ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ประเทศไทย)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
แห่งราชอาณาจักรไทย
Standard of the Regent of Thailand.svg
ธงประจำตำแหน่ง
ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบัน
ว่าง
ผู้แต่งตั้ง พระมหากษัตริย์ไทย
วาระ ไม่ได้กำหนด
ผู้ประเดิมตำแหน่ง สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
สถาปนา พ.ศ. 2411

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เป็นผู้บริหารราชการแผ่นดินในพระปรมาภิไธยหรือพระนามาภิไธยพระมหากษัตริย์ เนื่องจากพระมหากษัตริย์ยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะก็ดี ทรงพระประชวรก็ดี ทรงไม่อาจบริหารพระราชกิจได้ก็ดี หรือไม่ทรงอยู่ในประเทศก็ดี ในสมัยราชวงศ์จักรีเริ่มมีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องจากพระองค์ทรงขึ้นครองราชย์เมื่อพระองค์ยังทรงพระเยาว์

การมีขึ้นซึ่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์[แก้]

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 กำหนดให้มีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ภายใต้วิธีการและเงื่อนไขดังต่อไปนี้

มาตรา 18 บัญญัติว่า ในกรณีที่พระมหากษัตริย์จะไม่ประทับอยู่ในราชอาณาจักร หรือจะทรงบริหารพระราชภาระไม่ได้ด้วยเหตุใดก็ตาม จะได้ทรงแต่งตั้งผู้ใดผู้หนึ่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และให้ประธานรัฐสภาเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ

มาตรา 19 ว่า ในกรณีที่พระมหากษัตริย์มิได้ทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามมาตรา 18 หรือในกรณีที่พระมหากษัตริย์ไม่สามารถทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เพราะยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะหรือเพราะเหตุอื่น ให้คณะองคมนตรีเสนอชื่อผู้ใดผู้หนึ่งซึ่งสมควรดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภาเพื่อขอความเห็นชอบ เมื่อรัฐสภาให้ความเห็นชอบแล้ว ให้ประธานรัฐสภาประกาศในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ แต่งตั้งผู้นั้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ทั้งนี้ ในระหว่างที่สภาผู้แทนราษฎรสิ้นอายุหรือสภาผู้แทนราษฎรถูกยุบ ให้วุฒิสภาทำหน้าที่รัฐสภาในการให้ความเห็นชอบตามวรรคหนึ่ง

มาตรา 20 ว่า ในระหว่างที่ไม่มีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 18 หรือมาตรา 19 ให้ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในกรณีที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามมาตรา 18 หรือมาตรา 19 ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในระหว่างที่ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคหนึ่ง หรือในระหว่างที่ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคสอง ประธานองคมนตรีจะปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเป็นประธานองคมนตรีมิได้ ในกรณีเช่นว่านี้ ให้คณะองคมนตรีเลือกองคมนตรีคนหนึ่งขึ้นทำหน้าที่ประธานองคมนตรีเป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ธงประจำตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์[แก้]

Standard of the Regent of Thailand.svg

ธงประจำตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์กำหนดให้มีขึ้นครั้งแรกในพระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2479 สำหรับใช้เป็นเกียรติยศของผู้ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ธงนี้มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส พื้นธงสีขาว ตรงกลางของผืนธงมีอาร์มสีเหลือง กว้าง 1 ใน 3 ส่วนของความกว้างของผืนธง ภายในอาร์มสีเหลืองมีอาร์มสีธงชาติกว้าง 3 ใน 5 ส่วนของความกว้างของอาร์มสีเหลือง เหนืออาร์มมีครุฑพ่าห์สีแดงขนาดเท่าอาร์มสีเหลือง

รายพระนามและรายนามผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของไทย[แก้]

รัชกาลที่ 5[แก้]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 CHOUNG B2.JPG สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2416 ผู้สำเร็จราชการในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(ครองราชสมบัติครั้งที่ 1)
2 Queen Saovabha Phongsri.jpg สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พ.ศ. 2440 ผู้สำเร็จราชการในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 ซึ่งภายหลังได้รับการสถาปนา เฉลิมพระนามาภิไธยเป็น สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
3 King Vajiravudh portrait photograph.jpg สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ 27 มีนาคม พ.ศ. 2449 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2450 ผู้สำเร็จราชการในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 ซึ่งภายหลังได้ทรงขึ้นเสวยราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6)

รัชกาลที่ 6[แก้]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 King Prajadhipok portrait photograph.jpg สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา พ.ศ. 2468 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประชวรเมื่อปลายรัชกาล ซึ่งภายหลังขึ้นครองราชย์เป็น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7)

รัชกาลที่ 7[แก้]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 Paribatra Sukhumbhand.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต 9 เมษายน พ.ศ. 2475 - 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2475 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จออกจากกรุงเทพมหานครในช่วงเสด็จแปรพระราชฐานฤดูร้อน โดยพระองค์เสด็จไปประทับยังวังไกลกังวล ที่หัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
2 Naritsaranuwattiwong - 001.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ 12 มกราคม พ.ศ. 2476 - 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จยังต่างประเทศ จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ พระองค์จึงพ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

รัชกาลที่ 8[แก้]

เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลยังทรงพระเยาว์ ไม่สามารถปฏิบัติพระราชภารกิจได้ สภาผู้แทนราษฎรจึงได้ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ขึ้น ประกอบด้วย[1]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 พระองค์เจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 - 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478 เป็นประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมาพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์
ทรงปลงพระชนม์พระองค์เอง ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ
2 อาทิตย์ทิพอาภา.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 - 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมาพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา
ทรงลาออกจากตำแหน่ง
3 เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม).jpg เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 - 30 ธันวาคม พ.ศ. 2481 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมาเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม)
ถึงแก่อสัญกรรม ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ
4 เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน.jpg เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม อินทรโยธิน) 21 สิงหาคม พ.ศ. 2478 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2485 ได้รับการแต่งตั้งหลังจากการสิ้นพระชนม์ของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2478)[2] ต่อมาเจ้าพระยาพิชเยนทรโยธินถึงแก่อสัญกรรม ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ
5 Pridi Banomyong-portrait.jpg หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) 16 ธันวาคม พ.ศ. 2484 - 20 กันยายน พ.ศ. 2488 ได้รับการแต่งตั้งเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2484 แทนเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม)
ซึ่งถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2481[3] ต่อมาเมื่อเจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน
ถึงแก่อสัญกรรมในปี พ.ศ. 2485 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ทรงลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2487
และไม่ได้แต่งตั้งผู้ใดเพิ่ม จึงมีนายปรีดี พนมยงค์ เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แต่ผู้เดียว[4]

รัชกาลที่ 9[แก้]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 พระสุธรรมวินิจฉัย 9 มิถุนายน - 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราว
2 พระยานลราชสุวัจน์ (ทองดี นลราชสุวัจน์) 9 มิถุนายน - 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราว
3 สงวน จูฑะเตมีย์ 9 มิถุนายน - 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราว
4 Prince Rangsit Prayurasakdi.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489[5] - 24 มีนาคม 2493

4 มิถุนายน 2493 - 7 มีนาคม พ.ศ. 2494

ทรงได้รับแต่งตั้งให้เป็นประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ต่อมากรมพระยาชัยนาทนเรนทรสิ้นพระชนม์ ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ
5 พระยามานวราชเสวี.jpg พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489[6] - 7 ตุลาคม พ.ศ. 2517 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
6 Prince Alongkod 1.1.jpg พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลงกฎ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์ พ.ศ. 2490 - 19 ธันวาคม พ.ศ. 2495 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมากรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์สิ้นพระชนม์ ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ
7 พระองค์เจ้าธานีนิวัต01.jpg พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร 12 มีนาคม พ.ศ. 2494 - พ.ศ. 2495


27 พฤษภาคม - 8 มิถุนายน พ.ศ. 2506[7]
9 - 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2506[8]

เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน สืบแทนสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ซึ่งสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 7 มีนาคม พ.ศ. 2494 เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน ในระหว่างที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เสด็จพระราชดำเนินเยือนสาธารณรัฐจีน(ไต้หวัน) ญี่ปุ่น และฟิลิปปินส์ เมื่อ พ.ศ. 2506
8 อดุล อดุลเดชจรัส.jpg หลวงอดุลเดชจรัส (อดุล อดุลเดชจรัส) (บัตร พึ่งพระคุณ) พ.ศ. 2489 - 17 ธันวาคม พ.ศ. 2512 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
9 Anefo 911-6994 Aankomst Koning.jpg สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี 22 ตุลาคม พ.ศ. 2499 - 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499[9] ทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ขณะพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงพระผนวช ซึ่งภายหลังได้มีการเฉลิมพระนามาภิไธยเป็น สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
10 Princess Mother Srinagarindra.jpg สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี โอกาสต่างๆ


18 ธันวาคม พ.ศ. 2502[10]
8 - 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503[11]
2 - 5 มีนาคม พ.ศ. 2503[12]
11 - 22 มีนาคม พ.ศ. 2505[13]
20 - 27 มิถุนายน พ.ศ. 2505[14]
17 สิงหาคม - 13 กันยายน พ.ศ. 2505[15]
12 กันยายน - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2507[16]
15 กรกฎาคม - กันยายน พ.ศ. 2509[17]
23 - 30 เมษายน พ.ศ. 2510[18]
6 มิถุนายน พ.ศ. 2510[19])

ทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ขณะพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมประเทศเวียดนาม ประเทศอินโดนีเซีย ประเทศพม่า สหรัฐอเมริกา ประเทศต่าง ๆ ในยุโรป ปากีสถาน สหพันธ์มลายา ประเทศนิวซีแลนด์ ประเทศออสเตรเลีย สหพันธ์สาธารณรัฐออสเตรีย ประเทศอังกฤษ ประเทศอิหร่าน และประเทศแคนาดา อย่างเป็นทางการ

รัชกาลที่ 10[แก้]

ลำดับ รูป รายพระนาม/รายนาม ระยะการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1 Prem Tinsulanonda (Cropped).jpg พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ 13 ตุลาคม - 1 ธันวาคม พ.ศ. 2559 หลังจากพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชเสด็จสวรรคต ณ โรงพยาบาลศิริราช เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 เวลา 15.52 น.[20] พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราวโดยตำแหน่งประธานองคมนตรี ตามมาตรา 24 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550

อ้างอิง[แก้]

  1. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศพิเศษ เรื่อง ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์, เล่ม ๕๑, ตอน ๐ก, ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๗, หน้า ๑๓๓๒
  2. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ ตั้งซ่อมคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และตั้งประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ใหม่, เล่ม ๕๒, ตอน ๐ก, ๒๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๗๘, หน้า ๑๒๖๐
  3. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งซ่อมคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ นายปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม), เล่ม ๕๘, ตอน ๐ก, ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๘๔, หน้า ๑๘๒๑
  4. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร เรื่องตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ , เล่ม ๖๑, ตอน ๔๕ก, ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๘๗, หน้า ๗๓๐
  5. ประกาศ ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  6. ประกาศ ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  7. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤติยากร ประธานองคมนตรี)
  8. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤติยากร ประธานองคมนตรี)
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศแต่งตั้ง สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ในระหว่างที่ผนวช, เล่ม 73, ตอน 76 ก, 25 กันยายน พ.ศ. 2499, หน้า 1035
  10. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  11. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  12. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  13. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  14. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  15. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  16. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  17. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  18. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  19. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  20. [1]ประกาศพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สวรรคต