเพื่อไทย
สถานะในสภานิติบัญญัติ	รัฐบาลผสม 298 / 466
พรรคฝ่ายค้าน	พรรคประชาธิปัตย์
ผู้นำฝ่ายค้าน	อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
ประวัติ
การเลือกตั้ง	–
การลงมติเลือกนายกรัฐมนตรี	17 กันยายน พ.ศ. 2551
สภานิติบัญญัติ	สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 23
วาระสภานิติบัญญัติ	4 ปี
ก่อนหน้า	คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 57
ถัดไป	คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 59

คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 58 (24 กันยายน – 19 ธันวาคม พ.ศ. 2551) หรือที่รู้จักกันในชื่อ คณะรัฐมนตรีสมชาย เป็นคณะรัฐมนตรีไทยที่จัดตั้งขึ้นหลังจากศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยถอดถอนสมัคร สุนทรเวช จากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ส่งผลให้คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 57 สิ้นสุดลงทั้งคณะ จึงต้องมีการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่แทนสมัคร และจัดตั้งคณะรัฐมนตรีใหม่ทั้งหมด

สมชาย วงศ์สวัสดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี ตามประกาศพระบรมราชโองการ เมื่อวันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2551 พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงลงพระปรมาภิไธยในประกาศ โดยมี ชัย ชิดชอบ ประธานรัฐสภา เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ และในวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2551 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งคณะรัฐมนตรี โดยมี สมชาย วงศ์สวัสดิ์ นายกรัฐมนตรี เป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ

คณะรัฐมนตรีคณะนี้เป็นคณะแรกที่ไม่สามารถทำงานภายในทำเนียบรัฐบาลไทยได้ เนื่องจากทำเนียบรัฐบาลไทยในขณะนั้นถูกยึดโดยกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย โดยได้ใช้ท่าอากาศยานดอนเมืองเป็นที่ทำการชั่วคราวจนสิ้นสุดวาระ

ประวัติ

การลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่

บทความหลัก: การลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีไทย กันยายน พ.ศ. 2551

เดิมการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่จะจัดในวันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2551 โดยพรรคพลังประชาชนมีมติเสนอชื่อ สมัคร สุนทรเวช ให้กลับมาดำรงตำแหน่งอีกครั้ง ส่วนพรรคประชาธิปัตย์มีมติเสนอชื่อ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ลงแข่งอีกครั้ง ทว่า สส. มาไม่ครบองค์ประชุม ทำให้ไม่มีการลงมติในวันดังกล่าว ทำให้ ชัย ชิดชอบ ประธานสภา ต้องเลื่อนการลงมติไปเป็นวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2551

และในวันดังกล่าว พรรคพลังประชาชนมีมติเสนอชื่อ สมชาย วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และเป็นรองหัวหน้าพรรคพลังประชาชน ขณะที่พรรคประชาธิปัตย์ยังเสนอชื่ออภิสิทธิ์ตามเดิม ซึ่งผลของการลงมตินั้น สมชายชนะไปด้วยคะแนน 298 ต่อ 163 เสียง

การสิ้นสุดของคณะรัฐมนตรี

คณะรัฐมนตรีคณะนี้สิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2551 เนื่องจากคดียุบพรรคการเมือง พ.ศ. 2551 โดยศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยยุบพรรคพลังประชาชน, พรรคชาติไทย, และพรรคมัชฌิมาธิปไตย และตัดสิทธิ์ทางการเมืองกรรมการบริหารพรรคเป็นเวลา 5 ปี ส่งผลให้นายกรัฐมนตรีซึ่งดำรงตำแหน่งกรรมการบริหารพรรคต้องพ้นจากตำแหน่ง พร้อมกับรัฐมนตรีที่ดำรงตำแหน่งกรรมการบริหารพรรคด้วย แต่คณะรัฐมนตรียังคงมีอำนาจเต็มและปฏิบัติหน้าที่ต่อไปตามเดิมเพื่อไม่ให้เกิดสุญญากาศในการบริหารประเทศ โดยให้ ชวรัตน์ ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี ทำหน้าที่รักษาการแทนนายกรัฐมนตรีไปก่อน จนกว่าจะมีการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีคนใหม่ นอกจากนี้ได้มีการแต่งตั้งให้รัฐมนตรีคนอื่นทำหน้าที่รักษาการตำแหน่งที่ว่างลง อาทิ พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์ เข้ารักษาการตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์, โอฬาร ไชยประวัติ เข้ารักษาการตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์, และ วรวัจน์ เอื้ออภิญญกุล เข้ารักษาการตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

รายชื่อรัฐมนตรี

รัฐมนตรีว่าการกระทรวง		ดำรงตำแหน่งเมื่อตั้งคณะรัฐมนตรี		ดำรงตำแหน่งจนสิ้นสุดคณะรัฐมนตรี
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง		แต่งตั้งเพิ่ม		เปลี่ยนแปลง/โยกย้ายไปตำแหน่งอื่น
รัฐมนตรีลอย		ย้ายมาจากตำแหน่งอื่น		ออกจากตำแหน่ง

คณะรัฐมนตรีคณะที่ 58 ของไทย
ตำแหน่ง		ลำดับ	รายนาม	เริ่มวาระ		สิ้นสุดวาระ		หมายเหตุ	พรรคการเมือง
นายกรัฐมนตรี		*	สมชาย วงศ์สวัสดิ์		18 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
			ชวรัตน์ ชาญวีรกูล		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนนายกรัฐมนตรี		พลังประชาชน
รองนายกรัฐมนตรี		1	ชวรัตน์ ชาญวีรกูล		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
			พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ		24 กันยายน พ.ศ. 2551	7 ตุลาคม พ.ศ. 2551		ลาออกจากตำแหน่ง		พลังประชาชน
			สมพงษ์ อมรวิวัฒน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
		2	โอฬาร ไชยประวัติ		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
		3	พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				ชาติไทย
สำนักนายกรัฐมนตรี			สุขุมพงศ์ โง่นคำ		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
		4	สุพล ฟองงาม		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
กลาโหม		*	สมชาย วงศ์สวัสดิ์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี (ให้ปลัดกระทรวงกลาโหม รักษาราชการแทน)		พลังประชาชน
การคลัง		5	สุชาติ ธาดาธำรงเวช		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				เพื่อไทย
		6	ประดิษฐ์ ภัทรประสิทธิ์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				รวมใจไทยชาติพัฒนา
		7	ระนองรักษ์ สุวรรณฉวี		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				เพื่อแผ่นดิน
การต่างประเทศ		*	สมพงษ์ อมรวิวัฒน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
การท่องเที่ยวและกีฬา			วีระศักดิ์ โควสุรัตน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		ชาติไทย
		*	พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนรัฐมนตรีฯ		ชาติไทย
การพัฒนาสังคมและ ความมั่นคงของมนุษย์		8	อุดมเดช รัตนเสถียร		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
เกษตรและสหกรณ์			สมศักดิ์ ปริศนานันทกุล		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		ชาติไทย
		*	พลตรี สนั่น ขจรประศาสน์		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนรัฐมนตรีฯ		ชาติไทย
			ธีระชัย แสนแก้ว		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
			สมพัฒน์ แก้วพิจิตร		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		ชาติไทย
คมนาคม		9	สันติ พร้อมพัฒน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
		10	โสภณ ซารัมย์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
			วราวุธ ศิลปอาชา		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		ชาติไทย
ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม			อนงค์วรรณ เทพสุทิน		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		มัชฌิมาธิปไตย
			พลตำรวจเอก ประชา พรหมนอก		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนรัฐมนตรีฯ		เพื่อแผ่นดิน
เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสาร		11	มั่น พัธโนทัย		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				เพื่อแผ่นดิน
พลังงาน		12	วรรณรัตน์ ชาญนุกูล		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				รวมใจไทยชาติพัฒนา
พาณิชย์			ไชยา สะสมทรัพย์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
			สงคราม กิจเลิศไพโรจน์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
			พันตำรวจโท บรรยิน ตั้งภากรณ์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		มัชฌิมาธิปไตย
		13	โอฬาร ไชยประวัติ		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนรัฐมนตรีฯ		พลังประชาชน
มหาดไทย		14	พลตำรวจเอก โกวิท วัฒนะ		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
		15	ปรีชา เร่งสมบูรณ์สุข		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
		16	ประสงค์ โฆษิตานนท์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				อิสระ
ยุติธรรม		17	สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
แรงงาน		18	อุไรวรรณ เทียนทอง		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				ประชาราช
วัฒนธรรม		19	วรวัจน์ เอื้ออภิญญกุล		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี		20	วุฒิพงศ์ ฉายแสง		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
ศึกษาธิการ			ศรีเมือง เจริญศิริ		24 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551		ตัดสิทธิ์ทางการเมือง 5 ปี		พลังประชาชน
		21	วรวัจน์ เอื้ออภิญญกุล		2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551		รักษาการแทนรัฐมนตรีฯ		พลังประชาชน
สาธารณสุข		22	ร้อยตำรวจเอกเฉลิม อยู่บำรุง		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
		23	วิชาญ มีนชัยนันท์		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				พลังประชาชน
อุตสาหกรรม		24	พลตำรวจเอกประชา พรหมนอก		24 กันยายน พ.ศ. 2551	19 ธันวาคม พ.ศ. 2551				เพื่อแผ่นดิน

การเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี

• วันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2551 - พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ ลาออกจากตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี

นโยบายและผลงาน

• เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์

ความมั่นคง

• แก้ไขปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้
• ส่งเสริมความร่วมมือในการพัฒนาและสร้างสัมพันธไมตรีที่ดีในภูมิภาค
• จัดตั้งสภาเกษตรกรและสร้างระบบประกันความเสี่ยง

เศรษฐกิจ

• แก้ไขปัญหาวิกฤติสถาบันการเงินในประเทศ
• เร่งรัดการลงทุนที่สำคัญของประเทศ
• สร้างกลไกในการบริหารจัดการความเสี่ยงที่เกิดจากวิกฤติการเงินของโลกที่ส่งผลต่อการเคลื่อนย้ายเงินทุนทั้งระยะสั้นและระยะยาว
• เดินหน้าโครงการ 6 มาตรการ 6 เดือน ช่วยคนจน

สิทธิมนุษยชน

• เร่งรัดปราบปรามการค้ายาเสพติด ปราบปรามผู้มีอิทธิพล อบายมุขและสิ่งยั่วยุเยาวชน

อื่นๆ

• รายการ "รัฐบาลของประชาชน"

คำวิจารณ์

หลังจากเจ้าหน้าที่ตำรวจ ใช้แก๊สน้ำตาในการสลายการชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ที่หน้าอาคารรัฐสภา เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม คณาจารย์ส่วนหนึ่งของสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) ได้ตั้งสมญานามแก่รัฐบาลชุดนี้ว่า รัฐบาลมือเปื้อนเลือด

วันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 อาจารย์ธีรยุทธ บุญมี อาจารย์ประจำคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ แถลงข่าวถึงสถานการณ์ทางการเมือง ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ พร้อมทั้ง ตั้งฉายารัฐบาลนายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ นายกรัฐมนตรี ว่าเป็น "รัฐบาลชายกระโปรง"

การสิ้นสุดของคณะรัฐมนตรี

เมื่อเวลา 12.30 น. ของวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2551 ศาลรัฐธรรมนูญได้อ่านคำวินิจฉัยคดียุบพรรคพลังประชาชน พรรคชาติไทย และพรรคมัชฌิมาธิปไตย อันเนื่องมาจากกรณีทุจริตการเลือกตั้งของนายยงยุทธ ติยะไพรัช ภายหลังนายบรรหาร ศิลปอาชา หัวหน้าพรรคชาติไทย และนางอนงค์วรรณ เทพสุทิน หัวหน้าพรรคมัชฌิมาธิปไตย แถลงด้วยวาจาเสร็จสิ้นแล้ว โดยไม่รอพรรคพลังประชาชนไม่ได้ส่งตัวเข้าแถลงปิดคดีแต่อย่างใด

ต่อมา ศาลรัฐธรรมนูญได้อ่านคำวินิจฉัยในส่วนของพรรคพลังประชาชน ด้วยมติเอกฉันท์ 9 ต่อ 0 ให้ยุบพรรคพลังประชาชน และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของหัวหน้าพรรค และกรรมการบริหารพรรค (รวม 37 คน) เป็นระยะเวลา 5 ปี ทำให้สมชาย วงศ์สวัสดิ์ ในฐานะรักษาการหัวหน้าพรรคพลังประชาชน ต้องพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีโดยปริยาย และทำให้คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 58 สิ้นสุดลงทั้งคณะในทันที อย่างไรก็ตาม รัฐมนตรีที่ไม่ถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งยังปฏิบัติหน้าที่คณะรัฐมนตรีต่อไปตามเดิม โดยแต่งตั้งให้ชวรัตน์ ชาญวีรกูล ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี จนกระทั่งมีการลงมติเลือกนายกคนใหม่ และจนกระทั่งได้คณะรัฐมนตรีชุดใหม่

จากนั้นศาลรัฐธรรมนูญได้อ่านคำวินิจฉัยในส่วนของพรรคมัชฌิมาธิปไตย โดยมีมติให้ยุบพรรคมัฌชิมาฯ และตัดสิทธิทางการเมืองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค 5 ปี (รวม 43 คน)

ต่อมาศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมาก 8 ต่อ 1 ให้ยุบพรรคชาติไทยตามไปอีกพรรค โดยศาลฯได้วินิจฉัยว่ามีความผิดตามมาตรา 237 วรรค 2 และมาตรา 68 ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ ถือว่าเป็นข้อเท็จจริงที่ปฏิเสธไม่ได้ และกฎหมายได้เอาไว้เป็นเด็ดขาด แม้จะมีการโต้แย้งว่าหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรคคนอื่น (รวม 29 คน) ฟังไม่ขึ้น