พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์
พระองค์เจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ.jpg

พระนาม ออศคาร์นุทิศ
พระอิสริยยศ พระองค์เจ้า ทรงกรม
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นโท
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2426
สิ้นพระชนม์ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478
พระบิดา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์
พระมารดา หม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธุ์ (ศิริวงศ์)
หม่อม หม่อมจำรัส จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (ปิยะวัตร)
หม่อมหวน จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (บุนนาค)

นายพันเอก พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ (2 ธันวาคม พ.ศ. 2426 - 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478) มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ อดีตประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ มีพระนามเดิมว่า หม่อมเจ้าออศคาร์นุทิศ เป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธุ์ (ศิริวงศ์) เป็นพระนามพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามพระนามของสมเด็จพระเจ้าออสการ์ที่ 2 แห่งสวีเดนและนอร์เวย์ เพื่อเป็นที่ระลึกในเหตุการณ์ที่เจ้าชายออสคาร์ แบร์นาด็อต พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าออสการ์ที่ 2 เสด็จฯ เยือนประเทศไทยในปี พ.ศ. 2427 ซึ่งสมเด็จเจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี ได้ถวายการรับเสด็จ และกราบทูลว่า[1]

I have just had a new son and I shall name him Oscar and should he have a son he shall be called Gustavus

พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2441 ทรงผนวชเป็นสามเณร ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส เป็นพระอุปัชฌาย์ หม่อมเจ้าพระสถาพรพิริพรตเป็นพระศีลาจารย์[2] และผนวชเป็นภิกษุเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2447 ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส เป็นพระอุปัชฌาย์ พระญาณวราภรณ์ (ม.ร.ว.ชื่น สุจิตฺโต) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ผนวชแล้วเสด็จไปประทับ ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร[3]

วันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2459 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานตราตั้งเป็นองคมนตรี ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน[4][5]

วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2471 ได้รับโปรดเกล้าให้เป็นผู้รั้งตำแหน่งราชเลขานุการในพระองค์[6] จนถึงวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2472 จึงได้รับโปรดเกล้าให้ดำรงตำแหน่งราชเลขานุการในพระองค์[7]

เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ ที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรได้มีมติเห็นชอบตามกฎมณเฑียรบาล ให้พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล เป็นพระมหากษัตริย์ สืบพระราชสันตติวงศ์ เป็นพระองค์ที่ 8 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ แต่เนื่องจากขณะนั้นมีพระชนมายุเพียง 9 พรรษา และกำลังศึกษาอยู่ที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ทางรัฐสภาจึงได้กราบทูลเชิญสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ให้ทรงดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ แต่ได้ทรงปฏิเสธด้วยเหตุผลว่าพระองค์ทรงพระชราภาพมากแล้ว และได้ข้อสรุปว่า ให้มีพระกรุณาโปรดเกล้าแต่งตั้งเป็นคณะบุคคล เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ จำนวน 3 คน จนกว่าจะทรงบรรลุนิติภาวะ คือ[8]

  1. พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ เป็นประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  2. พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา
  3. เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม)

พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ ประทับอยู่ที่วังบริเวณตำบลสนามกระบือ ใกล้คลองรอบกรุง เป็นวังหนึ่งในจำนวน 6 วังที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานที่สร้างให้กับพระราชนัดดา 6 พระองค์ ซึ่งเป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ ถนนหลานหลวง ในปัจจุบัน [9]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ ทรงปลงพระชนม์พระองค์เองเมื่อวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478 เนื่องจากทรงคับแค้นพระทัยที่ถูกอำนาจการเมืองในขณะนั้น (สมัยพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) เป็นนายกรัฐมนตรี) บีบคั้นกดดัน และฟ้องร้องดำเนินคดี ดำเนินการริบทรัพย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงสละราชสมบัติไปก่อนหน้านั้น [10][11]

พระโอรส-ธิดา[แก้]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ เสกสมรสกับ หม่อมจำรัส จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (สกุลเดิม: ปิยะวัตร) (เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2427 - เดือนกันยายน พ.ศ. 2471) และ หม่อมหวน จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (สกุลเดิม: บุนนาค) (เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2428 - 6 มีนาคม พ.ศ. 2482) [1][12]

  1. หม่อมเจ้าหญิงดวงตา จักรพันธุ์ (14 ตุลาคม พ.ศ. 2448 - 22 ตุลาคม พ.ศ. 2485) ในหม่อมจำรัส เสกสมรสกับหม่อมเจ้าสวัสดีประดิษฐ์ สวัสดิวัตน์ มีธิดา 2 คน
  2. หม่อมเจ้าชายคัสตาวัส จักรพันธุ์ (10 สิงหาคม พ.ศ. 2449 - 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2526) ในหม่อมหวน เสกสมรสกับหม่อมเจ้าทิตยาทรงกลด รพีพัฒน์ มีโอรสธิดา 3 คน
  3. หม่อมเจ้าหญิงสรัทกาล จักรพันธุ์ (23 สิงหาคม พ.ศ. 2451 - 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2454) ในหม่อมหวน
  4. หม่อมเจ้าชายจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ (27 กรกฎาคม พ.ศ. 2452 - 13 ตุลาคม พ.ศ. 2536) เสกสมรสกับหม่อมวิภา (สกุลเดิม: เก่งระดมยิง) ต่อมาทรงหย่าและสมรสอีกครั้งกับหม่อมประพาล (สกุลเดิม: รจนานนท์) ทรงมีธิดารวม 6 คน
  5. หม่อมเจ้าหญิงลุอิสาณ์ จักรพันธุ์[13] (18 มกราคม พ.ศ. 2453 - 23 ธันวาคม พ.ศ. 2537) เสกสมรสกับหม่อมเจ้าดิศศานุวัติ ดิศกุล มีโอรสธิดา 3 คน

พระอิสริยยศ[แก้]

  • พ.ศ. 2426 หม่อมเจ้าออศคาร์นุทิศ
  • 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2436 โปรดเกล้าให้สถาปนาเป็น พระวรวงษ์เธอ พระองค์เจ้า[14]
  • 12 เมษายน พ.ศ. 2443 โปรดเกล้าฯ ให้ใช้คำนำพระนามว่า พระเจ้าวรวงษเธอ ทรงศักดินา 4000[15]
  • 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2463 ได้รับสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ ทรงศักดินา 11000[16]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

เหรียญจักรมาลา

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 พีระเดช อนุพงษ์ จักรพันธุ์, ม.ร.ว.. ๑๕๐ ปี สมเด็จเจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงษ์. กรุงเทพฯ : กระทรวงการคลัง, 2548. 278 หน้า.
  2. "พระบรมวงษ์เธอ พระวรวงษ์เธอหม่อมเจ้าทรงผนวชแลหม่อมราชวงษ์ผนวช". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 15 (15): 168–9. 10 กรกฎาคม 2441. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  3. ราชกิจจานุเบกษา, การทรงผนวชพระองค์เจ้า หม่อมเจ้า และหม่อมราชวงศ์, เล่ม ๒๑, ๒๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๓๕๗-๙
  4. "พระราชพิธีตั้งองคมนตรี". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 33 (ง): 113–114. 16 เมษายน 2459. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  5. "รายพระนามและนามผู้ซึ่งได้รับพระราชทานตราตั้งเป็นองคมนตรี". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 33 (ง): 115. 16 เมษายน 2459. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  6. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งผู้รั้งตำแหน่งราชเลขานุการในพระองค์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 45 (0 ก): 18. 8 เมษายน 2471. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  7. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งราชเลขานุการในพระองค์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 45 (0 ก): 18. 31 มีนาคม 2471. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  8. "ประกาศพิเศษ เรื่อง ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 51 (0 ก): 1332–1333. 7 มีนาคม 2477. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  9. http://www.guidescenter.com/message_board.php?msg_type=2&msg_id=6047
  10. แสงเทียน ศรัทธาไทย. สามราชินีคู่บัลลังก์ ร.๕. กรุงเทพฯ : มหรรณพ, 2539. 318 หน้า. ISBN 974-91483-0-4
  11. พูนพิศมัย ดิศกุล, หม่อมเจ้า. สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น ประวัติศาสตร์เปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔๗๕. กรุงเทพฯ : มติชน, พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2542, พิมพ์ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2551. 183 หน้า. ISBN 978-974-322-121-2
  12. ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-221-818-8
  13. หม่อมเจ้าหญิงลุอิสาณ์ มีพระนามลำลองว่า "คุณหญิงหลุยส์" ตามพระนามของพระนางหลุยส์ พระอัครมเหสีในพระเจ้าคาร์ลที่ 15 แห่งสวีเดน
  14. "เลื่อนพระเกียรติยศหม่อมเจ้าขึ้นเป็นพระองค์เจ้า". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 10 (36): 394. 3 ธันวาคม 2436. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  15. "พระบรมราชโองการ ประกาศ คำนำพระนามพระเจ้าวรวงษเธอ". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 17 (3): 17–18. 15 เมษายน 2443. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  16. "พระบรมราชโองการ ประกาศ เลื่อนกรม ตั้งกรมและตั้งเจ้าพระยา". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 37 (0 ก): 294–296. 11 พฤศจิกายน 2463. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
ก่อนหน้า พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ ถัดไป
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ 2leftarrow.png Standard of the Regent of Thailand.svg
ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
(2 มีนาคม พ.ศ. 2477 - 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478)
2rightarrow.png พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา