ถนนพหลโยธิน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
Thai Highway-1.svg
ถนนพหลโยธิน
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1
Thanon Phahonyothin.png

ความยาว: 1005 กม. (624 ไมล์)
สร้างเมื่อ: พ.ศ. 2479
ปลายทางทิศใต้: อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ในเขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร
ทางแยกหลัก: ดูที่ ทางแยก
ปลายทางทิศเหนือ: สะพานข้ามแม่น้ำสาย ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย
ทางหลวงเอเชีย: AH 1 AH 2 AH 12

ถนนพหลโยธิน (อังกฤษ: Thanon Phahonyothin) ซึ่งมีระยะทางส่วนใหญ่เป็น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (สายกรุงเทพมหานคร - เขตแดนแม่สาย) เป็นถนนสายหลักในกรุงเทพมหานคร และเป็นหนึ่งในทางหลวงสายประธานทั้งสี่ของประเทศไทย ประกอบด้วย ถนนพหลโยธิน ถนนมิตรภาพ ถนนสุขุมวิท และถนนเพชรเกษม สายทางเริ่มต้นที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร และมุ่งเข้าสู่ภาคเหนือของประเทศไทย สิ้นสุดที่ด่านพรมแดนแม่สาย ชายแดนประเทศพม่า รวมระยะทางยาวประมาณ 1,005 กิโลเมตร เป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายทางหลวงเอเชีย ได้แก่ ทางหลวงเอเชียสาย 1 ทางหลวงเอเชียสาย 2 และทางหลวงเอเชียสาย 12 และเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงคุนหมิง - กรุงเทพ

รายละเอียดของเส้นทาง[แก้]

ด่านพรมแดนแม่สาย ปลายถนนพหลโยธิน เชื่อมพรมแดนท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่า

ถนนพหลโยธินในกรุงเทพมหานคร เริ่มต้นที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ เขตราชเทวี เข้าสู่เขตพญาไท ตัดผ่านถนนวิภาวดีรังสิตที่แยกลาดพร้าวในเขตจตุจักร ผ่านเขตบางเขน และผ่านเขตดอนเมืองกับเขตสายไหม โดยมีถนนพหลโยธินเป็นเส้นแบ่งเขตการปกครองในช่วงตั้งแต่สะพานข้ามคลองถนนถึงแยกลำลูกกา แล้วเข้าสู่จังหวัดปทุมธานี บรรจบกับถนนวิภาวดีรังสิต ถนนพหลโยธินในช่วงนี้มีลักษณะคล้ายทางหลวงพิเศษ มีการแบ่งช่องทางเดินรถเป็นทางหลัก ทางคู่ขนาน สะพานกลับรถ และมีทางยกระดับอุตราภิมุขซ้อนอยู่ระหว่างช่วงกิโลเมตรที่ 28+500 ถึงกิโลเมตรที่ 33+800 จากนั้นเส้นทางจะผ่านอำเภอลำลูกกา อำเภอธัญบุรี และอำเภอคลองหลวง เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ถนนพหลโยธินเข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผ่านอำเภอบางปะอินกับอำเภอวังน้อย โดยมีแนวถนนเป็นเส้นแบ่งเขตการปกครอง จากนั้นเส้นทางออกไปทางทิศตะวันออกและเข้าสู่อำเภอวังน้อยตั้งแต่ทางแยกต่างระดับทางแยกต่างระดับบางปะอิน 1 แล้วเข้าสู่จังหวัดสระบุรี ผ่านอำเภอหนองแค ซึ่งช่วงตั้งแต่อำเภอบางปะอินจนถึงบ้านหินกอง อำเภอหนองแค เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 1 จากนั้นเส้นทางเข้าสู่อำเภอเมืองสระบุรี ในช่วงนี้ถนนมีช่องจราจรเหลือเพียง 6 ช่อง จากนั้นเข้าสู่อำเภอเฉลิมพระเกียรติ และอำเภอพระพุทธบาท แล้วเข้าจังหวัดลพบุรี ผ่านเทศบาลเมืองลพบุรี อำเภอเมืองลพบุรี แล้วเข้าสู่อำเภอโคกสำโรง และอำเภอหนองม่วง จากนั้นเส้นทางออกไปทางทิศตะวันตกและเข้าสู่จังหวัดนครสวรรค์เป็นครั้งแรกที่อำเภอตากฟ้า และอำเภอตาคลี แล้วไปยังจังหวัดชัยนาท ผ่านอำเภอเมืองชัยนาท ตัดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 แล้วเส้นทางตัดออกไปทางทิศเหนือ ผ่านอำเภอมโนรมย์ เข้าสู่จังหวัดนครสวรรค์เป็นครั้งที่ 2 โดยเส้นทางบรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 ที่อำเภอพยุหะคีรี จะเรียกถนนตั้งแต่ช่วงนี้ว่า ถนนสายเอเชีย เนื่องจากช่วงนี้เป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 1 จนถึงอำเภอเมืองตาก และเป็นส่วนหนึ่งของทางหลวงเอเชียสาย 2 ตั้งแต่ช่วงนี้ไปจนถึงอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

เมื่อเข้าสู่จังหวัดนครสวรรค์ เส้นทางจะผ่านอำเภอพยุหะคีรี อำเภอโกรกพระ อำเภอเมืองนครสวรรค์ เทศบาลนครนครสวรรค์ ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาที่สะพานเดชาติวงศ์ จากนั้นเส้นทางจะออกไปทางทิศตะวันตก แล้วขึ้นไปสู่จังหวัดทางภาคเหนือ ผ่านอำเภอลาดยาวกับอำเภอบรรพตพิสัย แล้วเข้าสู่จังหวัดกำแพงเพชร ผ่านอำเภอขาณุวรลักษบุรี อำเภอคลองขลุง อำเภอเมืองกำแพงเพชร และอำเภอโกสัมพีนคร เข้าสู่จังหวัดตาก ผ่านอำเภอวังเจ้า ในอดีตถนนพหลโยธินมีเส้นทางข้ามไปยังฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง ที่สะพานวุฒิกุล แล้วเข้าสู่อำเภอเมืองตาก ปัจจุบันได้มีแนวเส้นทางใหม่ตรงไปสู่อำเภอเมืองตากแล้วข้ามแม่น้ำปิงที่สะพานกิตติขจร แล้วเลี้ยวซ้ายที่สามแยกศูนย์สร้างทาง โดยบรรจบกับเส้นทางเก่าทางขวามือ ซึ่งได้กำหนดหมายเลขเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 104 และเรียกถนนนี้ว่า ถนนพหลโยธินสายเก่า หลังจากผ่านอำเภอเมืองตาก จะเข้าสู่อำเภอบ้านตาก และอำเภอสามเงา

ต่อมาเส้นทางได้เข้าสู่จังหวัดลำปาง ซึ่งเป็นจังหวัดที่มีถนนพหลโยธินผ่านเป็นระยะทางยาวที่สุดถึง 230 กิโลเมตร โดยผ่านอำเภอต่าง ๆ ได้แก่ อำเภอแม่พริก อำเภอเถิน อำเภอสบปราบ อำเภอเกาะคา อำเภอเมืองลำปาง อำเภอแม่เมาะ และอำเภองาว จากนั้นเข้าสู่จังหวัดพะเยา ที่อำเภอเมืองพะเยา และอำเภอแม่ใจ แล้วเข้าสู่จังหวัดเชียงรายเป็นจังหวัดสุดท้าย ผ่านอำเภอต่าง ๆ ได้แก่ อำเภอพาน อำเภอแม่ลาว อำเภอเมืองเชียงราย โดยตั้งแต่อำเภอเมืองเชียงรายขึ้นไปเดิมเป็นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 110 ต่อมาได้รวมเข้ากับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 ซึ่งผ่านอำเภอแม่จัน และสิ้นสุดที่อำเภอแม่สาย ที่จุดผ่านแดนถาวรแม่สาย เชื่อมต่อกับท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่า

ประวัติ[แก้]

ก่อนหน้านี้ถนนพหลโยธินมีชื่อเดิมว่า "ถนนประชาธิปัตย์"[1][2] ไปถึงดอนเมืองเมื่อปี พ.ศ. 2479 รวมระยะทางได้ 22 กิโลเมตร ในปี พ.ศ. 2481 จอมพล ป.พิบูลสงครามได้ขยายสายทางต่อจากดอนเมือง ผ่านอำเภอบางปะอิน อยุธยา สระบุรี และขยายต่อมาถึงจังหวัดลพบุรีเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2483 รวมระยะทางได้ 162 กิโลเมตร ต่อมาคณะรัฐมนตรีอนุมัติให้ตั้งชื่อว่า "ถนนพหลโยธิน" เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2493 เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) หัวหน้าคณะราษฎร ผู้นำการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 และนายกรัฐมนตรีคนที่สองของไทย[3] จากนั้นจึงขยายเส้นทางขึ้นไปเรื่อย ๆ ในที่สุดได้มีการรวมทางหลวงสายลำปาง - เชียงรายเข้าเป็นส่วนหนึ่งของถนนพหลโยธินด้วย

การนับหลักกิโลเมตร[แก้]

หลักกิโลเมตรที่ 0 ของถนนพหลโยธินเริ่มต้นการนับจากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ถนนราชดำเนินกลาง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เช่นเดียวกับถนนสุขุมวิทและถนนเพชรเกษม

ในปัจจุบันหลักกิโลเมตรของถนนพหลโยธินช่วงอำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท จนถึงอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ได้มีการปรับเปลี่ยนเลขหลักกิโลเมตร โดยในอดีตถนนพหลโยธินช่วงดังกล่าวเลขกิโลเมตรจะนับต่อเนื่องจากปลายทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 (ถนนสายเอเชีย) ซึ่งทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 ในอดีตได้นับเลขกิโลเมตรต่อเนื่องจากถนนพหลโยธินเป็นหลัก โดยจุดเริ่มต้นของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 แยกจากถนนพหลโยธินบริเวณหลักกิโลเมตรที่ 52 ที่ชุมทางต่างระดับบางปะอิน อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งถูกกำหนดให้เป็นหลักกิโลเมตรที่ 52 ของถนนสายเอเชีย แล้วนับต่อไปเรื่อย ๆ จนถึงแยกหลวงพ่อโอ อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท ซึ่งเป็นจุดบรรจบกับถนนพหลโยธิน โดยจุดนั้นตรงกับหลักกิโลเมตรที่ 202 ของถนนสายเอเชีย และตรงกับหลักกิโลเมตรที่ 306 ของถนนพหลโยธิน แต่หลังจากเลยแยกดังกล่าวเลขหลักกิโลเมตรของถนนสายเอเชียกลับถูกนับต่อไป (ตัวอย่างเช่น หลักกิโลเมตรที่ 307 ของถนนพหลโยธิน กลับเป็นกิโลเมตรที่ 203) ดังนั้นกรมทางหลวงจึงปรับเปลี่ยนการนับหลักกิโลเมตรของถนนสายเอเชียให้เป็นระยะทางที่แท้จริงโดยกำหนดให้จุดเริ่มต้นเป็นกิโลเมตรที่ 0 แทนกิโลเมตรที่ 52 เดิม ไปสิ้นสุดที่กิโลเมตรที่ 150 หรือกิโลเมตรที่ 202 (เดิม) บริเวณจุดบรรจบถนนพหลโยธินที่แยกหลวงพ่อโอ อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท และปรับเปลี่ยนเลขหลักกิโลเมตรของถนนพหลโยธินตั้งแต่แยกดังกล่าวจนถึงอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ให้เป็นระยะทางที่ถูกต้องโดยเปลี่ยนจากกิโลเมตรที่ 202 เดิม เป็นกิโลเมตรที่ 306 และนับต่อไปจนสิ้นสุดที่กิโลเมตรที่ 994+749 หรือกิโลเมตรที่ 891+132 (เดิม) บริเวณกลางสะพานข้ามแม่น้ำสาย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย จึงอาจทำให้ผู้ใช้ถนนหรือผู้สัญจรไปมาเกิดความสับสนได้

ทางแยกที่สำคัญ[แก้]

กรุงเทพมหานคร[แก้]

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1
ทิศทาง อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-ปทุมธานี
กม. แยก เส้นทาง
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-โรงเรียนนายเรืออากาศ
อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ซ้าย: ถนนราชวิถี ไป สะพานกรุงธน
ขวา: ถนนดินแดง ไป แยกสามเหลี่ยมดินแดง
แยกด่านเก็บค่าผ่านทางอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ซ้าย: ทางพิเศษศรีรัช ทางพิเศษศรีรัช ไป บางโคล่, บางนา, ดาวคะนอง
ขวา: ทางพิเศษศรีรัช ทางพิเศษศรีรัช ไป พระราม 9
แยกราชครู ซ้าย: ถนนพหลโยธิน ซอย 5 ไป ซอยอารีย์
แยกสะพานควาย ซ้าย: ถนนประดิพัทธิ์ ไป แยกเกียกกาย
ขวา: ถนนสาลีรัฐวิภาค ไป แยกรัชดา-สุทธิสาร
แยกกำแพงเพชร ซ้าย: ถนนกำแพงเพชร ไป สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (หมอชิต)
แยกลาดพร้าว ซ้าย: ถนนวิภาวดีรังสิต ถนนวิภาวดีรังสิต ทางยกระดับอุตราภิมุข ทางยกระดับอุตราภิมุข ไป ท่าอากาศยานดอนเมือง, รังสิต
ขวา: ถนนวิภาวดีรังสิต ถนนวิภาวดีรังสิต ทางยกระดับอุตราภิมุข ทางยกระดับอุตราภิมุข ไป แยกสุทธิสาร
ขวา: ถนนลาดพร้าว ไป บางกะปิ
แยกรัชโยธิน ซ้าย: ถนนรัชดาภิเษก ไป ทางแยกต่างระดับรัชวิภา
ขวา: ถนนรัชดาภิเษก ไป แยกรัชดา-ลาดพร้าว
แยกเสนานิคม ซ้าย: ถนนเสนานิคม ไป แยกวังหิน
แยกเกษตร ซ้าย: ถนนงามวงศ์วาน ถนนงามวงศ์วาน ไป ถนนวิภาวดีรังสิต
ขวา: ถนนประเสริฐมนูกิจ ไป ถนนนวมินทร์
แยกอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ ซ้าย: ถนนแจ้งวัฒนะ ถนนแจ้งวัฒนะ ไป ถนนวิภาวดีรังสิต, เมืองทองธานี, แยกปากเกร็ด
ขวา: ถนนรามอินทรา ถนนรามอินทรา ไป ถนนกาญจนาภิเษก, มีนบุรี
แยกซอยพหลโยธิน 54/1 ขวา: ถนนเลียบคลองสอง ไป สายไหม
แยกโรงเรียนนายเรืออากาศ ซ้าย: ถนนจันทรุเบกษา ไป ท่าอากาศยานดอนเมือง
ขวา: ถนนจันทรุเบกษา ไป โรงเรียนนายเรืออากาศ, ถนนเลียบคลองสอง
      สะพาน              กำลังก่อสร้างหรือโครงการในอนาคต

จังหวัดปทุมธานี[แก้]

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1
ทิศทาง ปทุมธานี-พระนครศรีอยุธยา
กม. แยก เส้นทาง
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 แยกลำลูกกา-ทางแยกต่างระดับบางขัน
แยกลำลูกกา ขวา: ถนนลำลูกกา ถนนลำลูกกา ไป อำเภอลำลูกกา
ทางแยกต่างระดับอนุสรณ์สถาน ซ้าย: ถนนวิภาวดีรังสิต ถนนวิภาวดีรังสิต ทางยกระดับอุตราภิมุข ทางยกระดับอุตราภิมุข ไป ท่าอากาศยานดอนเมือง, ดินแดง
ทางแยกต่างระดับรังสิต ซ้าย: ถนนรังสิต-ปทุมธานี ถนนรังสิต-ปทุมธานี ไป อำเภอเมืองปทุมธานี
ขวา: ถนนรังสิต-นครนายก ถนนรังสิต-นครนายก ไป ธัญบุรี, นครนายก
ทางแยกต่างระดับคลองหลวง ซ้าย: ถนนคลองหลวง ไป อำเภอคลองหลวง
ขวา: ถนนคลองหลวง ไป หนองเสือ
      สะพาน              กำลังก่อสร้างหรือโครงการในอนาคต
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
จังหวัดสระบุรี
จังหวัดลพบุรี
จังหวัดนครสวรรค์ (ครั้งที่ 1)
จังหวัดชัยนาท
จังหวัดนครสวรรค์ (ครั้งที่ 2)
จังหวัดกำแพงเพชร
จังหวัดตาก
จังหวัดลำปาง
จังหวัดพะเยา
จังหวัดเชียงราย

อ้างอิง[แก้]

  1. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ตั้งชื่อทางหลวงแผ่นดินและสะพานขนาดใหญ่ - ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 67 ตอน 67 ง, 12 ธันวาคม พ.ศ. 2493
  2. เรื่องเก่า...เล่าใหม่ (เล่าไว้เมื่อ 1 เมษายน 2539) ฉบับที่ 6 ปี 2554 วารสารทางหลวง
  3. อรณี แน่นหนา, 2002. นามนี้มีที่มา. ประพันธ์สาส์น: กรุงเทพฯ.

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

Thai Highway Blank.svg ทางหลวงในประเทศไทย
ทางหลวงแผ่นดิน 1 2 3 4
11 12
21 22 23 24
31 32 33 34 35 36 37
41 42 43 44
ทางหลวงพิเศษ 7 9
รายชื่อทางหลวงแผ่นดินในประเทศไทย

พิกัดภูมิศาสตร์: 13°50′51″N 100°34′48″E / 13.8474°N 100.5800°E / 13.8474; 100.5800