วัดราชบุรณราชวรวิหาร

บทความนี้เกี่ยวกับวัดในกรุงเทพมหานคร สำหรับวัดราชบุรณและวัดเลียบแห่งอื่น ดูที่ วัดราชบูรณะ และ วัดเลียบ

วัดราชบุรณราชวรวิหาร
พระพุทธปรางค์ พระอุโบสถจตุรมุข พระพุทธมหาราช พระประธานพระอุโบสถ
ชื่อสามัญ	วัดราชบุรณราชวรวิหาร
ที่ตั้ง	เลขที่ 119 แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
ประเภท	พระอารามหลวง ชั้นโท
นิกาย	มหานิกาย
ก่อตั้ง	ราวสมัยกรุงศรีอยุธยา
พระประธาน	พระพุทธมหาราช
เจ้าอาวาส	พระธรรมวชิรนายก (ปรีชา อภิวณฺโณ) ป.ธ.9
ความพิเศษ	เป็นวัดสถานที่ท่องเที่ยว
จุดสนใจ	พระพุทธปรางค์ พระอุโบสถทรงจตุรมุข สุสานญี่ปุ่น
หมายเหตุ
โบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร
ชื่อที่ขึ้นทะเบียน	วัดราชบุรณราชวรวิหาร
ขึ้นเมื่อ	22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2492
เป็นส่วนหนึ่งของ	โบราณสถานในเขตกรุงเทพมหานคร
เลขอ้างอิง	0000043
สถานีย่อยพระพุทธศาสนา

วัดราชบุรณราชวรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 119 เชิงสะพานพระพุทธยอดฟ้า แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ประวัติ

เดิมชื่อว่า วัดเลียบ เป็นวัดโบราณสันนิษฐานว่าสร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา และเคยเป็นวัดที่มีพระราชาคณะประจำในสมัยกรุงธนบุรี

ครั้นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชปราบดาภิเษกขึ้นครองกรุงรัตนโกสินทร์ สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดเลียบถวายเป็นพระราชกุศล ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับพระบรมราชูปถัมภ์ในการบูรณปฏิสังขรณ์ และสถาปนาเป็นพระอารามหลวงเมื่อราว พ.ศ. 2336 พระราชทานนามว่า วัดราชบุรณราชวรวิหาร ตามนามวัดคู่เมืองราชธานีอันเป็นธรรมเนียมโบราณตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยซึ่งมีวัดสำคัญประจำราชธานี 3 วัด คือ วัดราชบุรณะ วัดมหาธาตุ และวัดราชประดิษฐาน

สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดให้ถอนสีมาเก่า แล้วสร้างพระอุโบสถและพระวิหารขึ้นใหม่ มีพระระเบียง (วิหารคด) ล้อมรอบพระอุโบสถ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปซึ่งพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดให้อัญเชิญมาจากหัวเมืองต่าง ๆ จำนวน 162 องค์

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ขุดคูรอบพระอาราม 3 ด้าน ปากคูจรดคลองโอ่งอ่างซึ่งเป็นคูพระนคร โปรดให้สร้างพระปรางค์ใหญ่ขึ้นองค์หนึ่ง ประดับกระเบื้องเคลือบทั้งองค์ นามว่า พระพุทธปรางค์

สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว วัดได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ใหญ่อีกครั้ง เนื่องจากมีการตัดถนนตรีเพชรผ่านกลางวัด จึงโปรดให้ทำกำแพงรั้วกั้นเขตวัด กับรื้อย้ายกุฏิทางด้านทิศตะวันตกของถนนตรีเพชรมาปลูกใหม่ให้เป็นหมวดหมู่ในเขตวัดด้านทิศตะวันออก พื้นที่ริมถนนตรีเพชรโปรดให้สร้างห้องแถวสำหรับประชาชนเช่าอยู่อาศัยเพื่อเก็บผลประโยชน์บำรุงวัด ส่วนพื้นที่หลังห้องแถวโปรดให้ใช้เป็นที่ตั้งของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย

ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 วัดตั้งอยู่ใกล้กับสถานที่สำคัญทางยุทธศาสตร์ คือ สะพานพระพุทธยอดฟ้า และโรงไฟฟ้าวัดเลียบ (ปัจจุบันคือการไฟฟ้านครหลวง เขตวัดเลียบ) วันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2488 วัดถูกเครื่องบินทิ้งระเบิดทำให้พระอุโบสถ พระวิหาร กุฏิ เสนาสนะ รวมทั้งภาพจิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถ ฝีมือขรัวอินโข่ง ถูกระเบิดทำลาย เหลือเพียงพระพุทธปรางค์ สุสานญี่ปุ่น (อาคารเก็บอัฐิชาวญี่ปุ่น) และพระพุทธรูปสภาพชำรุด วัดได้รับความเสียหายแทบทั้งหมด คณะสังฆมนตรีและคณะรัฐมนตรีมีมติว่าสมควรยุบเลิกวัด จึงนำความกราบบังคมทูล และยุบเลิกตามประกาศกระทรวงศึกษาธิการ ลงวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2488

เมื่อถูกยุบเลิกวัดแล้วอนุญาตให้วัดต่าง ๆ อัญเชิญพระพุทธรูปไปประดิษฐานยังวัดของตนได้ตามความประสงค์ พระพุทธรูปทั้งหมดจึงกระจายไปอยู่วัดต่าง ๆ ทั่วประเทศ พระพุทธเทวะ พระพุทธรูปสำคัญของวัดซึ่งเป็นพระประธานในพระอุโบสถถูกอัญเชิญไปประดิษฐานยังอุโบสถวัดโพธิ์ศรีเจริญ อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี

หลังสงครามสงบ คณะสงฆ์และผู้มีจิตศรัทธาโดยการนำของพระครูปลัดสุวัฒนธุตคุณ (ภายหลังได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ พระราชพฤฒาจารย์ (เชียง อินฺทโชโต)) เห็นว่าสมควรบูรณปฏิสังขรณ์วัดราชบุรณะให้มีสภาพเป็นวัดอีกครั้ง จึงติดต่อนายควง อภัยวงศ์ ผู้แทนราษฎรจังหวัดพระนคร (ขณะนั้น) นำความขึ้นกราบบังคมทูลเพื่อขอพระบรมราชานุญาตตั้งวัดราชบุรณะขึ้นใหม่ แล้วได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต เพิกถอนประกาศยุบเลิกวัดเมื่อวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2491 และได้รับอนุญาตตั้งวัดได้ตามเดิม จากนั้นจึงร่วมกันบูรณปฏิสังขรณ์วัดขึ้นใหม่

การบูรณะเริ่มด้วยสร้างกุฏิ เสนาสนะ แล้วจึงเริ่มสร้างพระอุโบสถ โดยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชเสด็จพระราชดำเนินยกช่อฟ้าพระอุโบสถจตุรมุข และเททองหล่อพระประธานพระนามว่า พระพุทธมหาราช เมื่อวันที่ 9 มีนาคมพ.ศ. 2503 พระอุโบสถหลังนี้เสมือนสถานที่รวมฝีมือช่างชั้นเอกในขณะนั้น อาทิ ศาตราจารย์หลวงวิศาลศิลปกรรม (เชื้อ ปัทมจินดา) นายฟู อนันตวงศ์ นายสง่า มะยุระ ส่วนพระปรางค์ไม่ได้รับภัยจากระเบิด แต่ชำรุดทรุดโทรมตามกาลเวลา กระทรวงมหาดไทยจึงบูรณะในปี พ.ศ. 2505

ในอดีตวัดราชบุรณะเคยมีพื้นที่ประมาณ 35 ไร่ โดยรวมพื้นที่ของโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยและโรงเรียนเพาะช่างในปัจจุบันทั้งหมด บริเวณนี้เคยเป็นที่ตั้งของกุฏิ เสนาสนะของวัด ปัจจุบันที่ดินตั้งวัดมีพื้นที่จำนวน 5 ไร่ 2 งาน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2513 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 44 เมตร ยาว 55 เมตร

ระเบียงภาพ

• 
  พระพุทธมหาราช
• 
  พระพุทธมหาราช
• 
  พระพุทธมหาราช
• 
  พระอุโบสถจตุรมุข
• 
  พระอุโบสถจตุรมุข
• 
  พระอุโบสถจตุรมุข
• 
  พระอุโบสถจตุรมุข
• 
  พระพุทธปรางค์
• 
  พระพุทธปรางค์
• 
  พระพุทธปรางค์

ลำดับเจ้าอาวาส

ลำดับเจ้าอาวาส และผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดราชบุรณราชวรวิหาร เท่าที่พบข้อมูล ดังนี้

ลำดับ	รายนาม	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ	หมายเหตุ
1	พระพรหมมุนี	-	-	เจ้าอาวาส, เดิมเป็นพระญาณไตรโลก สมัยกรุงธนบุรี
2	สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (มี)	พ.ศ. 2334	พ.ศ. 2359	เจ้าอาวาส, ย้ายไปประทับ ณ วัดมหาธาตุฯ
3	สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (นาค)	พ.ศ. 2359	พ.ศ. 2392	เจ้าอาวาส, สิ้นพระชนม์
4	พระธรรมวโรดม (สมบุญ, สมบูรณ์) ป.ธ.4	พ.ศ. 2397	พ.ศ. 2415	เจ้าอาวาส, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนฯ
5	พระธรรมภาณพิลาศ (ผ่อง) ป.ธ.8	พ.ศ. 2415	พ.ศ. 2421	เจ้าอาวาส, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส
6	สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (แสง ปญฺญาทีโป) ป.ธ.7	พ.ศ. 2421	พ.ศ. 2446	เจ้าอาวาส, มรณภาพ
7	พระราชโมลี (แจ่ม โกวิทญาโณ) ป.ธ.6	พ.ศ. 2446	พ.ศ. 2448	เจ้าอาวาส, ภายหลังลาสิกขา
8	พระธรรมดิลก (อิ่ม จนฺทสิริ) ป.ธ.4	พ.ศ. 2448	พ.ศ. 2466	เจ้าอาวาส, มรณภาพ
9	พระราชโมลี (ช้อน โสณุตฺตโร) ป.ธ.6	พ.ศ. 2466	พ.ศ. 2468	เจ้าอาวาส, ถูกถอดสมณศักดิ์, ลาสิกขา
10	พระธรรมดิลก (โสม ฉนฺโน) ป.ธ.5	พ.ศ. 2469	พ.ศ. 2488	เจ้าอาวาส, ยุบเลิกวัด, ย้ายไปเป็นเจ้าอาวาสวัดสุทัศนเทพวราราม
11	พระราชพฤฒาจารย์ (เชียง อินฺทโชโต)	พ.ศ. 2491	พ.ศ. 2499	ผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส
		พ.ศ. 2499	พ.ศ. 2535	เจ้าอาวาส, มรณภาพ
ว่าง	พระศรีวิสุทธิโมลี (ชุบ มหาวีโร) ป.ธ.9	พ.ศ. 2535	พ.ศ. 2539	ผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส
12	พระธรรมวชิรนายก (ปรีชา อภิวณฺโณ) ป.ธ.9	พ.ศ. 2540	-	เจ้าอาวาส, ปัจจุบัน