อำเภอเทิง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอเทิง
แผนที่จังหวัดเชียงราย เน้นอำเภอเทิง
พระธาตุจอมจ้อคู่บ้าน น้ำลาวหงาวอิง
คู่เมือง ภูชี้ฟ้าลือเลื่อง งามประเทือง
ดอกเสี้ยวบาน
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทย อำเภอเทิง
อักษรโรมัน Amphoe Thoeng
จังหวัด เชียงราย
รหัสทางภูมิศาสตร์ 5704
รหัสไปรษณีย์ 57160, 57230 (เฉพาะตำบลเชียงเคี่ยน ตำบลปล้อง ตำบลแม่ลอย ตำบลศรีดอนไชย ตำบลหนองแรด และหมู่ที่ 5, 7, 12-13, 17, 19, 23 ตำบลงิ้ว)
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่ 821.0 ตร.กม.
ประชากร 83,902 คน (พ.ศ. 2552)
ความหนาแน่น 102.19 คน/ตร.กม.
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอเทิง เลขที่ 25
หมู่ที่ 15 ตำบลเวียง อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย 57160
พิกัด 19°41′6″N 100°11′36″E / 19.68500°N 100.19333°E / 19.68500; 100.19333
หมายเลขโทรศัพท์ 0 5379 5345
หมายเลขโทรสาร 0 5379 5345

สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

ดอยลาน

อำเภอเทิง (คำเมือง: Lanna-Thoeng.png[1]) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงราย

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอเทิงตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของอำเภอเมืองเชียงราย ระยะห่างประมาณ 64 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

ประวัติ[แก้]

เมืองเทิงหรือเวียงเทิงเป็นเมืองขนาดใหญ่ ตั้งอยู่บนเนินเขาคลุมทั้งสองฟากแม่น้ำอิง ควบคุมเส้นทางคมนาคมที่สำคัญในลุ่มน้ำอิง ภายในเขตเมืองทั้งสองฝั่งแม่น้ำมีซากวัดวาอาราม เศษภาชนะดินเผาเคลือบและไม่เคลือบอยู่ทั่วไป นอกจากนั้นยังพบพระพุทธรูปและชิ้นส่วนพระพุทธรูปสกุลช่างพะเยาตามที่ต่าง ๆ ทั่วไป อำเภอเทิงมีประวัติศาสตร์อันยาวนาน เริ่มมีการกล่าวถึงตั้งแต่สมัยขุนเจื๋อง ราชโอรสขุนจอมธรรม ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (จังหวัดพะเยาในปัจจุบัน) ประมาณ จ.ศ. 482 (พ.ศ. 1663) เป็นหัวเมืองที่สำคัญของเมืองภูกามยาว โดยเมืองเทิงอยู่ในความปกครองของราชวงศ์มังรายราวพุทธศตวรรษที่ 20-21

ต่อมาการปกครองได้แตกสาขาแยกเมืองออกปกครองมากขึ้น เมืองเทิงจัดอยู่ในเขตปกครองของบริเวณนครน่าน ตามพระราชบัญญัติปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 (พ.ศ. 2438) เรียกว่า กิ่งแขวงเมืองเทิง เป็นหัวเมืองของบริเวณน่านเหนือ (หัวเมืองชั้นนอกที่อยู่ห่างไกลเรียกว่า "บริเวณ" มีข้าหลวงบริเวณดูแล) กิ่งแขวงเมืองเทิงได้จัดแบ่งหมู่บ้านต่าง ๆ เป็น 14 แคว้น เช่น แคว้นเวียงเทิง มีเจ้าหลวงเทิง (ไชยสาร) เป็นบุตรของเจ้าพรหมสุรธาดาแห่งนันทบุรีศรีนครน่านเป็นเจ้าหลวงเมืองเทิงองค์สุดท้าย แคว้นบ้านหงาว แคว้นตับเต่า แคว้นน้ำแพร่ แคว้นบ้านเอียน และแคว้นบ้านงิ้ว ในพ.ศ. 2442 กระทรวงมหาดไทยจึงให้พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เสง วิริยศิริ) เมื่อครั้งเป็นพระยาศรีสหเทพราชปลัดทูลฉลอง ขึ้นมาจัดวางระเบียบการปกครองในมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ อันเนื่องแต่ได้ใช้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 แล้วนั้น และเพื่อที่กระทรวงมหาดไทยจะได้ตราข้อบังคับสำหรับปกครองมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือขึ้นใช้ในปีต่อไป ปีนี้พระยามหาอำมาตยาธิบดีได้มาที่จังหวัดน่าน พร้อมด้วยพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช (ครั้งนั้นยังเป็นเจ้าสุริยะพงษ์ผริตเดช) เจ้าผู้ครองนคร พระยาสุนทรนุรักษ์ (เลื่อง ภูมิรัตน์) ข้าหลวงประจำเมืองและเจ้านายท้าวพญาทั้งปวงประชุมปรึกษาตกลงวางระเบียบราชการขึ้นใหม่ การปกครองท้องที่ใหม่ ได้แบ่งเขตแขวงเมืองน่านออกเป็น 8 แขวง แขวงน้ำอิงคือหนึ่งในแขวงทั้ง ๘ คือรวม เมืองเทิง เมืองเชียงคำ เมืองเชียงแลง เมืองงาว เมืองเชียงของ เมืองเชียงเคี่ยน เมืองลอ เมืองมิน ให้มีที่ว่าการแขวงตั้งที่เมืองเทิง ในปี พ.ศ. 2457 แต่ต่อมาได้แยกการปกครองจากจังหวัดน่านมาขึ้นตรงต่อจังหวัดเชียงราย ในปี พ.ศ. 2475 แบ่งการปกครองออกเป็น 10 ตำบล

อำเภอเทิง หมายถึงอำเภออยู่บนที่ราบสูง มีน้ำแม่อิงไหลจากจังหวัดพะเยา ผ่านอำเภอเทิงไปลงแม่น้ำโขงที่อำเภอเชียงของ จากลุ่มน้ำแม่อิงนี้เอง แสดงว่ายุคโบราณดึกดำบรรพ์ บ้านเมืองที่อยู่ลุ่มน้ำแม่อิงย่อมเกี่ยวดองเป็นเครือญาติ แล้วมีลักษณะสังคมและวัฒนธรรมเดียวกัน เทิง ในชื่ออำเภอเทิง หมายถึงบริเวณที่สูง เห็นได้จากแผ่นดินบริเวณนั้นยกตัวขึ้นสูงกว่าบริเวณอื่น ดูได้จากถนนที่ไปจากจังหวัดพะเยา เมื่อจะเข้าอำเภอเทิง ถนนจะค่อยๆ ลาดสูงขึ้น บริเวณอำเภอเทิงเป็นเขตที่สูง มีคนอยู่อาศัยร่วมสมัยกับเมืองพะเยา, เมืองเชียงราย ตั้งแต่ยุคก่อนรับพุทธศาสนา หรือก่อน พ.ศ. 1700 แล้วเติบโตเรื่อยมาจนรับพุทธศาสนา ถึงมีคูน้ำคันดินเป็นบ้านเมืองลุ่มน้ำอิง แล้วมีฝีมือชำนาญทำพระพุทธรูปหินทรายจำนวนมากมายทั้งลุ่มน้ำอิง

กล่าวถึงเมืองเทิง(เมืองเติง) เมืองทเลิง(เมืองต๊ะเลิง) เมืองเธิง(เมืองเทิง) เมืองเซิง หรือเมืองเชิง เมื่อตะก่อน(แต่ก่อน)เมืองเทิงเป็นเมืองที่มีอำนาจเฉพาะ เจ้าเมืองเทิงองค์สุดท้ายคือเจ้าหลวงเทิง (ไชยสาร) เป็นบุตรของเจ้าพรหมสุรธาดา หรือเจ้าฟ้าอัทธวรปัญโญ ต่อมาเป็นเจ้าเมืองน่านเพราะไปสวามิภักดิ์ ร.1 แห่งกรุงสยาม เมืองเทิงจึงถูกรวมกับเมืองน่าน จนถึงในสมัยร.5 แห่งสยามได้แยกไปรวมกับเมืองแถวๆนั้นเป็นน่านเหนือต่อมาแยกเป็นจังหวัด (น่าจะอยู่ในอำเภอพะเยา) แต่มาเมื่อแยกพะเยาออกจากจังหวัดเชียงราย ชื่อเมืองเทิงก็ติดไปทางเชียงรายจนกลายเป็นอำเภอหนึ่งไป

ในตำนานพระเจ้าเลียบโลกที่พระองค์เสด็จมาแล้วประทานพระเกศาธาตุ ซึ่งบรรจุอยู่ในพระธาตุจอมจ้อ และทำนายว่าต่อไปนี้จะมีเมืองชื่อเมืองเทิง อันหมายถึงการมาถึงของพระพุทธองค์ ที่เมืองเทิงเป็นแหล่งที่ค้นพบพระพุทธรูปหินทราย อันเป็นฝีมือช่างสกุลพะเยา อันแสดงถึงว่าในอดีตถูกครอบงำทางศิลปวัฒนธรรมจากเมืองภูกามยาว เมืองเทิงเป็นเมืองน้อยแต่กำลังคนมากเมืองเทิงจึงถือเป็นเมืองที่มีฐานะเป็นเมืองโทนคือไม่ใช่เมืองขึ้น หมายถึงขึ้นโดยตรงต่อเมืองเชียงใหม่ (ขอยกตัวอย่างเมืองขึ้น เช่นเมืองวังเหนือ/ปัจจุบันอยู่บริเวณจังหวัดลำปาง เมืองวังเหนือขึ้นต่อเมืองเชียงราย ดังนั้นเมืองโทนคือเมืองเชียงราย)เช่นเดียวกัน เมืองเทิงก็เหมือนเมืองน่าน เมืองแพร่ เมืองละคอน เมืองเชียงราย เมืองเชียงแสน คือเป็นเมืองโทน อาณาเขตเมืองเทิงนั้นในปัจจุบันถูกแบ่งเขตเป็นอำเภออีก 2 อำเภอ คือ อำเภอเทิง แบ่งไปเป็นอำเภอขุนตาล(ส่วนหนึ่งทางทิศใต้และตะวันตก) และ(กิ่ง)อำเภอพญามังรายทั้งหมด

เมืองเทิงก่อนหน้านั้นสำคัญมากเพราะสืบเชื้อสายมาจากเจ้าเมืองน่าน หรือเป็นลูกหลานเจ้าเมืองน่านมาปกครองหัวเมืองเทิง ทำให้ประวัติ ยังไม่ชัดเจน เนื่องจากเป็นช่วงสงคราม และการต่อสู้ไม่ว่าจะเป็นการกบฏเงี้ยว หรือกับพม่า แต่มีหลักฐานสำคัญคือบรรดาลูกหลานที่สืบสกุลมาจากเจ้าเมืองเหล่านั้นต่างนับถึอกันเป็นญาติกันมาอย่างเหนียวแน่น ดังต่อไปนี้ นามสกุล ณ น่าน กิตติลือ มหาวงศ์นันท์ มหาวงศ์ วงษ์วุฒิ ต้นคำ(ต้นคำไม่พบแล้ว) วุฒิพรม ซึ่งจะสังเกตได้จากผู้หลักผู้ใหญ่ในอำเภอเทิงส่วนมากก็มาจากสกุลนี้ และจะไปอยู่ในตำบล รอบนอกที่เป็นแว้นแคว้นในสมัยก่อนก็มี ปู่ย่าตาทวด ของนามสกุลเหล่านี้ ชาวบ้านอำเภอเทิงส่วนมากจะเรียกคำนำหน้านามว่า พ่อนายแม่นาย อันหมายถึงลูกหลานเจ้าเมืองเมื่อก่อน ซึ่งต้องเทียบเคียงกับเอกสารกับทางเมืองน่าน หรือพงศาวดารเมืองน่าน เพราะว่าเป็นเหตุการก่อนที่เมืองน่านที่เป็นรัฐอิสระ จะสวามิภักดิ์ต่อกรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้นเมืองเทิงตอนนั้นจึงถึอว่าเป็นเมืองสำคัญของเมืองน่าน

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอเทิงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 156 หมู่บ้าน คือ

1. เวียง (Wiang) 25 หมู่บ้าน 6. ตับเต่า (Tap Tao) 25 หมู่บ้าน
2. งิ้ว (Ngio) 23 หมู่บ้าน 7. หงาว (Ngao) 20 หมู่บ้าน
3. ปล้อง (Plong) 12 หมู่บ้าน 8. สันทรายงาม (San Sai Ngam) 7 หมู่บ้าน
4. แม่ลอย (Mae Loi) 13 หมู่บ้าน 9. ศรีดอนไชย (Si Don Chai) 10 หมู่บ้าน
5. เชียงเคี่ยน (Chiang Khian) 12 หมู่บ้าน 10. หนองแรด (Nong Raet) 7 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอเทิงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลบ้านปล้อง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลปล้อง
  • เทศบาลตำบลเวียงเทิง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียง
  • เทศบาลตำบลงิ้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงิ้วทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลสันทรายงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันทรายงามทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลเชียงเคี่ยน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงเคี่ยนทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลหงาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหงาวทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเวียงเทิง)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลปล้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปล้อง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านปล้อง)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ลอย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ลอยทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลตับเต่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตับเต่าทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลศรีดอนไชย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีดอนไชยทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแรด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแรดทั้งตำบล

รายนามนายอำเภอ[แก้]

ลำดับ ชื่อ - นามสกุล เข้ารับตำแหน่ง พ้นจากตำแหน่ง
1 ขุนวัฒนานุการ (รองอำมาตย์โทโป๊ะ วัฒนะสมบัติ) 2457 2465
2 หลวงสิทธิประศาสน์ (ควาย บุศบรรณ์) 2466 2468
3 หลวงปราณีนราการ (ตรี มังตรีสวรรค์) 2469 2470
4 ขุนศรีธุรีนานุบาล (บุญตือ) 2471 2473
5 รองอำมาตย์ตรีแสวง นาควรรณ 2473 2474
6 ขุนชำนาญนรกิจ (แขก จิตตมงคล) 2474 2483
7 ขุนนิเทศธุระรัฐ (แจ้ว เกตุสิงห์น้อย) 2484 2489
8 นายสุชาติ สุขวงค์พันธ์ 2489 2490
9 นายสมชาติ สายสุทธิ์ 2490 2492
10 นายอักษร สุรพิธ 2492 2494
11 นายเหรียญ เสาวธีระ 2494 2496
12 ร.ต.ต.สอาด สุจริตจันทร์ 2496 2498
13 นายพร สวัสดิ์บุรี 2498 2499
14 นายผลิ ศรุตานนท์ 2500 2501
15 นายรอด พวงจันทร์แดง 2501 2508
16 ร.ต.สง่า ศิริวัฒน์ 2508 2512
17 นายทองคำ เขื่อนทา 2512 2515
18 พ.ต.ประวัติ โทนสังข์อินทร์ 2515 2518
19 นายจิโรจ กรรณล้วน 2518 2519
20 นายผไท วิจารณ์ปรีชา 2519 2521
21 นายวิมล พวงทอง 2521 2522
22 ร.ต.สงัด ธรรมสานุกุล 2522 2526
23 นายศรีพงศ์ อยู่มั่น 2526 2527
24 นายสุนทร ศรีมาเสริม 2527 2530
25 นายสุเทพ ธารีสาร 2530 2532
26 นายสำเริง ปุณโยปกร 2532 2532
27 นายนิพนธ์ ขันธปราบ 2532 2536
28 นายจำรัส สมินทรปัญญา 2536 2541
29 นายอาคม ตุลาดิลก 2541 2542
30 นายบรรลือศักดิ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา 2542 2543
31 นายอนุวัฒน์ เดชนันทรัตน์ 2543 2544
32 นายธงชัย ฉัตรบูรณะพานิช 2544 2545
33 นายประสิทธิ์ คชโคตร 2545 2546
34 นายนิมิต วันไชยธนวงศ์ 2546 2550
35 นายชัยสิทธิ์ รัตนชัยสิทธิ์ 2550 2552
36 นายประพันธ์ ภู่งาม 2552 ปัจจุบัน

รายนามเจ้าคณะอำเภอเทิง[แก้]

ลำดับ นาม เข้ารับตำแหน่ง พ้นจากตำแหน่ง
1 พระครูนิวิษฐ์สัทธาคุณ - 2538
2 พระสิทธิสารมุนี (ชวรัชต์ มุนิจโร) 2538 2544
3 พระครูอุดมคณาภิรักษ์ (สุทธิพงษ์ สุวีโร) 2544 ปัจจุบัน

ประชากร[แก้]

  • จำนวนประชากรชาย จำนวน 43,578 คน
  • จำนวนประชากรหญิง จำนวน 44,578 คน
  • รวมประชากรทั้งสิ้น จำนวน 88,435 คน

จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 24,512 ครัวเรือน

แหล่งน้ำที่สำคัญ[แก้]

สถานที่ราชการที่สำคัญ[แก้]


สถานศึกษาที่สำคัญ[แก้]

สถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ[แก้]

ธนาคาร[แก้]

รายชื่อวัด[แก้]

  • วัดพระธาตุจอมจ้อ
  • วัดอำมาตย์
  • วัดพระนาคแก้ว
  • วัดเทิงเสาหิน
  • วัดพระธาตุศรีมหาโพธิ์
  • วัดอุทธราราม
  • วัดหนองปลาขาว
  • วัดช้างค้ำ
  • วัดทุ่งโห้ง
  • วัดโพธิ์ศรีพัฒนา
  • วัดม่วงไพรวัลย์
  • วัดพระธาตุจอมหงษ์
  • วัดพระธาตุขุนทอง
  • วัดพระเกิดคงคาราม
  • วัดพระธาตุจอมจ้อ
  • วัดพระธาตุศรีมหาโพธิ์
  • วัดร่องริว
  • วัดพระนาคแก้ว
  • วัดห้วยไคร้เก่า
  • วัดโพธิ์สว่าง
  • วัดหนองปลาขาว
  • วัดศาลาวาส
  • วัดบุญนาค
  • วัดดอนไชย
  • วัดต้นปี้
  • วัดใหม่สุขเกษม
  • วัดท่าข้าม
  • วัดผาลาด
  • วัดป่าจี้
  • วัดดอยเวียงเกี๋ยง
  • วัดบ้านป่ายาง
  • วัดสันต้นเปา
  • วัดบ้านหงาว
  • วัดเอียน
  • วัดสันป่าบง
  • วัดดอนแยง
  • วัดม่วงแก้ว
  • วัดป่าเป้า
  • วัดอภัย
  • วัดปงสนุก
  • วัดพระธาตุจอมทอง
  • วัดปล้องสาน
  • วัดดอนแก้ว
  • วัดป่ามื่น
  • วัดหนองแรด
  • วัดหนองแรดใต้
  • วัดดอนแท่น
  • วัดดอนมูล
  • วัดบ้านเหล่า
  • วัดปางค่า
  • วัดถิ่นไทยงาม
  • วัดพระธาตุปู่เต้า
  • วัดหัวฝาย (ทรายกาด)
  • วัดดอนเฟือง
  • วัดไคร้เดชบุญเรือง
  • วัดตับเต่า
  • วัดพระธาตุจอมแจ้ง
  • วัดปงค์ (ตีนเป็ด)
  • วัดต้นเขือง
  • วัดงิ้วใหม่
  • วัดงิ้วเก่า
  • วัดตุ้มใต้
  • วัดเชียงทอง
  • วัดเนื้อนาบุญ
  • วัดขอนชุง
  • วัดสักเหนือ
  • วัดสวนดอก
  • วัดแม่สว่าน
  • วัดป่าไผ่
  • วัดบุญยืน
  • วัดราษฎร์สามัคคี
  • วัดดอนไชย
  • วัดป่าตึงงาม
  • วัดป่ารวก
  • วัดทุ่งต้อม
  • วัดสุวรรณาราม
  • วัดหนองเลียบ
  • วัดศรีมงคล
  • วัดเกี๋ยงดอย
  • วัดหนองข่วง
  • วัดแม่ลอยไร่
  • วัดพลอยโสภณ
  • วัดสันชุม
  • วัดสันปูเลย
  • วัดต้นก๊อ
  • วัดสารภี
  • วัดไชยผาบ
  • วัดโป่งสัก
  • วัดภูเขาแก้ว
  • วัดซาววา
  • วัดโพธิ์ทอง
  • วัดหนองสามัคคี
  • วัดประทุมวราราม
  • วัดวังแฮด
  • วัดสวนดอกสันทรายมูล

อ้างอิง[แก้]

  1. ชื่อตามที่ปรากฏใน ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับวัดพระงาม จ.ศ. 1216 เป็น "เธริง" กรณีนี้เขียนตามเสียง

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]