จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ตราประจำจังหวัด ราชธานีเก่า อู่ข้าวอู่น้ำ เลิศล้ำกานท์กวี คนดีศรีอยุธยา ข้อมูลทั่วไป ชื่ออักษรไทย พระนครศรีอยุธยา ชื่ออักษรโรมัน Phra Nakhon Si Ayutthaya ชื่อไทยอื่นๆ อยุธยา, กรุงเก่า ผู้ว่าราชการ นายวิทยา ผิวผ่อง (ตั้งแต่ พ.ศ. 2552) ISO 3166-2 TH-14 ต้นไม้ประจำจังหวัด หมัน ดอกไม้ประจำจังหวัด โสน ข้อมูลสถิติ พื้นที่ 2,556.640 ตร.กม. (อันดับที่ 63) ประชากร 787,653 คน (พ.ศ. 2554) (อันดับที่ 31) ความหนาแน่น 308.08 คน/ตร.กม. (อันดับที่ 10) ศูนย์ราชการ ที่ตั้ง ศูนย์ราชการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา หมู่ที่ 3 ถนนสายเอเชีย ตำบลคลองสวนพลู อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 13000 โทรศัพท์ (+66) 0 3533 6554-5 เว็บไซต์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แผนที่   ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางซึ่งเป็นเขตเศรษฐกิจที่สำคัญ โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดมีมูลค่าสูงเป็นอันดับ 3 ของประเทศ และมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่ยาวนาน เคยมีชื่อเสียงในฐานะเป็นแหล่งปลูกข้าวที่สำคัญ จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นจังหวัดที่ไม่มีอำเภอเมือง มีอำเภอพระนครศรีอยุธยาเป็นศูนย์กลางการบริหารจัดการด้านต่าง ๆ ชาวบ้านโดยทั่วไปนิยมเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "กรุงเก่า" หรือ "เมืองกรุงเก่า"

ประวัติศาสตร์

ดูบทความหลักที่ อาณาจักรอยุธยา

พระนครศรีอยุธยาเคยเป็นราชธานี (เมืองหลวง) ของอาณาจักรอยุธยา หรืออาณาจักรสยาม ตลอดระยะเวลา 417 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 1893 กระทั่งเสียกรุงแก่พม่า เมื่อ พ.ศ. 2310 ครั้นเมื่อพระเจ้าตากสินมหาราชทรงสถาปนาราชธานีแห่งใหม่ที่กรุงธนบุรี กรุงศรีอยุธยาก็ไม่ได้กลายเป็นเมืองร้าง ยังมีคนที่รักถิ่นฐานบ้านเดิมอาศัยอยู่และมีราษฎรที่หลบหนี้ไปอยู่ตามป่ากลับเข้ามาอาศัยอยู่รอบ ๆ เมือง รวมกันเข้าเป็นเมือง จนทางการยกเป็นเมืองจัตวาเรียกว่า "เมืองกรุงเก่า"

เมื่อ พ.ศ. 2325 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงยกเมืองกรุงเก่าขึ้นเป็น หัวเมืองจัตวา เช่นเดียวกับในสมัยกรุงธนบุรี หลังจากนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้จัดการปฏิรูปการปกครองทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค โดยการปกครองส่วนภูมิภาคนั้น โปรดให้จัดการปกครองแบบเทศาภิบาลขึ้น โดยให้รวมเมืองที่อยู่ใกล้เคียงกัน 3-4 เมือง ขึ้นเป็นมณฑล มีข้าหลวงเทศาภิบาลเป็นผู้ปกครอง โดยในปี พ.ศ. 2438 ทรงโปรดให้จัดตั้งมณฑลกรุงเก่าขึ้น ประกอบด้วยหัวเมืองต่าง ๆ คือ กรุงเก่าหรืออยุธยา อ่างทอง สระบุรี พระพุทธบาท ลพบุรี พรหมบุรี อินทร์บุรี และสิงห์บุรี

ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รวมเมืองอินทร์บุรีและเมืองพรหมบุรีเข้ากับเมืองสิงห์บุรี รวมเมืองพระพุทธบาทเข้ากับเมืองสระบุรี ตั้งที่ว่าการมณฑลที่อยุธยา และในปี พ.ศ. 2469 เปลี่ยนชื่อจาก "มณฑลกรุงเก่า" เป็น "มณฑลอยุธยา" ซึ่งจากการจัดตั้งมณฑลอยุธยามีผลให้อยุธยามีความสำคัญทางการบริหารการปกครองมากขึ้น การสร้างสิ่งสาธารณูปโภคหลายอย่างมีผลต่อการพัฒนาเมืองอยุธยาในเวลาต่อมา จนเมื่อยกเลิกการปกครองระบบมณฑลเทศาภิบาล ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 อยุธยาจึงเปลี่ยนฐานะเป็นจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจนถึงปัจจุบัน

ในสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีนโยบายบูรณะโบราณสถานภายในเมืองอยุธยา เพื่อเป็นการฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ ประจวบกับในปี พ.ศ. 2498 นายกรัฐมนตรีประเทศพม่าเดินทางมาเยือนประเทศไทย และได้มอบเงินจำนวน 200,000 บาท เพื่อปฏิสังขรณ์วัดและองค์พระมงคลบพิตร เป็นการเริ่มต้นบูรณะโบราณสถานในอยุธยาอย่างจริงจัง ซึ่งต่อมากรมศิลปากรเป็นหน่วยงานสำคัญในการดำเนินการ จนองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือยูเนสโกมีมติให้ประกาศขึ้นทะเบียนอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา เป็น "มรดกโลก" เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 มีพื้นที่ครอบคลุมในบริเวณโบราณสถานเมืองอยุธยา

ทำเนียบรายนามผู้ว่าราชการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ชื่อ	ช่วงเวลาดำรงตำแหน่ง
1. เจ้าพระยาชัยวิชิตสิทธิสงคราม	สมัยรัชกาลที่ 1
2. พระยาชัยวิชิตสิทธิสาตรามหาประเทศราชสุรชาติเสนาบดี	สมัยรัชกาลที่ 3
3. พระยามหาสิริธรรมพโลปถัมภ์เทพทราวดีศรีรัตนธาดามหาปเทศาธิบดีอภัยพิริยะปรากรมพาหุ	สมัยรัชกาลที่ 4
4. พระยาสีหราชฤทธิไกรยุตินัเนติธรรมธาดามหาปเทศาธิบดีอภัยพิริยะปรากรมพาหุ	สมัยรัชกาลที่ 4
5. พระยาชัยวิชิตสิทธิศักดามหานคราธิการ	สมัยรัชกาลที่ 4
6. พระยาชัยวิชิตสิทธิสาตรามหาปเทศาธิบดี (สิงห์โต)	สมัยรัชกาลที่ 5
7. พระยาเพชรชฎา (นาค ณ ป้องเพชร) ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น พระยาชัยวิชิตสิทธิศักดามหานคราธิการ	สมัยรัชกาลที่ 5
8. หลวงอนุรักษ์ภูเบศร์ (พร เดชะคุปต์) ภายหลังเลื่อนเป็น พระอนุรักษ์ภูเบศร์ และพระยาโบราณบุรานุรักษ์ ตามลำดับ	สมัยรัชกาลที่ 5
9. พระยาพิทักษ์เทพธานี (ชุ่ม อรรถจินดา)	สมัยรัชกาลที่ 6
10. หม่อมอมรวงษ์วิจิตร คเนจร	สมัยรัชกาลที่ 6
11. พระยาอมรฤทธิธำรง (ฉี่ บุนนาค)	พ.ศ. 2454–2455
12. หลวงพิทักษ์ฤทธิรงค์ (บุญ บุญอารักษ์)	พ.ศ. 2455
13. พระพิทักษ์เทพธานี (พร พิมพะสุต)	พ.ศ. 2456–2459
14. พระพิทักษ์เทพธานี (ปุ่น อาสนจินดา)	พ.ศ. 2459–2462
15. พระยาอมรฤทธิธำรง (บุญชู บุนนาค)	พ.ศ. 2462–2465
16. พระทวาราวดีภิบาล (เชย ชัยประภา)	พ.ศ. 2465
17. พระยากรุงศรีสวัสดิการ (จำรัส สวัสดิชูโต)	พ.ศ. 2465–2468
- พระทวาราวดีภิบาล (เชย ชัยประภา) ครั้งที่ 2	พ.ศ. 2468–2472
18. พระยาสัจจาภิรมย์ (สรวง ศรีเพ็ญ)	พ.ศ. 2472–2474
19. พระยาจินดารักษ์ (จำลอง สวัสดิชูโต)	พ.ศ. 2474–2476
20. พระณรงค์ฤทธิ์ (ชาย ดิฐานนท์)	พ.ศ. 2476–2479
21. พระชาติตระการ (ม.ร.ว. จิตร คเนจร)	พ.ศ. 2479–2482
22. หลวงบริหารชนบท (ส่าน สีหไตรย์)	พ.ศ. 2482–2484
23. หลวงประสิทธิบุรีรักษ์ (ประยงค์ สุขะปิยังคุ)	พ.ศ. 2484–2489
24. ขุนปฐมประชากร (สมบูรณ์ จันทรประทีป)	พ.ศ. 2489–2490
25. พระราชญาติรักษา (ประกอบ บุนนาค)	พ.ศ. 2490–2495
26. ถนอม วิบูลษ์มงคล	พ.ศ. 2495–2495
27. ขุนธรรมรัฐูธุราทร (ธรรมรัตน์ โรจนสุนทร)	พ.ศ. 2495–2496
28. เกียรติ ธนกุล	พ.ศ. 2496–2497
29. สง่า ศุขรัตน์	พ.ศ. 2497–2498
30. สุทัศน์ สิริสวย	พ.ศ. 2498–2502
31. พ.ต.อ. เนื่อง รายะนาค	พ.ศ. 2502–2510
32. จำนง เทพหัสดิน ณ อยุธยา	พ.ศ. 2510–2514
33. วรวิทย์ รังสิโยทัย	พ.ศ. 2514–2516
34. ร.ต.ท. ระดม มหาศรานนท์	พ.ศ. 2516–2517
35. วิทยา เกษรเสาวภาค	พ.ศ. 2517–2519
36. สมพร ธนสถิตย์	พ.ศ. 2519–2520
37. วิเชียร เวชสวรรค์	พ.ศ. 2520–2521
38. สุชาติ พัววิไล	พ.ศ. 2521–2523
39. ฉลอง วงษา	พ.ศ. 2523–2524
40. ร.ต. กิติ ประทุมแก้ว	พ.ศ. 2524–2529
41. ชัยวัฒน์ หุตะเจริญ	พ.ศ. 2529–2534
42. ปรีดี ตันติพงศ์	พ.ศ. 2534–2537
43. บรรจง กันตวิรุฒ	พ.ศ. 2537–2540
44. ยุวัฒน์ วุฒิเมธี	พ.ศ. 2540–2542
45. ฐิระวัตร กุลละวณิชย์	พ.ศ. 2542–2545
46. สุรพล กาญจนะจิตรา	พ.ศ. 2545–2546
47. สมศักดิ์ แก้วสุทธิ	พ.ศ. 2546–2548
48. สมชาย ชุ่มรัตน์	พ.ศ. 2548–2549
48. เชิดพันธ์ ณ สงขลา	พ.ศ. 2550–2551
50. ปรีชา กมลบุตร	พ.ศ. 2551–2552
51. วิทยา ผิวผ่อง	พ.ศ. 2552–ปัจจุบัน

การแบ่งเขตการปกครอง

จังหวัดพระนครศรีอยุธยาประกอบด้วย 16 อำเภอ ได้แก่

อำเภอพระนครศรีอยุธยา อำเภอท่าเรือ อำเภอนครหลวง อำเภอบางไทร อำเภอบางบาล อำเภอบางปะอิน อำเภอบางปะหัน อำเภอผักไห่ อำเภอภาชี อำเภอลาดบัวหลวง อำเภอวังน้อย อำเภอเสนา อำเภอบางซ้าย อำเภออุทัย อำเภอมหาราช อำเภอบ้านแพรก

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

• สัญลักษณ์ประจำจังหวัดคือรูปสังข์ซึ่งประดิษฐานอยู่ในพานแว่นฟ้าภายในปราสาทใต้ต้นหมัน ซึ่งนับถือกัน ว่าเป็นสัญลักษณ์อันประเสริฐ
• ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกโสน (Sesbania aculeata)
• ต้นไม้ประจำจังหวัด: หมัน (Cordia dichotoma)
• คำขวัญประจำจังหวัด: ราชธานีเก่า อู่ข้าวอู่น้ำ เลิศล้ำกานท์กวี คนดีศรีอยุธยา

เศรษฐกิจ

จังหวัดพระนครศรีอยุธยาถือเป็นจังหวัดที่มีการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดมีมูลค่าสูงเป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ รองจากจังหวัดระยอง และ จังหวัดสมุทรสาคร

ทั้งนี้จังหวัดพระนครศรีอยุธยาอยู่ในเขตส่งเสริมการลงทุน เขต 2 มีนิคมอุตสาหกรรม 3 แห่ง ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมบางปะอิน นิคมอุตสาหกรรมบ้านหว้า (ไฮเทค) และนิคมอุตสาหกรรมสหรัตนนคร มีเขตประกอบการอุตสาหกรรม 2 แห่ง ได้แก่ เขตประกอบการอุตสาหกรรมแฟตเตอรี่แลนด์วังน้อย และเขตประกอบการอุตสาหกรรมสวนอุตสาหกรรมโรจนะ

การคมนาคม

รถยนต์

1. ทางหลวงหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) ผ่านประตูน้ำพระอินทร์แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 32 เลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวงหมายเลข 309 เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
2. ทางหลวงหมายเลข 304 (ถนนแจ้งวัฒนะ) หรือทางหลวงหมายเลข 302 (ถนนงามวงศ์วาน) เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงหมายเลข 306 (ถนนติวานนท์) แล้วข้ามสะพานนนทบุรีหรือสะพานนวลฉวีไปยังจังหวัดปทุมธานีต่อด้วยเส้นทาง ปทุมธานี-สามโคก-เสนา (ทางหลวงหมายเลข 3111) เลี้ยวแยกขวาที่อำเภอเสนา เข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3263 เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
3. เส้นทางกรุงเทพฯ-นนทบุรี-ปทุมธานีทางหลวงหมายเลข 306 ถึงทางแยกสะพานปทุมธานี เลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 347 แล้วไปแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 3309 ผ่านศูนย์ศิลปาชีพบางไทร อำเภอบางปะอิน เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

รถโดยสารประจำทาง

ประเภทรถ	ต้นทาง	เวลาบริการ	ค่าโดยสาร	เวลาเดินทาง
ปรับอากาศชั้น 1	กรุงเทพ	05.30 - 20.00 (ทุก 15 นาที)	69	1 ชั่วโมง 30 นาที
ปรับอากาศชั้น 1	อยุธยา	05.00 - 19.30 (ทุก 15 นาที)	69	1 ชั่วโมง 30 นาที
ปรับอากาศชั้น 2	กรุงเทพ	04.30 - 19.30 (ทุก 30 นาที)	56	1 ชั่วโมง 30 นาที
ปรับอากาศชั้น 2	อยุธยา	04.00 - 19.00 (ทุก 30 นาที)	56	1 ชั่วโมง 30 นาที

รถไฟ

ฅการเดินทางไปจังหวัดพระนครศรีอยุธยาสามารถใช้บริการรถไฟโดยสารที่มีปลายทางสู่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขบวนรถไฟจะผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยาในเขตอำเภอบางปะอิน อำเภอพระนครศรีอยุธยา และอำเภอภาชีแล้วรถไฟจะแยกไปภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่สถานีรถไฟชุมทางบ้านภาชี

ทางพิเศษ

• ทางพิเศษสายบางพลี-สุขสวัสดิ์ เริ่มตั้งแต่กิโลเมตรที่ 71+570 ที่ตำบลเชียงรากน้อย อำเภอบางไทร ตัดถนนสามโคก-ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร (3309) ที่กิโลเมตรที่ 72 เข้าสู่พื้นที่อำเภอบางปะอิน ตัดทางพิเศษอุดรรัถยา ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 347 ที่กิโลเมตรที่ 77 ข้ามคลองเปรมประชากรและทางรถไฟสายเหนือ ไปบรรจบถนนพหลโยธิน กับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32กิโลเมตรที่ 52-53
• ทางพิเศษอุดรรัถยา (ทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด หรือ "ทางด่วน 2 (ส่วนนอกเมือง)") เริ่มต้นจากถนนแจ้งวัฒนะ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ถึง ถนนกาญจนาภิเษก อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

โรงเรียนประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

• โรงเรียนชายประจำจังหวัด: โรงเรียนอยุธยาวิทยาลัย ปัจจุบันเป็นสหศึกษา
• โรงเรียนสตรีประจำจังหวัด: โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์ ปัจจุบันยังคงเป็นโรงเรียนสตรีล้วน

ชาวพระนครศรีอยุธยาที่มีชื่อเสียง

การพระศาสนา

• สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราชสกลมาหาสังฆปริณายก (วาสน์ วาสโน) เป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 18 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
• สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (นิยม ฐานิสฺสโร) (นามเดิม: นิยม จันทนินทร) อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม และอดีตเจ้าอาวาสวัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร อดีตเจ้าคณะใหญ่หนกลาง และเป็นอดีตคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช

• สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) (นามเดิม:สมศักดิ์ ชูมาลัยวงศ์) กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนกลาง

และ เจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการามวรวิหาร

• ศันสนีย์ เสถียรสุตเป็นพุทธสาวิกาในพุทธศาสนาและยังเป็นเป็นวิทยากรประจำและผู้ก่อตั้งเสถียรธรรมสถาน

นักการเมือง

• ศาสตราจารย์ ดร. ปรีดี พนมยงค์ หรือ หลวงประดิษฐ์มนูธรรม นายกรัฐมนตรีของประเทศไทย คนที่ 7
• พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ หรือ หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ นายกรัฐมนตรีของประเทศไทย คนที่ 8
• นายประมวล สภาวสุ อดีตรองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและกระทรวงอุตสาหกรรม
• นายเกื้อกูล ด่านชัยวิจิตร อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ในรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
• พลเอก พงษ์เทพ เทศประทีป อดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรี (พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์) และอดีตเสนาธิการทหารบก
• วิทยา บุรณศิริ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
• พลตำรวจเอก โกวิท วัฒนะ อดีตรองนายกรัฐมนตรี ครม.60
• นายไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม อดีตรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ใน คณะรัฐมนตรีคณะที่ 56

ดูเพิ่ม

• รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
• เอ็กซ์โป 2020
• รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
• รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

แหล่งข้อมูลอื่น

• เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด
• กรุงศรีอยุธยา
• เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของ อยุธยา เวิลด์เอ็กซ์โป 2020
• อยุธยา

• แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
  • แผนที่ จาก มัลติแมป โกลบอลไกด์ หรือ กูเกิลแมปส์
  • ภาพถ่ายทางอากาศ จาก เทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
  • ภาพถ่ายดาวเทียม จาก วิกิแมเปีย

สมัยก่อนหน้า		จังหวัดพระนครศรีอยุธยา		สมัยถัดไป
กรุงสุโขทัย (พ.ศ. 1792 - พ.ศ. 1981)		อดีตเมืองหลวงราชอาณาจักรแห่งประเทศไทย (พ.ศ. 1893 - พ.ศ. 2310)		กรุงธนบุรี (พ.ศ. 2310 - พ.ศ. 2325)