ข้ามไปเนื้อหา

ตังไทฮอ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ตังไทฮอ (ต่งไท่โฮ่ว)
董太后
ตังไทฮองไทเฮา
(董太皇太后 ต่งไท่หฺวางไท่โฮ่ว)
ตังไทฮอ (ซ้าย) และโฮเฮา (ขวา) จากภาพวาดในหนังสือ เอฮงสึโซกุซังโงกูชิ (絵本通俗三国志) ที่ตีพิมพ์ในยุคเอโดะของญี่ปุ่น
จักรพรรดินีพันปีหลวงแห่งราชวงศ์ฮั่น
ดำรงตำแหน่ง17 เมษายน ค.ศ. 169 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 189
ถัดไปโฮเฮา
มหาจักรพรรดินีพันปีหลวงแห่งราชวงศ์ฮั่น
ดำรงตำแหน่ง15 พฤษภาคม – 7 กรกฎาคม ค.ศ. 189
ประสูติไม่ทราบ
สวรรคต7 กรกฎาคม ค.ศ. 189
คู่อภิเษกหลิว ฉาง (劉萇)
พระราชบุตรพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้)
พระสมัญญานาม
จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน (孝仁皇后 เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว)
ชื่อภาษาจีน
จีน董太后
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินDǒng Tàihòu
ตังไทฮองไทเฮา (ต่งไท่หฺวางไท่โฮ่ว)
จีน董太皇太后
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินDǒng Tàihuáng Tàihòu
จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน (เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว)
จีน孝仁皇后
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินXiàorén Huánghòu

ตังไทฮอ[1] (ราว ค.ศ. 156 - 7 กรกฎาคม ค.ศ. 189[a]) หรือในภาษาจีนกลางว่า ต่งไท่โฮ่ว (จีน: 董太后; พินอิน: Dǒng Tàihòu) ไม่ทราบพระนามส่วนพระองค์ เป็นที่รู้จักในพระนามว่า จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน (จีน: 孝仁皇后; พินอิน: Xiàorén Huánghòu เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว) เป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา (皇太后 หฺวางไท่โฮ่ว) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 ตงฮั่น) ของจีน ตังไทฮอไม่เคยดำรงตำแหน่งจักรพรรดินีหรือฮองเฮา (皇后 หฺวางโฮ่ว) มาก่อนเพราะพระองค์เป็นพระชายาของเชื้อพระวงศ์ผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮา (侯 โหว) ตังไทฮอขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงเพราะพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) ที่เป็นพระโอรสของพระองค์ได้รับโอกาสขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ตังไทฮอทรงมีความขัดแย้งกับโฮเฮา (何后 เหอโฮ่ว) ที่เป็นพระสุณิสา (ลูกสะใภ้) ของพระองค์ เพราะตังไทฮอทรงประสงค์ให้หองจูเหียบ[b] (皇子協 หฺวางจื่อเสีย) หรือเล่าเหียบ (劉協 หลิว เสีย) ที่เป็นพระโอรสองค์เล็กของพระเจ้าเลนเต้ขึ้นเป็นรัชทายาท ในขณะที่โฮเฮาทรงประสงค์ให้หองจูเปียน[c] (皇子辯 หฺวางจื่อเปี้ยน) หรือเล่าเปียน (劉辯 หลิว เปี้ยน) ที่เป็นพระโอรสของพระองค์เองขึ้นสืบราชบัลลังก์ถัดจากพระเจ้าเลนเต้ผู้เป็นพระบิดา พระเจ้าเลนเต้สวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 189 ก่อนที่จะพระองค์จะได้ทรงกำหนดว่าพระโอรสองค์ใดในสององค์จะได้เป็นรัชทายาท ในที่สุดหองจูเปียนก็ได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ตังไทฮอในฐานะพระอัยกี (ย่า) ของหองจูเปียนขึ้นมามีตำแหน่งเป็นมหาจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือไทฮองไทเฮา (太皇太后 ไท่หฺวางไท่โฮ่ว) ในขณะที่โฮเฮาที่เป็นพระมารดาของหองจูเปียนขึ้นมามีตำแหน่งจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา ในที่สุดโฮเฮาทรงสมคบคิดกับมหาขุนพลโฮจิ๋น (何進 เหอ จิ้น) ผู้เป็นพี่ชายในการถอดตังไทฮอออกจากอำนาจ ตังไทฮอสิ้นพระชนม์ด้วยอาการประชวรหลังทรงสิ้นอำนาจไปไม่นาน ผู้คนต่างเชื่อกันว่าโฮเฮาและครอบครัวของพระองค์มีส่วนในการสิ้นพระชนม์ของตังไทฮอ

พระประวัติ

[แก้]

ตังไทฮอเป็นชาวเมืองโฮกั้น (河間郡 เหอเจียนจฺวิ้น) ซึ่งอยู่บริเวณนครชางโจว (滄州) มณฑลเหอเป่ย์ (河北) ในปัจจุบัน พระองค์เป็นพระชายาของหลิว ฉาง (劉萇) ผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาแห่งหมู่บ้านเจี่ยตู๋ (解犢亭侯 เจี่ยตู๋ถิงโหว) หลิว ฉางเป็นพระปนัดดา (เหลน) ของหลิว ไค (劉開) พระโอรสองค์ที่ 6 ของพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 ฮั่นจางตี้)[3]) เมื่อ ค.ศ. 156 ตังไทฮอประสูติพระโอรสของหลิว ฉางคือเล่าเหี้ยน (劉宏 หลิว หง)[4] ไม่ทราบแน่ชัดว่าตังไทฮอมีพระโอรสหรือพระธิดาองค์อื่นหรือไม่

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 168 หลังพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 ฮั่นหฺวานตี้) สวรรคตโดยไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ โต้ว เมี่ยว (竇妙) จักรพรรดินี (ภายหลังเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวง) ผู้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าหวนเต้ ทรงเลือกเล่าเหี้ยนวัย 12 พรรษาผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาแห่งหมู่บ้านเจี่ยตู๋[d] ให้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิองค์ใหม่ เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในพระนามว่าพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) พระเจ้าเลนเต้ถวายพระสมัญญานามให้พระบิดาผู้ล่วงลับเป็น "จักรพรรดิเซี่ยวเหริน" (孝仁皇 เซี่ยวเหรินหฺวาง) และพระราชทานชื่อของสถานที่ฝังพระศพของพระบิดาว่า "สุสานเชิ่นหลิง" (慎陵) พระองค์ยังทรงพระราชทานลำดับชั้นให้พระมารดาเป็น "กุ้ยเหรินแห่งสวนเชิ่น" (慎園貴人 เชิ่น-ยฺเหวียนกุ้ยเหริน) ในเดือนเมษายนหรือพฤษภาคม ค.ศ. 168[e] เมื่อ ค.ศ. 169 หลังจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวและตระกูลของพระองค์สิ้นอำนาจ พระเจ้าเลนเต้ทรงส่งข้าราชบริพารไปรับพระมารดาจากเมืองโฮกั้นมาประทับในพระราชวังหย่งเล่อ (永樂宮 หย่งเล่อกง) ในนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาว) พระองค์ยังทรงแต่งตั้งพระมารดาขึ้นเป็น "จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน" (孝仁皇后 เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว) เมื่อวันที่ 17 เมษายน ค.ศ. 169[f] และทรงแต่งตั้งต๋ง ฉ่ง (董寵) พี่ชายของพระมารดาให้เป็นเจ้ากรมนครบาล (執金吾 จื๋อจินอู๋) ภายหลังต๋ง ฉ่งต้องโทษจำคุกฐานกล่าวความเท็จว่าตนปฏิบัติตามพระเสาวนีย์ของตังไทฮอ ต๋ง ฉ่งเสียชีวิตในคุกนั้น[7]

ตังไทฮอไม่ได้มีส่วนร่วมในราชการแผ่นดินจนกระทั่งภายหลังจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวสิ้นพระชนม์เมื่อ ค.ศ. 172 ตังไทฮอทรงส่งเสริมพระเจ้าเลนเต้ให้ขายตำแหน่งราชการเพื่อให้ได้เงิน การปฏิบัติเช่นนี้สร้างความเสียหายอย่างมากต่อระบบราชการพลเรือนของราชวงศ์ฮั่นและนำไปสู่การทุจริตอย่างแพร่หลาย เมื่อ ค.ศ. 188 ตั๋งต๋ง (董重 ต่ง จ้ง) หลานอาของตังไทฮอได้รับการเลื่อนตำแหน่งจากเสนาบดีรักษาราชวัง (衛尉 เว่ย์เว่ย์) ขึ้นเป็นขุนพลทหารม้าทะยาน (驃騎將軍 เพี่ยวฉีเจียงจฺวิน) และได้บัญชาการกำลังพลมากกว่า 1,000 นาย[8]

เมื่อ ค.ศ. 181 อองบีหยิน (王美人 หวางเหม่ย์เหริน) พระสนมคนหนึ่งในพระเจ้าเลนเต้ ประสูติพระโอรสคือหองจูเหียบ (皇子協 หฺวางจื่อเสีย) หรือเล่าเหียบ (劉協 หลิว เสีย) ซึ่งภายหลังคือพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 ฮั่นเซี่ยนตี้) ไม่นานหลังประสูติพระโอรส อองบีหยินถูกวางยาพิษจนเสียชีวิตโดยโฮเฮา (何后 เหอโฮ่ว) จักรพรรดินีผู้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าเลนเต้ หองจูเหียบที่กำพร้าพระมารดาทรงได้รับการเลี้ยงดูโดยตังไทฮอที่เป็นพระอัยกี[9] ตังไทฮอมักทรงโน้มน้าวพระเจ้าเลนเต้ให้แต่งตั้งหองจูเหียบเป็นรัชทายาท ตังไทฮอเกิดความขัดแย้งกับโฮเฮา เพราะโฮเฮาทรงประสงค์ให้หองจูเปียน (皇子辯 หฺวางจื่อเปี้ยน) หรือเล่าเปียน (劉辯 หลิว เปี้ยน) ซึ่งเป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้ที่ประสูติกับโฮเฮาให้เป็นรัชทายาท พระเจ้าเลนเต้สวรรคตเมื่อ ค.ศ. 189 ก่อนที่พระองค์จะได้ทรงแต่งตั้งให้พระโอรสองค์ใดองค์หนึ่งเป็นผู้สืบราชบัลลังก์[10]

แม้ว่าเกียนสิด (蹇碩 เจี่ยน ชั่ว) ขันทีและคนสนิทของพระเจ้าเลนเต้ได้วางแผนจะให้หองจูเหียบขึ้นครองบัลลังก์ แต่โฮเฮาและมหาขุนพลโฮจิ๋น (何進 เหอ จิ้น) ผู้เป็นพี่ชายสามารถสถาปนาหองจูเปียนเป็นจักรพรรดิได้สำเร็จ หองจูเปียนเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในพระนามว่าจักรพรรดิฮั่นเช่าตี้ (漢少帝) โฮเฮาซึ่งมีฐานะเป็นพระมารดาของจักรพรรดิองค์ใหม่ได้ขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา (皇太后 หฺวางไท่โฮ่ว) ส่วนตังไทฮอได้ขึ้นเป็นมหาจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือไทฮองไทเฮา (太皇太后 ไท่หฺวางไท่โฮ่ว) โฮเฮาและตังไทฮอเริ่มการแย่งชิงอิทธิพลในการเมืองของราชสำนัก เสาหลักที่สนับสนุนแต่ละพระองค์คือโฮจิ๋นและตั๋งต๋งก็ต่อสู้แย่งชิงอำนาจกัน ตังไทฮอทรงดำริจะให้ตั๋งต๋งช่วยพระองค์ในการกำจัดโฮจิ๋น โฮเฮาทรงล่วงรู้เรื่องนี้จึงตรัสแจ้งโฮจิ๋นและโฮเบี้ยว (何苗 เหอ เหมียว) ที่เป็นพี่ชายอีกคนของพระองค์ โฮจิ๋นและโฮเบี้ยวจึงตัดสินใจจะชิงลงมือโค่นตังไทฮอ[11]

วันหนึ่ง โฮจิ๋น โฮเบี้ยว และผู้ติดตามได้หาข้ออ้างเพื่อจะย้ายตังไทฮอจากพระราชวังหย่งเล่อส่งกลับไปประทับที่บ้านเกิดในเมืองโฮกั้น จึงได้เสนอความคิดนี้ขึ้นในราชสำนัก ข้าราชสำนักและโฮเฮาต่างเห็นชอบกับความคิดนี้ จากนั้นโฮจิ๋นจึงส่งกำลังพลของตนไปล้อมจวนของตั๋งต๋งและจับกุมตั๋งต๋ง ตั๋งต๋งฆ่าตัวตายในภายหลัง ตังไทฮอทรงอยู่ในภาวะหวาดระแวงและซึมเศร้าหลังทรงทราบข่าวการเสียชีวิตของตั๋งต๋ง แล้วพระองค์ก็สิ้นพระชนม์ด้วยอาการประชวรเมื่อ ค.ศ. 189 หลังทรงอยู่ในอำนาจประมาณ 22 ปี ผู้คนทั่วไปต่างประณามว่าโฮเฮาและตระกูลของพระองค์มีส่วนในการสิ้นพระชนม์ของตังไทฮอ พระศพของตังไทฮอได้รับการเชิญกลับไปเมืองโฮกั้นและฝังเคียงข้างพระสวามีในสุสานเชิ่นหลิง[12]

ดูเพิ่ม

[แก้]

หมายเหตุ

[แก้]
  1. ↑ บทพระราชประวัติพระเจ้าเลนเต้ใน โฮ่วฮั่นชู ระบุว่าตังไทฮอสิ้นพระชนม์ในวันซินไฮ่ (辛亥) เดือน 6 ศักราชจงผิง (中平) ปีที่ 6 เทียบได้กับวันที่ 7 กรกฎาคม ค.ศ. 189 ในปฏิทินก่อนเกรกอรี[2]
  2. ↑ "หองจูเหียบ" เป็นพระนามที่ปรากฏในสามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) มีความหมายว่า "ราชบุตรเหียบ (協 เสีย)"
  3. ↑ "หองจูเปียน" เป็นพระนามที่ปรากฏในสามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) มีความหมายว่า "ราชบุตรเปียน (辯 เปี้ยน)"
  4. ↑ หลิว ฉางสิ้นพระชนม์ก่อน ค.ศ. 168 เล่าเหี้ยนได้สืบทอดฐานันดรศักดิ์ของพระบิดา
  5. ↑ บทพระราชประวัติพระเจ้าเลนเต้ใน โฮ่วฮั่นชู (後漢書) ระบุว่าตังไทฮอทรงได้รับการตั้งให้เป็นกุ้ยเหรินในวันเจี๋ยอู่ (甲午) ในเดือนอธิกมาส ศักราชเจี้ยนหนิง (建寧) ปีที่ 1 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ อย่างไรก็ตาม ไม่มีวันเจี๋ยอู่ในเดือนอธิกมาสดังกล่าว ซึ่งเดือนนี้เทียบได้กับช่วงเวลาระหว่างวันที่ 25 เมษายนถึง 24 พฤษภาคม ค.ศ. 168 ในปฏิทินก่อนเกรกอรี[5]
  6. ↑ บทพระราชประวัติพระเจ้าเลนเต้ใน โฮ่วฮั่นชู ระบุว่าตังไทฮอทรงได้รับการแต่งตั้งเป็นจักรพรรดินีในวันอี่ซื่อ (乙巳) เดือน 3 ศักราชเจี้ยนหนิง (建寧) ปีที่ 2 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ เทียบได้กับวันที่ 17 เมษายน ค.ศ. 169 ในปฏิทินก่อนเกรกอรี[6]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ ("พระเจ้าเลนเต้มีอัคมเหษีคนหนึ่งชื่อนางโฮเฮา มีพระราชบุตรองค์หนึ่งชื่อห้องจูเปียน แลนางอองบีหยินสนมเอกมีพระราชบุตรองค์หนึ่งชื่อหองจูเหียบ แลนางโฮเฮานั้นมีพี่ชายคนหนึ่งชื่อโฮจิ๋น ๆ นั้นพระเจ้าเลนเต้ตั้งให้เปนขุนนางผู้ใหญ่เปนที่ปรึกษา แต่พระเจ้าเลนเต้เสวยราชย์ได้หกปีเศษแล้ว แลนางโฮเฮานั้นมีความหึงสาแก่นางอองบีหยิน นางโฮเฮาจึงพาลเอาความผิดเปนข้อใหญ่ สั่งให้เอานางอองบีหยินไปฆ่าเสีย นางงตังไทฮอผู้เปนมารดาพระเจ้าเลนเต้นั้นจึงเอาหองจูเหียบผู้หลานไปเลี้ยงไว้") "สามก๊ก ตอนที่ ๒". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ March 14, 2026. เทียบกับ (中平六年，夏四月，靈帝病篤，召大將軍何進入宮，商議後事。那何進起身屠家；因妹入宮為貴人，生皇子辯，遂立為皇后，進由是得權重任。帝又寵幸王美人，生皇子協。何后嫉妒，鴆殺王美人。皇子協養於董太后宮中。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2.
  2. ↑ [(中平六年)六月辛亥，孝仁皇后董氏崩] โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 8.
  3. ↑ (萇，河閒孝王開孫淑之子也。) อรรถาธิบายใน โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  4. ↑ (孝仁董皇后諱某，河閒人。為解犢亭侯萇夫人，生靈帝。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  5. ↑ [(建宁元年)闰月甲午，追尊...考为孝仁皇，夫人董氏为慎园贵人。] โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 8.
  6. ↑ [(建宁二年)三月乙巳，尊慎园董贵人为孝仁皇后。] โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 8.
  7. ↑ (建寧元年，帝即位，追尊萇為孝仁皇，陵曰慎陵，以后為慎園貴人。及竇氏誅，明年，帝使中常侍迎貴人，并徵貴人兄寵到京師，上尊號曰孝仁皇后，居南宮嘉德殿，宮稱永樂。拜寵執金吾。後坐矯稱永樂后屬請，下獄死。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  8. ↑ (及竇太后崩，始與朝政，使帝賣官求貨，自納金錢，盈滿堂室。中平五年，以后兄子衛尉脩侯重為票騎將軍，領兵千餘人。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  9. ↑ (時王美人任娠，畏后，乃服藥欲除之，而胎安不動，又數夢負日而行。四年，生皇子恊，后遂酖殺美人。帝大怒，欲廢后，諸宦官固請得止。董太后自養協，號曰董侯。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  10. ↑ (初，后自養皇子協，數勸帝立為太子，而何皇后恨之，議未及定而帝崩。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  11. ↑ (何太后臨朝，重與太后兄大將軍進權埶相害，后每欲參干政事，太后輒相禁塞。后忿恚詈言曰：「汝今輈張，怙汝兄耶？當勑票騎斷何進頭來。」何太后聞，以告進。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).
  12. ↑ (進與三公及弟車騎將軍苗等奏：「孝仁皇后使故中常侍夏惲、永樂太僕封諝等交通州郡，辜較在所珍寶貨賂，悉入西省。蕃后故事不得留京師，輿服有章，膳羞有品。請永樂后遷宮本國。」奏可。何進遂舉兵圍驃騎府，收重，重免官自殺。后憂怖，疾病暴崩，在位二十二年。民間歸咎何氏。喪還河閒，合葬慎陵。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 10 (บรรพหลัง).

บรรณานุกรม

[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ตังไทฮอ

เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ตังไทฮอ&oldid=12912878"