พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท
กรมหลวงวงศาธิราชสนิท.jpg

พระนาม พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท
พระอิสริยยศ พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 2
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นเอก
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2351
สิ้นพระชนม์ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2414
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระมารดา เจ้าจอมมารดาปรางใหญ่

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท (9 กรกฎาคม พ.ศ. 2351 - 14 สิงหาคม พ.ศ. 2414) พระราชโอรสลำดับที่ 49 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ต้นราชสกุลสนิทวงศ์ และเป็นพระปัยกาในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ

ประวัติ[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท มีนามเดิมว่า พระองค์เจ้าชายนวม [note 1] ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาปรางใหญ่ ธิดาท่านขรัวยายทองอิน เมื่อวันเสาร์ เดือน 8 แรม 2 ค่ำ ปีมะโรง สัมฤทธิศก พ.ศ. 1170 ตรงกับวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2351[1] ทรงได้รับการศึกษาเบื้องต้นตามแบบฉบับของราชสำนักและผนวชเป็นสามเณร ได้รับการศึกษาในสำนักสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส ในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ทรงได้รับการถ่ายทอดวิชาความรู้ด้านอักษรศาสตร์ ทั้งอักขรวิธีภาษาไทย ขอม และมคธ รวมทั้งวรรณคดี วิชาโบราณคดีและราชประเพณี[2]

ต่อมาทรงเข้ารับราชการในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงกำกับกรมหมอหลวง และทรงศึกษาวิชาการแพทย์สมัยใหม่จากมิชชันนารีอเมริกัน [1] โปรดเกล้าฯสถาปนาขึ้นเป็น กรมหมื่นวงศาสนิท [3] เมื่อครั้นปี พ.ศ. 2392 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชปรารภ ถึงความเสื่อมโทรมของภาษาไทย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้พระองค์เจ้านวม ทรงแต่งตำราภาษาไทยขึ้นใหม่ เพื่ออนุรักษ์ภาษาไทย พระนิพนธ์เรื่อง “จินดามณี เล่ม 2” ซึ่งทรงดัดแปลงจากตำราเดิมสมัยอยุธยา อธิบายหลักเกณฑ์ภาษาไทยให้เข้าใจง่ายกว่าเดิม[2] ต่อมาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯเลื่อนขึ้นเป็น กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ทรงกำกับราชการมหาดไทย ว่าพระคลังสินค้า และเป็นที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน ทรงเป็นเจ้านายหนึ่งในสี่พระองค์ ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงหมายจะให้สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระองค์ [1]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อวันพุธ เดือน 10 ขึ้น 6 ค่ำ ปีมะเมียโทศก ตรงกับวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2414 พระชันษา 63 พรรษา พระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดอรุณราชวราราม เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2414 [4]

ในปี พ.ศ. 2550 กระทรวงวัฒนธรรมได้เสนอพระนาม พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ในโครงการเฉลิมฉลองบุคคลสำคัญและเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ของยูเนสโก ประจำปี 2551-2552 ในวาระครบรอบ 200 ปีของการประสูติ องค์การยูเนสโกได้มีมติรับรองในการประชุมเมื่อวันที่ 18-23 ตุลาคม 2550 ที่กรุงปารีส [5]

พระโอรส-ธิดา[แก้]

  1. หม่อมเจ้าหญิงวารี [4]
  2. หม่อมเจ้าหญิงบัว
  3. หม่อมเจ้าหญิงเม้า
  4. หม่อมเจ้าชายเทโพ
  5. หม่อมเจ้าชายจำรัส
  6. หม่อมเจ้าชายเจริญ (หม่อมเจ้าชายดำ) (พ.ศ. 2377 - 25 มีนาคม พ.ศ. 2427)
  7. หม่อมเจ้าหญิงอรุณ
  8. หม่อมเจ้าหญิงลูกจัน
  9. หม่อมเจ้าหญิง
  10. หม่อมเจ้าหญิง
  11. หม่อมเจ้าชายเสือ (พ.ศ. 2388 -?)
  12. หม่อมเจ้าหญิงลูกอิน
  13. หม่อมเจ้าชายเผือก (หม่อมเจ้าชายหนูขาวเผือก)
  14. หม่อมเจ้าชายนุช
  15. หม่อมเจ้าหญิง
  16. หม่อมเจ้าชายท้วม
  17. หม่อมเจ้าชายสาย (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์) (25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2388 - 13 กันยายน พ.ศ. 2455) เสกสมรสกับ หม่อมเขียน ศศิสมิต
  18. หม่อมเจ้าชายสวาสดิ์ (? - 15 เมษายน พ.ศ. 2443) เสกสมรสกับหม่อมพลอย
  19. หม่อมเจ้าหญิงสนิท (หม่อมเจ้าหญิงสนิทถนอม) (พ.ศ. 2390 - 15 สิงหาคม พ.ศ. 2472) เสกสมรสกับ พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเสริฐศักดิ์
  20. หม่อมเจ้าหญิงเกษร (? - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2452)
  21. หม่อมเจ้าหญิงงาม (? - 24 ตุลาคม พ.ศ. 2449)
  22. หม่อมเจ้าหญิงกระจ่าง (พ.ศ. 2391 - 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2475)
  23. หม่อมเจ้าหญิงกระลำภัก (26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2400 - 28 สิงหาคม พ.ศ. 2468)
  24. หม่อมเจ้าหญิงผอบ (พ.ศ. 2402 - 6 มีนาคม พ.ศ. 2463)
  25. หม่อมเจ้าหญิงเชย (หม่อมเจ้าหญิงอบเชย) (พ.ศ. 2402 - 28 เมษายน พ.ศ. 2467)
  26. หม่อมเจ้าหญิงชม (พ.ศ. 2402 - ?)
  27. หม่อมเจ้าหญิงชื่น (พ.ศ. 2402 - 10 เมษายน พ.ศ. 2439)
  28. หม่อมเจ้าหญิงอำพัน (พ.ศ. 2403 - 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2437)
  29. หม่อมเจ้าชายเจ้ง (หม่อมเจ้าชายเจง)
  30. หม่อมเจ้าหญิง
  31. หม่อมเจ้าชายเกด (พ.ศ. 2407 - 9 กันยายน พ.ศ. 2432)
  32. หม่อมเจ้าชายสะอาด
  33. หม่อมเจ้าชายพร้อม (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพร้อมพงศ์อธิราช) (24 สิงหาคม พ.ศ. 2411 - 20 กันยายน พ.ศ. 2482) เสกสมรสกับ หม่อมสะอาด กับหม่อมอีก 8 คน
  34. หม่อมเจ้าชายเปียก
  35. หม่อมเจ้าชายประวัติวงษ์ (พ.ศ. 2412 - 14 ตุลาคม พ.ศ. 2452)
  36. หม่อมเจ้าชายเล็ก (พ.ศ. 2413 - 28 กันยายน พ.ศ. 2445)
  37. หม่อมเจ้าชายตุ้ม (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสนิทพงศ์พัฒนเดช) (12 ธันวาคม พ.ศ. 2412 - 14 กันยายน พ.ศ. 2481)
  38. หม่อมเจ้าชายแฉ่ง
  39. หม่อมเจ้าชายรัสมี (? - 12 มกราคม พ.ศ. 2439)
  40. หม่อมเจ้าหญิงแพ
  41. หม่อมเจ้าหญิงสารภี
  42. หม่อมเจ้าหญิงชมนาท (? - 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2448)
  43. หม่อมเจ้าหญิงทองคำ
  44. หม่อมเจ้าหญิงละม้าย
  45. หม่อมเจ้าหญิงจันฑณเทศ
  46. หม่อมเจ้าหญิงกฤษณา
  47. หม่อมเจ้าหญิงถนอม
  48. หม่อมเจ้าชายจิ๋ว
  49. หม่อมเจ้าหญิงประภา
  50. หม่อมเจ้าหญิงประทุม
  51. หม่อมเจ้าชายเปลี่ยน
  52. หม่อมเจ้าหญิงกลาง

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงศาธิราชสนิท
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท
พระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
พระอัครชายา (ดาวเรือง)
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระชนกทอง
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
พระชนนีสั้น
พระชนนี:
เจ้าจอมมารดาปรางใหญ่
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านบุญเกิด
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านทองอิน
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านตาดี (ราชินีกุล ณ บางช้าง)
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล

เชิงอรรถ[แก้]

  1. สันนิษฐานว่า พระนามมาจากคำว่า นวม (อ่านว่า นะวะมะ) ซึ่งมีความหมายว่า "ที่ ๙"

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 กิตติพงษ์ วิโรจน์ธรรมากูร. ย้อนรอยราชสกุลวงศ์ "วังหลวง". กรุงเทพ : สำนักพิมพ์ดอกหญ้า, พิมพ์ครั้งที่ 4 พ.ศ. 2549. 304 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-941-205-2
  2. 2.0 2.1 จัดงาน200ปีกรมหลวงวงษาธิราชสนิท dailynews.co.th
  3. กรมหลวงวงศาธิราชสนิท โดย จุลลดา ภักดีภูมินทร์ นิตยสารสกุลไทย ฉบับที่ 2638 ปีที่ 51 วันที่ 10 พฤษภาคม 2548
  4. 4.0 4.1 ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-221-818-8
  5. ยูเนสโกยกย่องต้นราชสกุล สนิทวงศ์ เดลินิวส์ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550