อำเภอเชียงคำ

อำเภอเชียงคำ เมืองแห่งธรรมะ มีพระนั่งดิน ถิ่นทอน้ำไหล ผ้าทอไทลื้อ น้ำตกเลื่องลือ คะแนงน้ำมิน ป่าไม้ผืนดิน อุดมสมบูรณ์ ข้อมูลทั่วไป อักษรไทย อำเภอเชียงคำ อักษรโรมัน Amphoe Chiang Kham จังหวัด พะเยา รหัสทางภูมิศาสตร์ 5603 รหัสไปรษณีย์ 56110 ข้อมูลสถิติ พื้นที่ 784.061 ตร.กม. ประชากร 76,798 คน (พ.ศ. 2553) ความหนาแน่น 102.40 คน/ตร.กม. ที่ว่าการอำเภอ ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอเชียงคำ เลขที่ 418 หมู่ที่ 15 ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา 56110 พิกัด 19°31′24″N 100°18′6″E หมายเลขโทรศัพท์ 0 5445 1335 หมายเลขโทรสาร 0 5445 1335 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

ประวัติศาสตร์

อำเภอเชียงคำ เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดพะเยาตั้งอยู่ในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำลาว แม่น้ำยวน และแม่น้ำแวน ซึ่งเป็นลุ่มน้ำย่อยของลุ่มแม่น้ำอิง ในอดีตเป็นแอ่งอารยธรรมของชุมชนที่มีวิถีชีวิตที่ผูกพันกับสายน้ำ ความเป็นมาของอำเภอเชียงคำปรากฏในรูปแบบตำนาน 2 ตำนานในสมัยพุทธกาลที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า

ตามตำนานพระธาตุดอยคำ ฉบับวัดหนองร่มเย็น เมืองเชียงคำมีชื่อเดิมว่าเชียงชะราว ตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านคุ้มหมู่ 6 ตำบลร่มเย็น อำเภอเชียงคำ พระยาผู้ปกครองเมืองได้สร้างพระธาตุไว้บนดอยนอกเมืองเพื่อล้างบาป ต่อมามีผู้พบแหล่งทองคำขนาดใหญ่ ในลำธารหลังดอย ดอยนั้นได้ชื่อว่า “ดอยคำ” พระธาตุบนดอยก็ชื่อว่า”พระธาตุดอยคำ” เมืองเชียงชะราวก็เปลี่ยนชื่อเป็น “เมืองเชียงคำ”

แต่ตำนานพระเจ้านั่งดิน พญาผู้สร้างเมืองชื่อว่า “พญาคำแดง” และเมืองนั้นชื่อ “พุทธรส” ประชาชนชาวเมืองมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ได้สร้างพระพุทธรูปมีนามว่า “พระเจ้านั่งดิน” พระพุทธเจ้าทำนายว่า สืบไปภายหน้าเมืองจะเจริญรุ่งเรือง และอุดมไปด้วยสินทรัพย์และจะได้ชื่อว่า “เมืองเชียงคำ”

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประเทศไทยจัดระบบการปกครองแผ่นดินส่วนภูมิภาคเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล จังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน ครั้งนั้นอำเภอเชียงคำอยู่ในแขวงน้ำลาว (รวมพื้นที่อำเภอเทิง จังหวัดเชียงรายอยู่ด้วย) พื้นที่ในเขตการปกครองของจังหวัดน่าน โดยมีเจ้าสุริยวงศ์ดำรงตำแหน่งข้าหลวงประจำแขวง ที่ว่าการแขวงตั้งอยู่ ณ วัดพระแก้ว บ้านเวียง ม.6 ตำบลเวียง อำเภอเชียงคำ ต่อมาทางราชการ ได้ยุบและปรับปรุงแขวงน้ำลาว โดยจัดเป็นบริเวณน่านเหนือ มีเขตการปกครองครอบคลุมพื้นที่อำเภอเชียงคำ อำเภอปง จังหวัดพะเยา อำเภอเทิง และบางส่วนของอำเภอเชียงของจังหวัดเชียงราย

เมื่อปี พ.ศ. 2450 กระทรวงมหาดไทยได้ยกเลิกตำแหน่งข้าหลวง ตำแหน่งเจ้าเมือง ตั้งเป็นจังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้านเหมือนกันทั่วประเทศ จัดตั้งจังหวัดเชียงราย แขวงน้ำลาวถูกยุบและแยกเป็นเมืองเทิง และเมืองเชียงคำ เมืองเชียงคำมีฐานะเป็นอำเภอหนึ่งขึ้นกับจังหวัดเชียงราย ตั้งพระยาพิศาลคีรี ดำรงตำแหน่ง นายอำเภอเชียงคำเป็นคนแรก

เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2520ได้มีพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดพะเยาขึ้น แบ่งเขตการปกครองจากจังหวัดเชียงราย โดยโอนอำเภอพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอจุน อำเภอปง อำเภอเชียงม่วน และอำเภอเชียงคำ รวม 7 อำเภอ จัดตั้งเป็นจังหวัดพะเยา

เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2539 กระทรวงมหาดไทยได้ออกพระราชกฤษฎีกา แบ่งพื้นที่อำเภอเชียงคำเป็น กิ่งอำเภอภูซาง ประกอบด้วย 5 ตำบล คือ ตำบลสบบง ตำบลภูซาง ตำบลเชียงแรง ตำบลทุ่งกล้วยและตำบลป่าสัก โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 15 กรกฎาคม 2539

เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 กระทรวงมหาดไทยได้ออกพระราชกฤษฎีกายกฐานะ กิ่งอำเภอภูซาง ขึ้นเป็น อำเภอภูซาง โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน 2550

ที่ตั้งและอาณาเขต

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเทิง (จังหวัดเชียงราย) และอำเภอภูซาง
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงไซยะบุลี (ประเทศลาว) และอำเภอสองแคว (จังหวัดน่าน)
• ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสองแคว (จังหวัดน่าน) และอำเภอปง
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอจุน และอำเภอเทิง (จังหวัดเชียงราย)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอเชียงคำแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 134 หมู่บ้าน ได้แก่

1.	หย่วน			(Yuan)			15 หมู่บ้าน
2.	น้ำแวน			(Nam Waen)			14 หมู่บ้าน
3.	เวียง			(Wiang)			10 หมู่บ้าน
4.	ฝายกวาง			(Fai Kwang)			17 หมู่บ้าน
5.	เจดีย์คำ			(Chedi Kham)			12 หมู่บ้าน
6.	ร่มเย็น			(Rom Yen)			21 หมู่บ้าน
7.	เชียงบาน			(Chiang Ban)			11 หมู่บ้าน
8.	แม่ลาว			(Mae Lao)			14 หมู่บ้าน
9.	อ่างทอง			(Ang Thong)			13 หมู่บ้าน
10.	ทุ่งผาสุข			(Thung Pha Suk)			07 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอเชียงคำประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่

• เทศบาลตำบลเชียงคำ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหย่วน
• เทศบาลตำบลบ้านทราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงทั้งตำบล
• เทศบาลตำบลฝายกวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลฝายกวางทั้งตำบล
• เทศบาลตำบลหย่วน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหย่วน (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงคำ)
• องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำแวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำแวนทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลเจดีย์คำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจดีย์คำทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลร่มเย็น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลร่มเย็นทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงบาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงบานทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ลาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ลาวทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลอ่างทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอ่างทองทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งผาสุข ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งผาสุขทั้งตำบล

การคมนาคม

รถโดยสารประจำทาง

• สาย 2160 พะเยา-เชียงคำ (พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-เชียงคำ) บริษัท ดอกคำใต้เดินรถ จำกัด
• สาย 620 เชียงราย-เชียงคำ (เชียงราย-เทิง-เชียงคำ) บริษัท ก.สหกิจเดินรถ จำกัด
• สาย 686 เชียงราย-เชียงคำ (เชียงราย-แม่ลอยไร่-ร่องแมด-เชียงคำ) บริษัท บุญณัฐเดินรถ จำกัด
• สาย 611 เชียงราย-น่าน (เชียงราย-เทิง-เชียงคำ-น่าน) บริษัท ก.สหกิจเดินรถ จำกัด
• สาย 671 เชียงใหม่-เชียงของ (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-เชียงคำ-เทิง-เชียงของ) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
• สาย 962 กรุงเทพ-เชียงของ บริษัทผู้เดินรถได้แก่ บริษัท ขนส่ง จำกัด(บขส 999,99) สมบัติทัวร์ โชครุ่งทวีทัวร์ สยามเฟิร์สทัวร์ บุษราคัมทัวร์ เชิดชัยทัวร์

ถนนสายสำคัญ

• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1021 (แยกถนนพหลโยธิน (บ้านแม่ต๋ำ) อำเภอเมืองพะเยา - เทิง)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1093 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1021 (บ้านสบบง) อำเภอภูซาง - ดอยผาตั้ง)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1148 (ท่าวังผา-เชียงคำ)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1160 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1148 (บ้านแฮะ) อำเภอเชียงคำ - บ้านน้ำมิน)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1179 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1148 (บ้านทุ่งหล่มใหม่) อำเภอเชียงคำ - แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1092 (บ้านดอนเงิน) อำเภอปง)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1186 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1021 (บ้านแวนวัฒนา) อำเภอเชียงคำ - แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1179 (บ้านทุ่งหล่มใหม่) อำเภอเชียงคำ)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1210 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1148 (ห้าแยกธนาคารกสิกรไทย) อำเภอเชียงคำ - แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1093 (บ้านก๊อหลวง) อำเภอภูซาง)
• ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1345 (แยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1210 (บ้านสบสา) อำเภอเชียงคำ - บ้านปางถ้ำ)

การสาธารณสุข

โรงพยาบาล

• โรงพยาบาลเชียงคำ

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

				1. หย่วน							10. น้ำมิน
				2. เวียง							11. จำบอน
				3. เชียงบาน							12. สันปูเลย
				4. น้ำแวน							13. ปางมดแดง
				5. ผาลาด							14. เจดีย์คำ
				6. ฝายกวาง							15. ร่มเย็น
				7. แวนโค้ง							16. หนองป่าแพะ
				8. ทุ่งผาสุข							17. ปางถ้ำ
				9. แม่ลาว

สถานที่ท่องเที่ยว

• อุทยานแห่งชาติภูซาง
• วัดพระนั่งดิน
• วัดพระธาตุดอยคำ
• วัดพระธาตุสบแวน
• วัดนันตาราม
• วัดแสนเมืองมา
• อนุสรณ์ผู้เสียสละ พตท.2324
• น้ำตกน้ำมิน
• น้ำตกคะแนง
• น้ำตกภูซาง
• ศูนย์วัฒนธรรมไทลื้อ

สินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์

1. ผ้าทอไทลื้อ
2. กาละแมโบราณ
3. เสื้อผ้าสำเร็จรูปจากผักตบชวาและผ้าปักโครเช

สถานศึกษาในพื้นที่

ระดับประถมศึกษา

ตำบลหย่วน

โรงเรียนบ้านหย่วน

โรงเรียนอนุบาลเชียงคำ

โรงเรียนคุณากรวิทยา (เอกชน)

โรงเรียนสาธิตวิทยาเชียงคำ (เอกชน)

ตำบลเวียง

โรงเรียนบ้านพระนั่งดิน (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านปี้

โรงเรียนบ้านไชยพรม

ตำบลเชียงบาน

โรงเรียนชุมชนบ้านเชียงบาน

โรงเรียนบ้านปางวัว

โรงเรียนบ้านทุ่งมอก

ตำบลน้ำแวน

โรงเรียนบ้านแม่ต๋ำ (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านแวน

โรงเรียนบ้านชัยชมภู

4.โรงเรียนบ้านผาลาด

ตำบลฝายกวาง

โรงเรียนบ้านฝายกวาง

โรงเรียนบ้านปัวศรีพรม

โรงเรียนบ้านทุ่งหล่ม

โรงเรียนบ้านแวนโค้ง (ขยายโอกาส)

ตำบลทุ่งผาสุข

โรงเรียนบ้านผาฮาว

โรงเรียนบ้านหัวทุ่ง

ตำบลแม่ลาว

โรงเรียนบ้านทุ่งเย็น

โรงเรียน่บ้านถ้ำผาลาด (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านน้ำมิน (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านสบทุ

โรงเรียนบ้านแฮะ

ตำบลอ่างทอง

โรงเรียนบ้านจำบอน (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านปางมดแดง (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านสันปูเลย

ตำบลเจดีย์คำ

โรงเรียนบ้านวังเค็มใหม่

โรงเรียนบ้านปัว

โรงเรียนบ้านดอนลาว

โรงเรียนบ้านร่องค้อม

ตำบลร่มเย็น

โรงเรียนบ้านสบสา (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านร่องส้าน (ขยายโอกาส)

โรงเรียนบ้านปางถ้ำ

โรงเรียนบ้านโจ้โก้

โรงเรียนบ้านต้นผึ้ง

ระดับมัธยมศึกษา

				โรงเรียนเชียงคำวิทยาคม
				โรงเรียนฝายกวางวิทยาคม
				โรงเรียนปิยมิตรวิทยา (เอกชน เตรียมอนุบาล-ม.6)
				โรงเรียนวัดหย่วนวิทยา

ระดับอาชีวะศึกษา

วิทยาลัยการอาชีพเชียงคำ

ระดับอุดมศึกษา

มหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงราย วิทยาเขตเชียงคำ

หน่วยงานราชการในพื้นที่

• กองพันทหารราบที่ 4 กรมทหารราบที่ 17
• กรมทหารพรานที่ 31
• กองร้อยตำรวจตระเวนชายแดนที่ 326
• แขวงการทางเชียงรายที่ 2
• หมวดการทางเชียงคำ
• ศาลจังหวัดเชียงคำ
• หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ พย.9 (เชียงคำ)
• โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ธนาคารและรัฐวิสาหกิจ

• การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอเชียงคำ
• บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) สาขาเชียงคำ
• ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาเชียงคำ
• ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาบ้านทราย
• ธนาคารออมสิน สาขาเชียงคำ
• ธนาคารกรุงไทย สาขาเชียงคำ
• ธนาคารกรุงไทย สาขาเทสโก้โลตัสเชียงคำ
• ธนาคารไทยพานิชย์ สาขาเชียงคำ
• ธนาคารกรุงเทพ สาขาาเชียงคำ
• ธนาคารกรุงเทพ สาขาาเทสโก้โลตัสเชียงคำ
• ธนาคารกสิกรไทย สาขาเชียงคำ
• สถานีเดินรถเชียงคำ (บริษัท ขนส่ง จำกัด (999,99)

องค์กรภาคธุรกิจ

รถยนต์ รถจักรยานยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า

• บริษัท โตโยต้าพะเยา(1994) จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท อีซูซุลำปาง จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท สยามนิสสันพะเยา จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท เชียงรายสินธานี จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท ทวียนต์มาร์เก็ตติ้ง จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท รุ่งโรจน์มอเตอร์ (พะเยา) จำกัด สาขาเชียงคำ
• หจก.สหธานีมาร์เก็ตติ้ง สาขาเชียงคำ
• หจก.กรีนวิงมาร์เก็ตติ้ง สาขาเชียงคำ
• หจก.กรีนวิงมาร์เก็ตติ้ง สาขาเชียงบาน
• หจก.กรีนวิงมาร์เก็ตติ้ง สาขาบ้านทราย
• หจก.ย่งเฮงเชียงคำ สาขาในตลาด
• หจก.ย่งเฮงเชียงคำ สาขาบ้านดอนไชย
• หจก.เชียงรายเทคโนคอม สาขาเทสโก้โลตัสเชียงคำ

ประกันชีวิต

• บริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท เมืองไทยประกันชีวิต จำกัด สาขาเชียงคำ
• บริษัท กรุงเทพประกันชีวิต จำกัด สาขาเชียงคำ

อ้างอิง

• พรบ. จัดตั้งศาลจังหวัดที่อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา พ.ศ. 2550
• ประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา ตั้งเป็นกิ่งอำเภอภูซาง
• พรฎ. ตั้งอำเภอฆ้องชัย...และอำเภอเหล่าเสือโก้ก พ.ศ. ๒๕๕๐

แหล่งข้อมูลอื่น

• เว็บไซต์อำเภอเชียงคำ
• เว็บไซต์เทศบาลตำบลเชียงคำ
• เว็บไซต์เทศบาลตำบลบ้านทราย
• เว็บไซต์เทศบาลตำบลฝายกวาง
• เว็บไซต์เทศบาลตำบลหย่ว่น
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงบาน
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำแวน
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลอ่างทอง
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลเจดีย์คำ
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลร่มเย็น
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งผาสุข
• เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ลาว