พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฏ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ
กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์

พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ (24 ตุลาคม พุทธศักราช 2423 - 19 ธันวาคม พุทธศักราช 2495) อดีตรองเสนาบดีกระทรวงกลาโหมและอดีตประธานองคมนตรี ประสูติ ณ วังท้ายวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เมื่อวันอาทิตย์ แรม 6 ค่ำ เดือน 11 ปีมะโรง จุลศักราช 1242 ตรงกับวันที่ 24 ตุลาคม พุทธศักราช 2423 เมื่อประสูติทรงเป็นหม่อมเจ้าลำดับที่ 5 ของจำนวนพระโอรสและพระธิดาทั้งสิ้น 37 พระองค์ ใน พลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี กรมหลวงอดิศรอุดมเดช และเป็นลำดับที่ 3 ในจำนวน 3 พระองค์ของหม่อมมารดา คือ หม่อมขาบ

พุทธศักราช 2473 ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้สถาปนาพระอิสริยยศเป็น พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า โดยมีคำนำพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ ครุฑนาม ทรงศักดินา 3000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

พุทธศักราช 2495 ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้เฉลิมพระยศเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ ครุฑนาม ทรงศักดินา 11000 ตามอย่างธรรมเนียม พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าต่างกรมทั้งปวง และให้ทรงตั้งเจ้ากรมเป็นหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ ถือศักดินา 500 ปลัดกรมเป็นพันบริรักษ์ภูเบศร ถือศักดินา 300 สมุห์บัญชีเป็นพันวิเศษพลขันธ์ ถือศักดินา 200

พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ ประชวรด้วยพระโรคไข้ไทฟอยด์ โดยมีพระอาการหนักจนถึงสิ้นพระชนม์ ณ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ในวันที่ 19 ธันวาคม พุทธศักราช 2495 สิริรวมพระชันษา 72 ปี 1 เดือน 26 วัน ประกอบพิธีพระราชทานเพลิงพระศพออกเมรุ ณ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม วันที่ 14 มิถุนายน พุทธศักราช 2496

ในระหว่างพระชนม์ชีพ พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ ได้ทรงปฏิบัติหน้าที่ราชการสนองคุณมาตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเสด็จออกไปจัดระเบียบกองทหารสำหรับประจำรักษาหัวเมืองในมณฑลภาคพายัพ ตามพระบรมราโชบายเพื่อรักษาความปลอดภัยแห่งพระราชอาณาเขต อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการก่อความไม่สงบของพวกเงี้ยวในภาคเหนือ จนได้ดำรงพระยศและพระตำแหน่งเป็นนายพลตรีผู้บัญชาการกองพลที่ 7 มณฑลพิษณุโลก ต่อมาในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลที่ 6 ได้ทรงเป็นแม่ทัพกองที่ 2 และนายพลโทแม่ทัพกองทัพน้อยทหารบกที่ 2 ครั้นถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลที่ 7 ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้า ฯ ให้ย้ายกลับเข้ามาในพระนครเพื่อให้ทรงเป็น จเรทหารบก เสนาธิการทหารบก และรองเสนาบดีกระทรวงกลาโหม จนกระทั่งพ้นจากหน้าที่ราชการเมื่อคณะราษฎรได้เปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดิน ดำรงพระฐานะเป็น "นายทหารนอกราชการ" และ "นายทหารพ้นราชการ" อยู่นานถึงประมาณ 15 ปี จนกระทั่ง ปีพุทธศักราช 2490ในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช จึงทรงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้า ฯ ให้กลับมารับพระราชทานสนองพระราชภาระงานฝ่ายพระมหากษัตริย์ให้ทรงดำรงตำแหน่งต่าง ๆ คือ อภิรัฐมนตรี คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ องคมนตรี และประธานองคมนตรี

ตราประจำพระองค์[แก้]

Prince Alongkod 4.1.jpg

พระประวัติการศึกษา[แก้]

  • พ.ศ. ๒๔๓๕ เข้ารับราชการเป็นนักเรียนนายร้อยชั้นเล็ก และสอบไล่เลื่อนชั้นเป็นนักเรียนนายร้อยชั้น ๑ ได้เป็นที่ ๑
  • พ.ศ. ๒๔๓๗ สอบไล่เลื่อนชั้นเป็นนักเรียนนายร้อยชั้น ๒ ได้เป็นที่ ๔
  • พ.ศ. ๒๔๓๘ สอบไล่เลื่อนชั้นเป็นนักเรียนนายร้อยชั้น ๓ ได้เป็นที่ ๑
  • พ.ศ. ๒๔๔๑ สอบไล่เพื่อออกเป็นนายทหารชั้นสัญญาบัตร ได้เป็นที่ ๑

พระประวัติในหน้าที่ราชการ[แก้]

การเสกสมรสและโอรสธิดา[แก้]

ปีพุทธศักราช ๒๔๔๓ พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ (ขณะนั้นดำรงพระยศเป็นนายร้อยตรี) ทรงเสกสมรส กับ หม่อมหลวงชุบ สนิทวงศ์ ธิดา พันตรีหลวงครรชิตสรกรรม (หม่อมราชวงศ์ดัด สนิทวงศ์) กับ นางสาตร สกุลเดิม “ประกอบศร” ทรงมีโอรสธิดาทั้งสิ้น ๑๐ คน เรียงตามลำดับ ดังนี้

  • หม่อมราชวงศ์หญิงรัชนีพันธุ์ ศุขสวัสดิ (๒๙ ต.ค. ๒๔๔๕ - ๓๑ ม.ค. ๒๕๒๖) โสด
  • หม่อมราชวงศ์หญิงจันทร์กระจ่าง ศุขสวัสดิ (๖ เมย. ๒๔๔๙ - ๒๒ ม.ค. ๒๕๓๔) สมรสกับพลตรี หม่อมกฤดากรราชเสนา (หม่อมราชวงศ์เทียมพันธุ์ กฤดากร) บุตร ๓ ธิดา ๒
  • หม่อมราชวงศ์หญิงสอางโสม ศุขสวัสดิ (๒๗ ก.พ. ๒๔๕๑ - ๖ ต.ค. ๒๕๔๐) สมรสกับ ดร. ปุ๋ย โรจนบุรานนท์ บุตร ๒ ธิดา ๒
  • หม่อมราชวงศ์หญิงโฉมแข ศุขสวัสดิ (๙ พ.ค. ๒๔๕๔ - ๒๙ ต.ค. ๒๕๔๑) สมรสกับ ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส บุตร ๑ ธิดา ๒
  • หม่อมราชวงศ์หญิงนิลตระการ ศุขสวัสดิ (๒๓ ธ.ค. ๒๔๕๕ - ๒๓ เมย. ๒๕๓๙) สมรสกับนายสุวัฒน์ วงษ์ตา บุตร ๑ ธิดา ๑
  • หม่อมราชวงศ์หญิงสังวาลพจน์ ศุขสวัสดิ (๗ มีค. ๒๔๕๖ - ) สมรสกับหม่อมราชวงศ์ทันพงศ์ กฤดากร ไม่มีบุตรธิดา
  • หม่อมราชวงศ์หญิงรจนากร ศุขสวัสดิ (๘ พ.ค. ๒๔๕๘ - ๑๔ ก.พ. ๒๕๔๙) สมรสกับนายประกอบ เหล่าวานิช บุตร ๔ ธิดา ๒
  • หม่อมราชวงศ์หญิงสุภรณ์รัศมี ศุขสวัสดิ (๑๔ ต.ค. ๒๔๕๙ - ๒๕๔๖) โสด
  • หม่อมราชวงศ์ชายปิโยรส ศุขสวัสดิ (๒๑ ก.ย. ๒๔๖๔ - ๒๘ เมย. ๒๕๔๙) สมรสกับนางสาวสายสุรีวรรณ สุวรรณานุช บุตร ๔ และนางฤดี มุสิกสวัสดิ์ ไม่มีบุตรธิดา
  • พันเอก หม่อมราชวงศ์ชายพชรดนัย ศุขสวัสดิ (๑๘ ส.ค. ๒๔๖๗ - ๓ มิย. ๒๕๔๙) สมรสกับนางสาวนิยมลักษณ์ เกษะโกมล บุตร ๑ ธิดา ๑

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

อ้างอิง[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

  • กองทัพเรือ. เรื่องเฉลิมพระยศเจ้านาย เล่มที่ ๒ (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม). กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์-กรุงเทพ, ๒๕๓๘. (กองทัพเรือพิมพ์ถวาย สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา เนื่องในพระราชพิธีสถาปนาพระอิสริยศักดิ์และบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ ๖ รอบ วันที่ ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๓๘).
  • ศิลปากร, กรม. “เมืองพิษณุโลกและพระพุทธชินราช.” อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงพระศพ พลเอก พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ประชาช่าง, ๒๔๙๖. (นายพลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ พิมพ์ถวายสนองพระคุณ).
  • อลงกฎ, พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า. “กองทัพไทยของเรา.” อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลตรี พระยาประเสริฐสงคราม (เทียบ คมกฤส). พระนคร : โรงพิมพ์ท่าพระจันทร์, ๒๔๙๔. (หม่อมหลวงเครือวัลย์ ประเสริฐสงคราม พิมพ์แจก)
ก่อนหน้า พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฏ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ ถัดไป
พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) , หลวงอดุลเดชจรัส (อดุล อดุลเดชจรัส) 2leftarrow.png Standard of the Regent of Thailand.svg
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
(พ.ศ. 2490 - 19 ธันวาคม พ.ศ. 2495)
2rightarrow.png พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร