ข้ามไปเนื้อหา

โลติด

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
โลติด (หลู จื๋อ)
盧植
ภาพวาดโลติดใน หนังสือรวมภาพวาดครึ่งตัวของมหาปราชญ์และวิญญูชนในอดีต (至聖先賢半身像冊 จื้อเชิ่งเซียนเสียนป่านเชินเซี่ยงเช่อ) สมัยราชวงศ์ยฺเหวียน (元)
ราชเลขาธิการ (尚書 ช่างชู)
ดำรงตำแหน่ง
? – ค.ศ. 189 (189)
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
ขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายเหนือ /
ตงลงเจียงฝ่ายเหนือ[1]
(北中郎將 เป่ย์จงหลางเจี้ยง)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 184
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
ขุนนางที่ปรึกษา (議郎 อี้หลาง)
ดำรงตำแหน่ง
?–?
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
เจ้าเมืองโลกั๋ง (廬江太守 หลูเจียงไท่โฉ่ว)
ดำรงตำแหน่ง
?–?
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
เจ้าเมืองกิวกั๋ง (九江太守 จิ่วเจียงไท่โฉ่ว)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 175 (175) – ?
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
บัณฑิต (博士 ปั๋วชื่อ)
ดำรงตำแหน่ง
?–?
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิดคริสต์ทศวรรษ 140?
นครจัวโจว มณฑลเหอเป่ย์
เสียชีวิตค.ศ. 192
บุตร
  • หลู ยฺวี่ (盧毓; บุตรชายคนสุดท้อง[2])
  • บุตรชายคนอื่น ๆ อีก 3 คน
ความสัมพันธ์ดู ตระกูลหลูแห่งฟ่านหยาง
หลู ชิน (盧欽) (หลานชาย; บุตรชายของหลู ยฺวี่[3])
หลู ทิง (盧珽) (หลานชาย; น้องชายของหลู ชิน[4])
อาชีพนักประวัติศาสตร์, ขุนพล, นักปรัชญา, ขุนนาง
ชื่อรองจื่อก้าน (子幹)
ชื่อภาษาจีน
จีนตัวเต็ม盧植
จีนตัวย่อ卢植
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินLú Zhí
จื่อก้าน
(ชื่อรอง)
จีนตัวเต็ม子幹
จีนตัวย่อ子干
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินZǐgàn

โลติด[5] หรือ โลจิ๋น[6] (ก่อนช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 140?[a] – ค.ศ. 192)[8] มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หลู จื๋อ (จีน: 盧植; พินอิน: Lú Zhí) ชื่อรอง จื่อก้าน (จีน: 子幹; พินอิน: Zǐgàn) เป็นนักประวัติศาสตร์ ขุนพล นักปรัชญา และขุนนางชาวจีนในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก สามก๊กจี่ (三國志 ซานกั๋วจื้อ) ระบุว่าโลติดเป็นอาจารย์ของเล่าปี่ (劉備 หลิว เป้ย์) และกองซุนจ้าน (公孫瓚 กงซุน จ้าน) และบรรยายลักษณะของโลติดว่าเป็นชายร่างสูง (ประมาณ 1.89 เมตรหรือ 6 ฟุต 2 นิ้ว) และมีเสียงกังวาน[9]

ประวัติ

[แก้]

โลติดเป็นชาวเมืองตุ้นก้วน (涿郡 จัวจฺวิ้น) ซึ่งปัจจุบันคือนครจัวโจว (涿州市 จัวโจวชื่อ) มณฑลเหอเป่ย์ (河北)[8][10] โลติดเข้าศึกษาตำรากับหม่า หรง (馬融) และมีเต้เหี้ยน (鄭玄 เจิ้ง เสฺวียน) เป็นเพื่อนร่วมอาจารย์คนหนึ่ง[11][12] หม่า หรงนั้นเป็นพระญาติฝ่ายพระมเหสี[b] ครอบครัวของหม่า หรงจึงมั่งคั่งและในบ้านมีหญิงนักขับร้องกับหญิงนักระบำจำนวนมาก ในระหว่างที่โลติดเรียนกับหม่า หรง โลติดตั้งใจศึกษาและไม่เคยวอกแวกไปมองหญิงนักขับร้องกับหญิงนักระบำเลยแม้แต่ครั้งเดียว จึงได้รับความชื่นชมจากหม่า หรงผู้เป็นอาจารย์[13]

ประมาณเดือนสิงหาคม ค.ศ. 168 โลติดซึ่งเวลานั้นยังเป็นพลเรือนได้เขียนหนังสือถึงเตาบู (竇武 โต้ว อู่) บิดาของจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว (竇妙) โดยโลติดแนะนำเตาบูไม่ให้รับตำแหน่งที่พระราชทานแก่เตาบูและครอบครัวเพื่อตอบแทนความดีความชอบในการเชิญพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) ขึ้นครองราชย์ เตาบูปฏิเสธคำแนะนำของโลติด[c]

เมื่อ ค.ศ. 175 เกิดการก่อกบฏที่นำโดยอนารยชนในเมืองกิวกั๋ง (九江郡 จิ่วเจียงจฺวิ้น) โลติดนั้นมีความสามารถทั้งในด้านวรรณกรรมและด้านการทหาร จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ของเมืองกิวกั๋ง เหล่ากบฏต่างยอมจำนนต่อโลติดโดยละม่อม ต่อมาโลติดลาออกตำแหน่งโดยอ้างว่าป่วย[14]

โลติดถือเป็นหนึ่งในบัณฑิตที่โดดเด่นที่สุดในช่วงเวลานั้น เป็นที่รู้จักจากการศึกษาตำราเกี่ยวกับพิธีกรรมจีน และจากการมีส่วนร่วมในการช่วยรวบรวม ตงกวานฮั่นจี้ (จีนตัวย่อ: 东观汉记; จีนตัวเต็ม: 東觀漢記; พินอิน: Dōngguān Hànjì)[8] ลูกศิษย์ของโลติดที่โดดเด่น ได้แก่ เกา โย่ว (高誘) ซึ่งภายหลังเป็นบัณฑิตผู้เขียนอรรถาธิบายคัมภีร์โบราณของจีน,[8] เล่าปี่ (劉備 หลิว เป้ย์) ซึงภายหลังขึ้นครองราย์เป็นจักรพรรดิแห่งรัฐจ๊กก๊ก (蜀國 ฉู่กั๋ว) ในยุคสามก๊ก (三國 ซานกั๋ว),[15] หลิว เต่อหราน (劉德然) ญาติของเล่าปี่,[15] และกองซุนจ้าน (公孫瓚 กงซุน จ้าน) ซึ่งภายหลังเป็นขุนศึกภูมิภาค[15]

ระหว่างที่โลติดรับราชการในราชสำนักของราชวงศ์ฮั่น โลติดได้นำทัพหลวงเข้าโจมตีกบฏโพกผ้าเหลืองเมื่อ ค.ศ. 184 แต่ภายหลังถูกปลดจากอำนาจบังคับบัญชาทหารหลังขันทีจูฮง (左豐 จั่ว เฟิง) กล่าวโทษโลติดด้วยข้อหาอันเป็นเท็จ เพราะโลติดไม่ยอมมอบสินบนให้กับจูฮง[16]

ฮองฮูสง (皇甫嵩 หฺวางฝู่ ซง) ซึ่งรับช่วงบัญชาการทัพหลวงต่อจากโลติด ยังคงมอบหมายให้โลติดเป็นผู้วางกลยุทธ์และรายงานผลการศึกไปยังราชสำนัก ดังนั้นในปีเดียวกันนั้น โลติดจึงได้กลับมาดำรงตำแหน่งเป็นราชเลขาธิการ (尚書 ช่างชู)[17] ภายหลังโลติดได้คัดค้านตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่ง จั๋ว) เรื่องที่จะปลดหองจูเปียน (皇子辯 หฺวางจื่อ เปี้ยน) หรือเล่าเปียน (劉辯 หลิว เปี้ยน) จากตำแหน่งจักรพรรดิอย่างกะทันหัน

หลังตั๋งโต๊ะขึ้นมามีอำนาจ ในที่สุดโลติดก็ลาออกจากการรับราชการในราชสำนักโดยอ้างว่าตนชราและมีสุขภาพไม่ดี โลติดเกรงว่าตนจะได้รับอันตรายจึงออกจากนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) โดยใช้เส้นทางเปลี่ยว ตั๋งโต๊ะได้ส่งกำลังทหารไล่ตามโลติดแต่ไม่สามารถจับตัวได้ โลติดกลายเป็นบัณฑิตเร้นกายในเมืองช่างกู่ (上谷郡 ช่างกู่จฺวิ้น) ปฏิเสธการติดต่อกับคนภายนอก แม้แต่อ้วนเสี้ยว (袁紹 ยฺเหวียน เช่า) ที่พยายามเชิญโลติดมาเป็นที่ปรึกษาของตน ต่อมาโลติดเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 192[18]

ครอบครัวและทายาท

[แก้]

หลู ยฺวี่ (盧毓; ค.ศ. 183 - เมษายน ค.ศ. 257)[d] บุตรชายคนเล็กของโลติด ภายหลังได้รับราชการในรัฐวุยก๊ก (魏國 เว่ย์กั๋ว) ในยุคสามก๊ก (三國 ซานกั๋ว) หลู ยฺวี่มีบุตรชาย 2 คนคือหลู ชิน (盧欽; เสียชีวิต 24 เมษายน ค.ศ. 2788[21]) และหลู ถิ่ง (盧珽) ทั้งสองรับราชการกับราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 ซีจิ้น)[e] หลู จื้อ (盧志) บุตรชายของหลู ถิ่ง เป็นขุนพลของซือหมา อิ่ง (司馬穎) ซึ่งเป็นอ๋อง (王 หวาง) องค์หนึ่งที่เกี่ยวข้องกับสงครามแปดอ๋อง[23] บุตรชายของหลู ยฺวี่สมรสกับฮฺว่า อี้ (華廙) บุตรชายของฮฺว่า เปี่ยว (華表) ผู้เป็นบุตรชายของฮัวหิม (華歆 ฮฺว่า ซิน)[f]

บุตรชายคนโตของหลู จื้อคือหลู เฉิน (盧諶; ค.ศ. 285 - ป. เมษายน ค.ศ. 351)[g] เหลนชายคนหนึ่งของหลู เฉินคือหลู สฺวิน (盧循; เสียชีวิต ป. 1 มิถุนายน ค.ศ. 411[25]) เป็นพี่เขย (สามีของน้องสาว) ของซุน เอิน (孫恩) ซึ่งเป็นกบฏต่อต้านราชวงศ์จิ้น และได้สานต่อการก่อกบฏหลังซุน เอินเสียชีวิต [26]

ดูเพิ่ม

[แก้]

หมายเหตุ

[แก้]
  1. ↑ บันทึกที่เก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับประวัติของโลติดที่สามารถระบุช่วงเวลาได้คือเมื่อโลติดอยู่ในฐานะพลเรือน ได้เขียนจดหมายถึงเตาบู แนะนำให้อย่ารับตำแหน่งที่มอบให้เตาบูและครอบครัวจากการมีส่วนร่วมของเตาบูในการสถาปนาพระเจ้าเลนเต้เป็นจักรพรรดิ เตาบูปฏิเสธคำแนะนำนี้ของโลติด จือจื้อทงเจี้ยน (資治通鑑) เล่มที่ 56 ระบุช่วงเวลาที่ตระกูลของเตาบูได้รับตำแหน่งว่าเป็นวันกุ่ยซื่อ (癸巳) ของเดือน 6 ในศักราชเจี้ยนหนิง (建宁) ปีที่ 1 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ซึ่งเทียบได้กับวันที่ 8 สิงหาคม ค.ศ. 168 ในปฏิทินจูเลียส[7] นอกจากนี้ หม่า หรงอาจารย์ของโลติดเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 166 หากโลติดเกิดเมื่อ ค.ศ. 159 ก็จะมีอายุ 9 ปีในช่วงเวลาที่ส่งจดหมายถึงเตาบู และมีอายุ 7 ปีเมื่อหม่า หรงเสียชีวิต บทชีวประวัติโลติดบันทึกว่าโลติดมีฐานะเป็นพลเรือน (布衣 ปู้อี) ในช่วงเวลาที่ส่งจดหมายถึงเตาบู ดังนั้น เวลานั้นโลติดควรเป็นผู้ใหญ่แล้ว (กล่าวคือมีอายุในช่วงยี่สิบปีต้น ๆ เป็นอย่างน้อย) ดังนั้นปีเกิดของโลติดน่าจะในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 140 หรือก่อนหน้านั้น
  2. ↑ ปู่ของหม่า หรงคือหม่า ยฺหวี (馬余) ผู้เป็นพี่ชายของม้าอ้วน (馬援 หม่า ยฺเหวียน) ขุนพลผู้มีชื่อเสียง และบุตรสาวของม้าอ้วนเป็นพระมเหสีของพระเจ้าฮั่นเบ้งเต้ (漢明帝 ฮั่นหมิงตี้)
  3. ↑ จือจื้อทงเจี้ยน (資治通鑑) เล่มที่ 56 ระบุช่วงเวลาที่ตระกูลของเตาบูได้รับตำแหน่งว่าเป็นวันกุ่ยซื่อ (癸巳) ของเดือน 6 ในศักราชเจี้ยนหนิง (建宁) ปีที่ 1 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ซึ่งเทียบได้กับวันที่ 8 สิงหาคม ค.ศ. 168 ในปฏิทินจูเลียส[7]
  4. ↑ บทชีวประวัติหลู ยฺวี่ใน สามก๊กจี่ บันทึกว่าหลู ยฺวี่กำพร้าขณะหลู ยฺวี่มีอายุ 10 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) เมื่อ ค.ศ. 192 ซึ่งเป็นปีที่โลติดเสียชีวิต[19] บทพระราชประวัติโจมอ (曹髦 เฉา เหมา) ในงานเขียนชุดเดียวกันบันทึกว่าหลู ยฺวี่เสียชีวิตในเดือน 3 ศักราชกำลอ (甘露 กานลู่) ปีที่ 2 เดือนนี้เทียบได้กับช่วงเวลาระหว่างวันที่ 2 ถึง 30 เมษายน ค.ศ. 257 ในปฏิทินจูเลียส[20] ดังนั้น หลู ยฺวี่จึงมีอายุประมาณ 74 ปีขณะเสียชีวิต
  5. ↑ บทชีวประวัติหลู ยฺวี่ใน สามก๊กจี่ บันทึกว่าบรรดาศักดิ์ของหลู ถิ่งได้ตกทอดไปถึงหลู ฟาน (盧籓) ผู้เป็นหลานชาย แต่บทชีวประวัติไม่ได้ระบุว่าบิดาของหลู ฟานคือใคร[22]
  6. ↑ บทชีวประวัติฮฺว่า อี้ใน จิ้นชู เล่มที่ 44 บันทึกว่าหลู ยฺวี่เป็นพ่อตาของฮฺว่า อี้
  7. ↑ บทชีวประวัติของหลู เฉินใน จิ้นชู บันทึกว่าหลู เฉินเสียชีวิตขณะอายุ 67 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) ในศักราชหย่งเหอ (永和) ปีที่ 6 ในรัชสมัยจักรพรรดิจิ้นมู่ตี้ (晉穆帝)[24] อย่างไรก็ตาม จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 99 ระบุว่าหลู เฉินเสียชีวิตในเดือน 3 ศักราชหย่งเหอปีที่ 7 เดือนนี้เทียบได้กับช่วงเวลาระหว่างวันที่ 13 เมษายนถึง 11 พฤษภาคม ค.ศ. 351 ในปฏิทินจูเลียส

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ ("เล่าปี่จึงว่า ได้ยินข่าวว่าโลติดผู้เปนตงลงเจียงเปนทหารเอกพระเจ้าเลนเต้รบกับเตียวก๊กนายโจรอยู่ตำบลเมืองกงจ๋ง ข้าพเจ้าจะขอทหารไปรบพวกโจร") "สามก๊ก ตอนที่ ๑". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ January 22, 2026. เทียบกับ (玄德曰：「近聞中郎將盧植與賊首張角戰於廣宗，備昔曾師事盧植，欲往助之。」) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 1.
  2. ↑ (植有四子，毓最小。) อรรถาธิบายจากซฺวี่ฮั่นชูในสามก๊กจี่ เล่มที่ 22. หลู ยฺวี่มีบทชีวประวัติของตนเองในสามก๊กจี่เล่มเดียวกันนี้
  3. ↑ (祖植，汉侍中。父毓，魏司空。) จิ้นชู เล่มที่ 44.
  4. ↑ (钦弟珽) จิ้นชู เล่มที่ 44.
  5. ↑ ("เมื่อเล่าปี่อายุได้สิบห้าปี มารดาจึงให้ไปเรียนหนังสือกับเต้เหี้ยนผู้เปนครู เล่าปี่นั้นมีเพื่อนสองคน ชื่อโลติดหนึ่ง กองซุนจ้านหนึ่ง เรียนหนังสืออยู่ด้วยกันจนอายุได้ยี่สิบห้าปี") "สามก๊ก ตอนที่ ๑". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ January 22, 2026. เทียบกับ (年十五歲，母使游學，嘗師事鄭玄、盧植，與公孫瓚等為友。及劉焉發榜招軍時，玄德年已二十八歲矣。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 1.
  6. ↑ ("โฮจิ๋นจึงเอาเนื้อความกราบทูลพระเจ้าเลนเต้ ๆ ให้มีตราไปทุกหัวเมืองว่า ถ้าผู้ใดมีฝีมือกล้าหาญให้ช่วยกันจับโจรโพกผ้าเหลือง ได้แล้วจะปูนบำเหน็จให้เปนขุนนาง แล้วสั่งจงลงเจียงทหารเอกหนึ่ง โลจิ๋นหนึ่ง ฮองฮูสงหนึ่ง จูฮีหนึ่ง ให้คุมทหารยกออกไปเปนสามด้าน ให้จับตัวเตียวก๊กจงได้") "สามก๊ก ตอนที่ ๑". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ July 12, 2025. เทียบกับ (何進奏帝火速降詔，令各處備禦，討賊立功；一面遣中郎將盧植、皇甫嵩、朱雋，各引精兵，分三路討之。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 1.
  7. 1 2 ([建宁元年]六月....。癸巳，录定策功，封窦武为闻喜侯，武子机为渭阳侯，兄子绍为鄠侯，靖为西乡侯，中常侍曹节为长安乡侯，侯者凡十一人。涿郡卢植上书说武曰：“足下之于汉朝，犹旦、奭之在周室，建立圣主，四海有系，论者以为吾子之功，于斯为重。今同宗相后，披图案牒，以次建之，何勋之有！岂可横叨天功，以为己力乎！宜辞大赏，以全身名。”武不能用。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 56.
  8. 1 2 3 4 Knoblock & al. (2000), p. 671.
  9. ↑ (身长八尺二寸，音声如钟。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  10. ↑ (盧植字子幹，涿郡涿人也。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  11. ↑ Coblin (1983).
  12. ↑ (少與鄭玄俱事馬融，能通古今學，好研精而不守章句。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  13. ↑ (融外戚豪家，多列女倡歌舞于前。植侍讲积年，未尝转眄，融以是敬之。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  14. ↑ (熹平四年，九江蛮反，四府选植才兼文武，拜九江太守，蛮寇宾服。以疾去官。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  15. 1 2 3 ตันซิ่ว, "ชีวประวัติเจ้านายองค์แรก", สามก๊กจี่. (ในภาษาจีน)
  16. ↑ (帝遣小黄门左丰诣军观贼形埶，或劝植以赂送丰，植不肯。丰还言于帝曰：“广宗贼易破耳。卢中郎固垒息军，以待天诛。”帝怒，遂槛车征植，减死罪一等。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  17. ↑ (及车骑将车皇甫嵩讨平黄巾，盛称植行师方略，嵩皆资用规谋，济成其功。以其年复为尚书。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64
  18. ↑ (植以老病求归，惧不免祸，乃诡道从轘辕出。卓果使人追之，到怀，不及。遂隐于上谷，不交人事。冀州牧袁绍请为军师。初平三年卒。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 64.
  19. ↑ (毓十岁而孤，...) สามก๊กจี่ เล่มที่ 22.
  20. ↑ ([甘露]二年....三月，司空卢毓薨。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 4.
  21. ↑ ([咸宁四年]三月甲申，尚书左仆射卢钦卒。) จิ้นชู เล่มที่ 3.
  22. ↑ (孙籓嗣。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 22.
  23. ↑ (成都王颖之镇邺也，爱其才量，委以心膂，遂为谋主。) จิ้นชู เล่มที่ 44
  24. ↑ (属冉闵诛石氏，谌随闵军，于襄国遇害，时年六十七，是岁永和六年也。) จิ้นชู เล่มที่ 44.
  25. ↑ ([义熙七年]夏四月，田子引兵救番禺，击循，破之，所杀万馀人。循走，田子与处共追之，又破循于危梧、郁林、宁浦。会处病，不能进，循奔交州。....庚子，循晨至龙编南津；慧度悉散家财以赏军士，与循合战，掷雉尾炬焚其舰，以步兵夹岸射之，循从舰俱然，兵众大溃。循知不免，先鸩妻子，召妓妾问曰：“谁能从我死者？”多云；“雀鼠贪生，就死实难。”或云：“官尚当死，某岂愿生！”乃悉杀诸辞死者，因自投于水。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 116. อรรถาธิบายในบทชีวประวัติหลู ยฺวี่ใน สามก๊กจี่ ก็บันทึกว่าหลู เฉินเป็นทวดของหลู สฺวิน (妖贼帅卢循，谌之曾孙。) อรรถาธิบายจาก เฉินเปี๋ยจฺว้าน ใน สามก๊กจี่ เล่มที่ 22. หมายเหตุ: เผย์ ซงจิอ (裴松之) เป็นคนร่วมสมัยกับหลู สฺวิน
  26. ↑ จิ้นชู เล่มที่ 100.

บรรณานุกรม

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=โลติด&oldid=12872775"