ตราประจำจังหวัดของไทย

ตราประจำจังหวัดของไทย มีพัฒนาการมาจาก ตราประจำตำแหน่งของเจ้าเมือง ในสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และตราประจำธงประจำกองลูกเสือ 14 มณฑล ในสมัยรัชกาลที่ 6 - 7 ในสมัยที่จอมพลแปลก พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรีนั้น รัฐบาลได้กำหนดให้แต่ละจังหวัด มีตราประจำจังหวัดของตนเอง ใช้เมื่อ พ.ศ. 2483 โดยกรมศิลปากรเป็นผู้ออกแบบตรา ตามแนวคิดที่แต่ละจังหวัดกำหนดไว้ ปัจจุบัน เมื่อมีการตั้งจังหวัดขึ้นใหม่ ก็จะมีการออกแบบตราประจำจังหวัดด้วยเสมอ แต่ตราของบางจังหวัดที่ใช้อยู่นั้น บางตราก็ไม่ใช่ตราที่กรมศิลปากรเป็นผู้ออกแบบ บางจังหวัดก็เปลี่ยนไปใช้ตราประจำจังหวัดเป็นแบบอื่นเสียก็มี บางที่ลักษณะของตรา ก็เพี้ยนไปจากลักษณะที่กรมศิลปากรออกแบบไว้ แต่ยังคงลักษณะหลักๆ ของตราเดิมไว้อยู่บ้างก็มี

ภาพตราประจำจังหวัด

ตราประจำกรุงเทพมหานคร

เขตการปกครอง	ภาพตรา	ระยะเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
กรุงเทพมหานคร		พ.ศ. 2516 -	รูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณเป็นสีเขียว ตามแบบภาพฝีพระหัตถ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์	ตรานี้ เคยใช้เป็นตราเทศบาลนครหลวงกรุงเทพธนบุรี โดยข้อความที่อยู่เหนือรูปพระอินทร์ทรงช้างนั้น เป็นคำว่า "เทศบาลนครหลวง"

ตราประจำจังหวัดในภาคเหนือ

จังหวัด	ภาพตรา	ระยะเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
จังหวัดกำแพงเพชร		พ.ศ. 2483 -	รูปกำแพงเมืองมีใบเสมาประดับเพชร
จังหวัดเชียงราย		พ.ศ. 2483 -	รูปช้างสีขาวกับเมฆ ลายที่ขอบตรามีรูปนาคเกี้ยว
จังหวัดเชียงใหม่		พ.ศ. 2483 -	รูปช้างเผือกยืนอยู่ในเรือนแก้ว	ตรานี้ เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือ มณฑลพายัพ
จังหวัดตาก		พ.ศ. 2483 -	รูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงหลั่งทักษิโณทกเหนือคอช้าง
จังหวัดนครสวรรค์		พ.ศ. 2483 -	รูปวิมาน 3 ยอด	ตรานี้ ดัดแปลงจาก ตราในธงประจำกองลูกเสือ มณฑลนครสวรรค์
จังหวัดน่าน		พ.ศ. 2483	รูปพระธาตุแช่แห้ง บนหลังโคอุสุภราช
จังหวัดพะเยา		พ.ศ. 2520 -	รูปพระเจ้าตนหลวงวัดศรีโคมคำ ประทับเหนือกว๊านพะเยา มีช่อรวงข้าวประดับอยู่สองข้าง เบื้องบนมีลายกนกเปลว 7 ลายลอยอยู่
จังหวัดพิจิตร		พ.ศ. 2483 -	รูปต้นโพธิ์ริมสระหลวง
จังหวัดพิษณุโลก		ไม่มีข้อมูล	รูปพระพุทธชินราช พระคู่บ้านคู่เมืองพิษณุโลก	เดิมกรมศิลปากร ออกแบบให้ใช้ตราพระเจดีย์จุฬามณี อยู่เหนือลูกโลก 3 ลูก โดยหมายเอานามเมืองพิษณุโลก เป็นหลักในการผูกตรา
จังหวัดเพชรบูรณ์		พ.ศ. 2483 -	รูปเพชร กับภูเขา และไร่ยาสูบ
จังหวัดแพร่		พ.ศ. 2483 -	รูปพระธาตุช่อแฮบนหลังม้า
จังหวัดแม่ฮ่องสอน		พ.ศ. 2483 -	รูปช้างเล่นน้ำ
จังหวัดลำปาง		พ.ศ. 2483 -	รูปไก่ ยืนอยู่ในประตูมณฑปวัดพระธาตุลำปางหลวง
จังหวัดลำพูน		พ.ศ. 2483 -	รูปพระบรมธาตุหริภุญไชย
จังหวัดสุโขทัย		พ.ศ. 2483 -	รูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ประทับบนพระแท่นมนังคศิลาอาสน์
จังหวัดอุตรดิตถ์		พ.ศ. 2483 -	รูปมณฑปประดิษฐานพระแท่นศิลาอาสน์ มีลวดลายกนกประกอบ
จังหวัดอุทัยธานี		พ.ศ. 2520	รูปศาลสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เบื้องหลังคือเขาสะแกกรัง	เดิมจังหวัดใช้ตราเขาสะแกกรัง และพระอาทิตย์อุทัย

ตราประจำจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

จังหวัด	ภาพตรา	ระยเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
จังหวัดกาฬสินธุ์		พ.ศ. 2490 -	รูปติณชาติ บึงน้ำสีดำ ภูเขา และเมฆ
จังหวัดขอนแก่น		พ.ศ. 2483 -	รูปพระเจดีย์ก่อไว้บนตอไม้ หมายถึง พระธาตุขามแก่น
จังหวัดชัยภูมิ		พ.ศ. 2483 -	รูปธงสามชาย อันเป็นธงชัยประจำกองทัพสมัยโบราณ
จังหวัดนครพนม		พ.ศ. 2483 -	รูปพระธาตุพนม
จังหวัดนครราชสีมา		พ.ศ. 2483 -	รูปอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีหน้าประตูชุมพล
จังหวัดบึงกาฬ		พ.ศ. 2554 -	รูปภูทอก บึงโขงหลง และต้นไม้
จังหวัดบุรีรัมย์		พ.ศ. 2483	รูปเทพยดาฟ้อนรำหน้าปราสาทหินพนมรุ้ง
จังหวัดมหาสารคาม		พ.ศ. 2483 -	รูปทุ่งนาและต้นราชพฤกษ์ หรือ ต้นคูน
จังหวัดมุกดาหาร		พ.ศ. 2525 -	รูปปราสาทสองนางสถิต ประดิษฐานแก้วมุกดาหาร	ตรานี้กรมศิลปากรไม่ได้เป็นผู้ออกแบบ
จังหวัดยโสธร		พ.ศ. 2515 -	รูปพระธาตุอานนท์พระธาตุคู่บ้านคู่เมืองในวัดมหาธาตุ มีสิงห์ขนาบสองข้าง มาจากชื่อ ที่ตั้งเมืองเมื่อแรกสร้าง คือบ้านสิงห์ท่า เหนือรูปดอกบัวบาน หมายถึงแยกมาจากจังหวัดอุบลราชธานี รัศมีบนยอดแปดแฉก หมายถึงแปดอำเภอของจังหวัด
จังหวัดร้อยเอ็ด		พ.ศ. 2545 -	รูปศาลหลักเมือง บนเกาะกลางบึงพลาญชัย เบื้องหลังเป็นรูปพระมหาเจดีย์ชัยมงคล โดยมีกรอบวงกลมเป็นรูปรวงข้าวล้อมรอบ	เดิมตราจังหวัดร้อยเอ็ด มีเพียงรูปศาลหลักเมือง บนเกาะกลางบึงพลาญชัยเท่านั้น ส่วนปีที่ใช้ตราปัจจุบัน อ้างตามประกาศในราชกิจจานุเบกษาซึ่งออกแบบโดยนายรังสรรค์ ต้นทัพไทย
จังหวัดเลย		พ.ศ. 2483 -	รูปพระธาตุศรีสองรัก เบื้องหลังเป็นทิวเขา
จังหวัดศรีสะเกษ		พ.ศ. 2512 -	รูปปรางค์กู่ มีดอกลำดวน 6 กลีบรองรับอยู่เบื้องล่าง	เดิมจังหวัดใช้ตราปราสาทเขาพระวิหาร ต่อมาได้เปลี่ยนตราใหม่ เพราะไทยเสียปราสาทเขาพระวิหารให้กัมพูชา ตามคำตัดสินของศาลโลกเมื่อ พ.ศ. 2505 การจะใช้ตราเดิมต่อไปจึงเป็นการไม่สมควร
จังหวัดสกลนคร		พ.ศ. 2483 -	รูปพระธาตุเชิงชุม หน้าหนองหานหลวงและดอนสวรรค์
จังหวัดสุรินทร์		พ.ศ. 2483 -	รูปพระอินทร์ ประทับบนแท่นศีรษะช้างเอราวัณ หน้าปราสาทหินศรีขรภูมิ	เดิมเรียกปราสาทหินศรีขรภูมิว่า ปราสาทหินบ้านระแงง
จังหวัดหนองคาย		พ.ศ. 2483 -	รูปกอไผ่ริมหนองน้ำ
จังหวัดหนองบัวลำภู		พ.ศ. 2537 -	รูปพระบรมรูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ประทับยืนหน้าศาล เบื้องหลังเป็นหนองบัวลำภู	ในระยะแรก ตราที่ทางจังหวัดออกแบบเอง มีเฉพาะรูปศาลสมเด็จพระนเรศวรในวงกลมเท่านั้น
จังหวัดอุดรธานี		พ.ศ. 2483	รูปท้าวเวสสุวัณหรือท้าวกุเวร เทพเจ้าประจำทิศเหนือ	ตรานี้เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือ มณฑลอุดร
จังหวัดอุบลราชธานี		พ.ศ. 2483 -	รูปดอกบัวบานชูช่อพ้นน้ำ
จังหวัดอำนาจเจริญ		พ.ศ. 2537 -	รูปพระมงคลมิ่งเมือง พระพุทธรูปสำคัญประจำจังหวัด	ก่อนหน้านี้ทางจังหวัดใช้ตราอีกแบบหนึ่ง แต่มีลักษณะคล้ายตราในปัจจุบัน

ตราประจำจังหวัดในภาคกลาง

หมายเหตุ ภาคกลางในที่นี้หมายถึงภาคกลางตามการแบ่งเขตของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

จังหวัด	ภาพตรา	ระยเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
จังหวัดกาญจนบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปด่านพระเจดีย์สามองค์	แบบที่จังหวัดใช้อยู่ในปัจจุบัน มีการเพิ่มชื่อจังหวัด เป็นภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ไว้ที่ขอบภาพด้วย
จังหวัดฉะเชิงเทรา		พ.ศ. 2550 -	รูปพระอุโบสถหลังใหม่วัดโสธรวรารามวรวิหาร	ตราเดิมเป็นรูปพระอุโบสถหลังเก่าของวัดโสธรวรารามวรวิหาร
จังหวัดจันทบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปกระต่ายในดวงจันทร์	ตรานี้เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือมณฑลจันทบุรี
จังหวัดชลบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปเขาสามมุกริมทะเลอ่าวไทย
จังหวัดชัยนาท		พ.ศ. 2483 -	รูปธรรมจักรหน้าภูเขา ซึ่งหมายเอาได้ทั้งเขาสรรพยาและเขาธรรมามูล	แบบที่จังหวัดใช้ในปัจจุบัน เพิ่มตราครุฑไว้ที่ส่วนล่างของตราด้วย
จังหวัดตราด		ไม่มีข้อมูล	รูปโป๊ะ เรือใบ และเกาะช้าง	เดิมจังหวัดใช้ตรารูปเรือหลวงตราด เพื่อเป็นอนุสรณ์ในยุทธนาวีเกาะช้าง
จังหวัดนครนายก		พ.ศ. 2483 -	รูปช้างชูรวงข้าว เบื้องหลังเป็นลอมฟาง	ใน พ.ศ. 2545 ตราของจังหวัด ที่ประกาศอยู่ในราชกิจจานุเบกษา ได้เพิ่มแถบชื่อจังหวัดและลายขอบตรา โดยตัดองค์ประกอบ ที่อยู่เบื้องหลังรูปช้างชูรวงข้าวออกทั้งหมด
จังหวัดนครปฐม		พ.ศ. 2483 -	รูปพระปฐมเจดีย์ ประดับด้วยเครื่องหมายเลข 4 ไทยในพระมหาพิชัยมงกุฎ	ตรานี้เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือมณฑลนครชัยศรี
จังหวัดนนทบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปหม้อน้ำลายวิจิตร
จังหวัดปทุมธานี		พ.ศ. 2483 -	รูปบัวหลวงและช่อรวงข้าวชูช่อเหนือน้ำ	ตราที่จังหวัดใช้ในปัจจุบันเขียนขึ้นใหม่ โดยเพิ่มแถบชื่อจังหวัด ไว้ที่ส่วนล่างของตรา
จังหวัดปราจีนบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปต้นพระศรีมหาโพธิ์
จังหวัดประจวบคีรีขันธ์		พ.ศ. 2483 -	รูปพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ และมีภาพเกาะหลักอยู่เบื้องหลัง
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา		พ.ศ. 2483 -	รูปสังข์ทักษิณาวัตร ประดิษฐานบนพานแว่นฟ้า ในปราสาทใต้ต้นหมัน	ตรานี้เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือมณฑลอยุธยา
จังหวัดเพชรบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปทุ่งนา ต้นตาลโตนด และพระนครคีรี หรือเขาวัง
จังหวัดระยอง		พ.ศ. 2483 -	รูปพลับพลาที่ประทับของรัชกาลที่ 5 บนเกาะเสม็ด
จังหวัดราชบุรี		9 มิถุนายน พ.ศ. 2509 -	รูปเครื่องราชกกุธภัณฑ์ 2 ชนิด คือ ฉลองพระบาทเชิงงอน และพระแสงขรรค์ชัยศรี	รูปฉลองพระบาท มีที่มาจากตราในธงประจำกองลูกเสือ มณฑลราชบุรี (ก่อนหน้านี้ทางจังหวัด ใช้ตรารูปเขางู มีงูล้อมรอบ)
จังหวัดลพบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปพระนารายณ์สี่กร ประทับยืนหน้าพระปรางค์สามยอด
จังหวัดสมุทรปราการ		พ.ศ. 2483 -	รูปพระสมุทรเจดีย์
จังหวัดสมุทรสงคราม		พ.ศ. 2483 -	รูปกลองลอยน้ำ
จังหวัดสมุทรสาคร		พ.ศ. 2483 -	รูปสำเภาจีนในแม่น้ำท่าจีน
จังหวัดสระแก้ว		พ.ศ. 2536 -	รูปพระพุทธรูปปางสรงสรีระ ประทับยืนบนดอกบัว ด้านหลังเป็นภาพพระอาทิตย์ยามรุ่ง ตอนกลางเป็นภาพปราสาทเขาน้อยสีชมพู	ตรานี้กรมศิลปากรไม่ได้เป็นผู้ออกแบบ
จังหวัดสระบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปมณฑปพระพุทธบาทสระบุรี	ตรานี้ เขียนขึ้นจากภาพถ่ายจริง ของมณฑปพระพุทธบาทสระบุรี
จังหวัดสิงห์บุรี		พ.ศ. 2547 -	รูปอนุสาวรีย์วีรชนค่ายบางระจันในวงกลม ขอบวงกลมเป็นแถบสีธงชาติ	เดิมทางจังหวัดใช้ตรารูปค่ายบางระจัน
จังหวัดสุพรรณบุรี		พ.ศ. 2483 -	รูปการทำยุทธหัตถี ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และพระมหาอุปราชมังกะยอชวา ที่ตำบลหนองสาหร่าย เมื่อ พ.ศ. 2135
จังหวัดอ่างทอง		พ.ศ. 2483 -	รูปรวงข้าวในอ่างน้ำสีทอง

ตราประจำจังหวัดในภาคใต้

จังหวัด	ภาพตรา	ระยเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
จังหวัดกระบี่		พ.ศ. 2483 -	รูปกระบี่ไขว้ เบื้องหลังเป็นรูปภูเขาและทะเล
จังหวัดชุมพร		พ.ศ. 2483 -	รูปเทวสตรียืนประทานพรหน้าค่าย มีต้นมะเดื่อขนาบอยู่ 2 ข้าง
จังหวัดตรัง		พ.ศ. 2483 -	รูปกระโจมไฟ ท่าเรือ และลูกคลื่นในท้องทะเล
จังหวัดนครศรีธรรมราช		พ.ศ. 2483 -	รูปพระบรมธาตุเมืองนครศรีธรรมราช มีตรา 12 นักษัตรล้อมรอบ
จังหวัดนราธิวาส		พ.ศ. 2520 -	รูปเรือกอและกางใบแล่นรับลมเต็มที่ ภายในใบเรือเป็นรูปช้างเผือกทรงเครื่องคชาภรณ์ รูปช้างนั้นหมายถึงพระศรีนรารัฐราชกิริณีฯ ช้างสำคัญซึ่งจังหวัดนราธิวาสได้น้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เมื่อ พ.ศ. 2520	จังหวัดนราธิวาส มีการเปลี่ยนแปลงตรามาแล้ว 2 ครั้ง ครั้งแรกใช้ตรารูปใบเรือขึงอยู่บนพื้น ภายในมีภาพกริชคดและพญานาคอยู่ เบื้องหลังเป็นรูปอาทิตย์อุทัย ต่อมาเปลี่ยนเป็นรูปคนงานกรีดยางพารา
จังหวัดปัตตานี		พ.ศ. 2483 -	รูปปืนใหญ่ศรีปัตตานีหรือนางพญาตานี
จังหวัดพังงา		ไม่มีข้อมูล	รูปเรือขุดเหมือง เขารูปช้าง และเกาะตะปู	ภาพตรานี้เป็นตราที่ได้ประกาศรับรอง ให้ใช้เป็นตราราชการ ตามประกาศราชกิจจานุเบกษา เมื่อ พ.ศ. 2545 แต่จะมีการปรับปรุงแบบจากตราเดิม ซึ่งไม่มีรูปเกาะตะปู เมื่อใดนั้นไม่ทราบ
จังหวัดพัทลุง		พ.ศ. 2483 -	รูปเขาอกทะลุ
จังหวัดภูเก็ต		พ.ศ. 2528 -	รูปอนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร วาดจากของจริง	ตราเดิมที่กรมศิลปากรออกแบบไว้ เป็นรูปสองวีรสตรี คือ ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร ยืนถือดาบ เบื้องหลังเป็นภาพเกาะถลาง
จังหวัดระนอง		พ.ศ. 2483 -	รูปปราสาทตั้งอยู่บนภูเขา มีรูปเลข 5 ไทย ประดิษฐานอยู่บนพานแว่นฟ้า
จังหวัดสตูล		พ.ศ. 2483 -	รูปพระสมุทรเทวาประทับนั่งบนแท่นหิน เบื้องหลังเป็นพระอาทิตย์อัสดง
จังหวัดสงขลา		พ.ศ. 2483 -	รูปขอนสังข์วางอยู่บนพานแว่นฟ้า	ตรานี้เป็นตราเดิม ในธงประจำกองลูกเสือมณฑลนครศรีธรรมราช
จังหวัดสุราษฎร์ธานี		พ.ศ. 2483 -	รูปพระบรมธาตุไชยา
จังหวัดยะลา		พ.ศ. 2483 -	รูปคนงานทำเหมืองดีบุก

ตราประจำจังหวัดในอดีต

จังหวัด	ภาพตรา	ระยเวลาการใช้	คำอธิบาย	หมายเหตุ
จังหวัดพระนคร		พ.ศ. 2483-2514	รูปพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
จังหวัดธนบุรี		พ.ศ. 2483-2514	รูปพระปรางค์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร
จังหวัดพระตะบอง		พ.ศ. 2484-2489	รูปพระยาโคตรบองเงื้อกระบองทำท่าจะขว้าง
จังหวัดพิบูลสงคราม		พ.ศ. 2484-2489	รูปอนุสาวรีย์ไก่กางปีก
จังหวัดลานช้าง		พ.ศ. 2484-2489	รูปโขลงช้างยืนอยู่กลางลานกว้าง
จังหวัดนครจัมปาศักดิ์	ไม่มีภาพ	พ.ศ. 2484-2489	รูปปราสาทวัดภู	ในหนังสือตราประจำจังหวัด กรมศิลปากรจัดพิมพ์ พ.ศ. 2542 ไม่ได้ตีพิมพ์ภาพไว้ มีแต่ข้อความบรรยายลักษณะตราเท่านั้น

ดูเพิ่ม

• ดอกไม้ประจำจังหวัด
• ต้นไม้ประจำจังหวัด
• ธงประจำจังหวัดของไทย
• คำขวัญประจำจังหวัด
• ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 (ฉบับที่ 214) [ว่าด้วยการกำหนดเครื่องหมายราชการประจำจังหวัด 75 จังหวัด]
• กรมศิลปากร. ตราประจำจังหวัด. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2542.