อำเภอตาคลี

อำเภอตาคลี ตำนานเมืองพระสังข์ หลวงพ่อดัง สามอาจารย์ จันเสนเมืองโบราณ งามตระการถ้าเพชรถ้ำทอง ข้อมูลทั่วไป อักษรไทย อำเภอตาคลี อักษรโรมัน Amphoe Takhli จังหวัด นครสวรรค์ รหัสทางภูมิศาสตร์ 6007 ข้อมูลสถิติ พื้นที่ 854 ตร.กม. ประชากร 150,132 คน (พ.ศ. 2554) ความหนาแน่น 181.23 คน/ตร.กม. ที่ว่าการอำเภอ ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอตาคลี เลขที่ 293/50 ถนนพหลโยธิน ตำบลตาคลี อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ 60140 พิกัด 15°15′47″N 100°20′37″E หมายเลขโทรศัพท์ 0 5626 1643 หมายเลขโทรสาร 0 5626 1254 เว็บไซต์ อำเภอตาคลี ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

อำเภอตาคลี เป็นอำเภอในจังหวัดนครสวรรค์

ที่ตั้งและอาณาเขต

อำเภอตาคลีตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพยุหะคีรีและอำเภอตากฟ้า
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอตากฟ้า อำเภอหนองม่วง และอำเภอบ้านหมี่ (จังหวัดลพบุรี)
• ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบ้านหมี่ (จังหวัดลพบุรี) อำเภออินทร์บุรี (จังหวัดสิงห์บุรี) และอำเภอสรรพยา (จังหวัดชัยนาท)
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสรรพยา อำเภอเมืองชัยนาท อำเภอมโนรมย์ (จังหวัดชัยนาท)

ตำนานอำเภอ

อำเภอตาคลีเป็นหนึ่งในเขตพื้นที่จังหวัดนครสวรรค์ ซึ่งมีประวัติและตำนานเรื่องเล่าเกี่ยวกับพระราชนิพนธ์ในราชการที่ 2 เรื่องพระสังข์ อันเป็นที่มาของประวัติอำเภอตาคลี ชื่อของอำเภอตาคลี กล่าวกันว่าเพี้ยนมาจากคำว่า "ตีคลี" หรือ "เดาะคลี" ทั้งนี้จะขอกล่าวถึงเฉพาะตำนานเมืองพระสังข์

ตำนานเมืองพระสังข์ ในส่วนหนึ่งของพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เรื่องสังข์ทองเป็นตำนานของอำเภอตาคลี ความว่านางจันทร์เทวี มเหสีท้าวยศวิมล คลอดโอรสเป็นหอยสังข์ โหรทำนายว่าจะเป็นกาลกิณีจึงถูกขับไล่ออกจากเมืองและถูกจับถ่วงน้ำ พระยานาคได้ช่วยชีวิตไว้ และส่งพระสังข์ไปอยู่กับนางพันธุรัต

ต่อมาพระสังข์ทราบว่าแม่เลี้ยงของตนเป็นยักษ์จึงคิดหลบหนีเพื่อสืบหานางจันทร์เทวี แม่ที่แท้จริง พระสังข์ชุบตัวในบ่อทองสามรูปเงาะในเกือกแก้ว ถือไม้เท้าวิเศษ แล้วเหาะหนีไป ครั้งเมื่อนางยักษ์กลับจากหาอาหารกินไม่พบพระสังข์ จึงเหาะตามหาและมาทันพระสังข์ที่เขาหน่อ อำเภอบรรพตพิสัย พระสังข์หนีขึ้นไปบนยอดเขาแล้วอธิษฐานว่า "ด้วยบุญญาบารมีของข้าพเจ้า ถ้าจะมีโอกาสกลับไปพบแม่ที่แท้จริงของตนแล้ว ก็ขออย่าให้นางยักษ์ขึ้นไปบนยอดเขาได้" นางได้ร้องไห้รำพึงรำพันถึงความรักของตนที่มีต่อพระสังข์ อ้อนวอนให้พระสังข์ลงมาหาแต่นางยักษ์ก็ต้องสิ้นหวัง บอกพระสังข์ว่า " แม่คงต้องตายอย่างแน่นอน ถ้าหากลูกไม่กลับไปอยู่กับแม่ แม่ขอลาตาย แต่ก่อนตายแม่ขอให้ลูกท่องมนต์วิชาเรียกเนื้อ เรียกปลา แม่จะเขียนไว้ที่ก้อนหินเชิงเขาหน่อ ลูกรักของแม่จะได้มีวิชาติดตัวไปในอนาคต"

เมื่อนางยักษ์เขียนเสร็จก็สิ้นใจตาย ปัจจุบันยังมีร่อยรอยขีดเขียนอยู่ที่เชิงเขาหน่อเป็นหลักฐานแต่ไม่มีใครอ่านออก และศพนางยักษ์พันธุรัตน์ก็ กลายเป็นภูเขาหิน เรียกว่า เขานางพันธุรัต เมื่อพระสังข์เรียนวิชาเสร็จแล้ว ก็เหาะมาถึงเมืองสามล ท้าวสามลมีลูกสาว 7 คน ซึ่งในขณะนั้นเป็น เวลาที่ลูกสาวทั้ง 7 จะเลือกคู่ครอง และลูกสาวทั้งหกของท้าวสามลก็เลือกคู่ครองเป็นเจ้าชาย แต่ลูกสาวคนที่ 7 คือนางรจนาไม่สนใจที่จะเลือก เจ้าชาย แต่กลับเสี่ยงพวงมาลัยเลือกชายคนหนึ่งที่มีรูปร่างหน้าตาขี้เหร่ ผมหยิก ตัวดำ ชอบดอกไม้สีแดงเหมือนคนบ้าใบ้ หรือที่เรียกว่าเจ้าเงาะ เพราะนางรจนาได้เห็นรูปทองข้างในของเจ้าเงาะ ท้าวสามลโกรธมากจึงขับไล่ให้ทั้งคู่ไป อยู่กระท่อมปลายนา

เจ้าเงาะถูกกลั่นแกล้งให้ไปหาเนื้อหาปลา แข่งขันหกเขย และทุกครั้งที่แข่งขันเจ้าเงาะก็ชนะทุกครั้ง พระอินทร์เห็นว่าถึงเวลาที่พระสังข์หรือเจ้าเงาะจะต้องครองเมือง จึงแปลงตัวยกทัพมาตีเมืองสามล และท้าพนันตีคลีกัน ท้าวสามลส่งหกเขยไปตีคลี สู้กับเทวดา ปรากฏว่าว่าเขยทั้งหกตีคลีแพ้เทวดา ฝ่ายเจ้าเงาะถอดรูปออกเห็นรูปร่างภายในอันงดงาม และสวบเครื่องทรงออกไปตีคลีจนชนะเทวดา สถานที่ตีคลีมีลักษณะเป็นลานกว้าง บริเวณนั้นไม่มีต้นไม้ขึ้น เรียกว่า "ลานตีคลี" ซึ่งยังปรากฏอยู่บนเขาตีคลี ในขณะที่ตีคลีอยู่นั้นมีลูกตีคลีลูก หนึ่งถูกตีอย่างแรงลอยออกไปทิศตะวันออกของลานตีคลีปะทะเขาทะลุเป็นรูโหว่ ที่เขาช่องลมซึ่งอยู่ในตำบลช่องแค อำเภอตาคลี ตามเส้นทางลาดยางจากโรงงานปูนซีเมนต์โพนทอง-ช่องแค ใกลักับโรงเรียนวัดเขาผา จุดที่เห็นชัด คือ จุดที่ห่างจากโรงเรียนวัดเขาผาประมาณ 2 กิโลเมตร หลังจากที่พระสังข์ตีคลีชนะ ท้าวสามลจึงให้พระสังข์ครองเมือง

จึงเห็นได้ว่าชาวบ้านของอำเภอตาคลี มีความเชื่อในตำนานที่เล่าขานกันมานาน ตั้งแต่บรรพบุรุษจนถึงลูกหลานปัจจุบัน จะพบเห็นได้จาก การที่นำเอาชื่อของบุคคลที่สำคัญในตำนาน ที่เล่าขานกันมาตั้งชื่อถนนและชื่อซอยต่าง ๆ ในเมืองตาคลี เช่น ถนนเจ้าเงาะ ถนนพระสังข์ ถนนยศวิมล ถนนบ้านไร่ปลายนา ซอยพันธุรัต ซอยลูกคลี ซอยไม้คลี ซอยสนามคลี และธงประจำอำเภอ ตาคลีก็ใช้เครื่องหมายรูปพระสังข์ทองทรงม้าเดาะคลีอยู่เหนือเมฆ อีกทั้งสัญลักษณ์ประจำเทศบาลเมืองตาคลีก็เป็นสัญลักษณ์พระสังข์ทรงม้าตีคลี

ทรัพยากร

ทรัพยากรป่าไม้

ทรัพยากรป่าไม้ ตาคลีก็มีภูเขาไม่น้อยเหมือนกัน จึงมีป่าไม้มากมาย รวมทั้งกองบิน 4 ที่ยังมีต้นไม้หลากสายพันธุ์ที่ยังคงรักษาไว้ แต่ที่มีการอนุรักษ์คือ

• อุทยานถ้ำเพชร-ถ้ำทอง

ทรัพยากรน้ำ

ตาคลีนับเป็นอีกอำเภอหนึ่งที่มีประสิทธิภาพด้านการจัดการทรัพยากรน้ำมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา

แหล่งน้ำที่สำคัญ

• คลองชลประทานชัยนาท-ป่าสัก

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอตาคลีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 128 หมู่บ้าน ได้แก่

1.

ตาคลี

(Takhli)

24 หมู่บ้าน

6.

หนองโพ

(Nong Pho)

15 หมู่บ้าน

2.

ช่องแค

(Chong Khae)

12 หมู่บ้าน

7.

หนองหม้อ

(Nong Mo)

7 หมู่บ้าน

3.

จันเสน

(Chan Sen)

11 หมู่บ้าน

8.

สร้อยทอง

(Soi Thong)

10 หมู่บ้าน

4.

ห้วยหอม

(Huai Hom)

11 หมู่บ้าน

9.

ลาดทิพรส

(Lat Thippharot)

11 หมู่บ้าน

5.

หัวหวาย

(Hua Wai)

14 หมู่บ้าน

10.

พรหมนิมิต

(Phrom Nimit)

9 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอตาคลีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่

• เทศบาลเมืองตาคลี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลตาคลี
• เทศบาลตำบลช่องแค ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลช่องแคและตำบลพรหมนิมิต
• องค์การบริหารส่วนตำบลตาคลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาคลี (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองตาคลี)
• องค์การบริหารส่วนตำบลช่องแค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องแค (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลช่องแค)
• องค์การบริหารส่วนตำบลจันเสน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจันเสนทั้งตำบล(นอกเขตเทศบาลจันเสน)
• องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยหอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยหอมทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลหัวหวาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวหวายทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโพทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหม้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหม้อทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลสร้อยทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้อยทองทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลลาดทิพรส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลาดทิพรสทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลพรหมนิมิต ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพรหมนิมิต (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลช่องแค)

เศรษฐกิจ

อาชีพหลัก

1. เกษตรกรรม เช่น ข้าว ข้าวโพด อ้อย สวนผลไม้ (มะม่วง)
2. ปศุสัตว์ เช่น โคเนื้อ สุกร ไก่พื้นเมือง
3. อุตสาหกรรม มีโรงงานมากมาย

อาชีพเสริม

1. เลี้ยงสัตว์ เช่น โคเนื้อ สุกร ไก่พื้นเมือง ไก่เนื้อ เป็ดเทศ

ธนาคาร

มี 9 บริษัท ได้แก่

1. ธนาคารออมสินถ. พหลโยธิน
2. ธนาคารกรุงไทย ถ.ตาคลีพัฒนา
3. ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรถ. พหลโยธิน
4. ธนาคารกรุงเทพถ.ตาคลีพัฒนา
5. ธนาคารกรุงศรีอยุธยาถ.ตาคลีพัฒนา
6. ธนาคารทหารไทยถ.พระสังข์
7. ธนาคารไทยพาณิชย์ถ.ศรีเทพ 1
8. ธนาคารกสิกรไทยถ.ศรีเทพ 2
9. ธนาคารธนชาต(สาขาตาคลี วงเวียนตาคลี, สาขาช่องแค)

ห้าง

1. บิ๊กซี ถ.พหลโยธิน
2. ห้างสรรพสินค้าลอนดอนสาขา 1 ถ.ตาคลีพัฒนา
3. ห้างสรรพสินค้าลอนดอนสาขา 2 ถ.พหลโยธิน

โรงพยาบาล

1. โรงพยาบาลตาคลี โรงพยาบาลประจำอำเภอเดียวในนครสวรรค์(ยกเว้นในตัวเมือง)ที่มีบริการห้องฉุกเฉิน และห้อง ICU
2. โรงพยาบาลพาเลซ โรงพยาบาลเอกชน
3. โรงพยาบาลกองบิน 4 โรงพยาบาลทางการทหาร
4. โรงพยาบาลแพทย์ข่องแค โรงพยาบาลเอกชน
5. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ

การศึกษา

• โรงเรียนมัธยม

1. โรงเรียนตาคลีประชาสรรค์ โทร. 0 5626 2369 (ถ.พหลโยธิน)
2. โรงเรียนทหารอากาศอนุสรณ์ โทร. 0 5626 2346 (กองบิน4)
3. โรงเรียนจันเสนเอ็งสุวรรณอนุสรณ์
4. โรงเรียนหนองโพพิทยา
5. โรงเรียนลาดทิพรสพิทยาคม
6. โรงเรียนช่องแคพิทยาคม

• มหาวิทยาลัย

1. มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ศูนย์ตาคลี
2. ศูนย์ กศน.ตาคลี

ภาพรวมของชุมชน

สัญลักษณ์ชุมชน

พระสังข์ทรงม้าตาคลี

ภูมิศาสตร์

อำเภอตาคลีตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัด ที่ตั้งของชุมชนเมืองตาคลีนี้ตั้งอยู่ที่ราบระหว่างเขา มีภูเขาล้อมลอบชุมชน มีแม่น้ำไหลผ่าน

การคมนาคม

มีการคมนาคมที่สะดวกพอสมควร มีถนนลาดยางสายใหญ่ 4 เลนเข้าไปถึงตัวอำเภอ มีรถทั่ว ให้บริการ มีสถานีรถไฟอยู่ในตัวกลางเมืองตาคลี มีรถรับจ้าง เช่น จักรยานยนต์ ตุ๊กตุ๊ก รถ 2 แถวเป็นต้น

ท่ารถ บขส.ตาคลีมีรถโดยสารสายต่างๆดังนี้

1. ตาคลี-นครสวรรค์
2. ตาคลี-ชัยนาท
3. ตาคลี-สุพรรณ
4. ตาคลี-อุทัยธานี
5. ตาคลี-กรุงเทพ
6. ตาคลี-โคกสำโรง
7. ตาคลี-ลพบุรี

ศูนย์รถตู้

1. ตาคลี-กรุงเทพ

สถานีรถไฟในอำเภอตาคลี

1. สถานีบ้านตาคลี
2. สถานีจันเสน
3. สถานีช่องแค
4. สถานีโพนทอง
5. สถานีดงมะกุ
6. สถานีหัวหวาย
7. สถานีหนองโพ

สนามบินตาคลี

เป็นสนามบินที่ไม่มีสายการบิน ปัจจุบันชื่อกองบิน 4 เป็นสนามบินที่ใหญ๋ที่สุดและทันสมัยที่สุด มีเครื่องบินขับไล่ที่ใหญ่ที่สุด นอกจากนี้ยังมีการทำฝนหลวง

เทศกาลประเพณี

1. ประเพณีงานเจ้าแม่ทับทิม เจ้าพ่อเจ้าแม่เมืองตาคลี จัดช่วงเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ของทุกปี
2. ประเพณีงานวันคล้ายวันเกิดเจ้าแม่ทับทิม จัดช่วงเดือนเมษาย(สงกรานต์)
3. เทศกาลอาหารดีเมืองตาคลี จัดช่วงเดือนสิงหาคม-กันยายน
4. งานนมัสการหลวงพ่อเพชร กองบิน 4 จัดเดือนธันวาคม

ศูนย์ราชการในเมืองตาคลี

1. ที่ว่าการอำเภอตาคลี
2. สนง.สาธารณสุขตาคลี
3. สนง.ที่ดินตาคลี
4. ไปรษณีย์ตาคลี
5. เทศบาลเมืองตาคลี
6. TOTตาคลี
7. สภ.ตาคลี

สถานที่ท่องเที่ยว

• พิพิธภัณฑ์จันเสน
• สระทะเล
• เขาถ้ำบุนนาค
• วนอุทยานถ้ำเพชรถ้ำทอง
• วัดเขาภูคา
• วัดช่องแค
• วัดหนองโพ
• วัดหนองสีนวล
• สระทะเล
• วัดเขาเจดีย์
• ถนนคนเดิน ทุกวันเสาร์

แหล่งข้อมูลอื่น

• เว็บไซต์อำเภอ http://www.takhlicity.go.th/