พระเจ้าแสนเมือง

ระวังสับสนกับ พระแสนเมือง หรือ พญาแสนเมืองมา

พระเจ้าแสนเมือง စောအို
กษัตริย์แห่งเมาะตะมะ
ครองราชย์	10 เมษายน 1311 – กันยายน 1323
ก่อนหน้า	พระเจ้ารามประเดิด
ถัดไป	พระเจ้ารามมะไตย
ประสูติ	ค.ศ. 1284 1284 646 ME โดนวู่น อาณาจักรพุกาม
สวรรคต	กันยายน ค.ศ. 1323 (39 พรรษา) เดือนตะดี้นจุ 685 ME เมาะตะมะ อาณาจักรหงสาวดี
ชายา	แม่นางตะปี
พระราชบุตร รายละเอียด	พระยาอายกำกอง May Hnin Aw-Kanya
ราชวงศ์	ฟ้ารั่ว
พระราชบิดา	สมิงมังละ
พระราชมารดา	นางอุ่นเรือน
ศาสนา	พุทธเถรวาท

พระเจ้าแสนเมือง (พม่า: စောအို, ออกเสียง: [sɔ́ ʔò]; 1284 – 1323) เป็นพระมหากษัตริย์มอญรัชกาลที่ 3 แห่งเมืองเมาะตะมะ ครองราชสมบัติระหว่าง ค.ศ. 1311 ถึง 1323 โดยพระองค์ได้ประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการจากอาณาจักรสุโขทัย

หลังจากที่พระบิดาคือสมิงมังละและพระมารดาคือนางอุ่นเรือน พระขนิษฐาในพระเจ้าฟ้ารั่ว ได้ก่อกบฏยึดราชบัลลังก์จากพระเจ้ารามประเดิด ก็ได้เชิญพระองค์ซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุได้ 27 พรรษาขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมา

ตลอด 12 ปีในรัชสมัยของพระองค์ อาณาจักรหงสาวดีมีแต่ความสงบสุขและพระองค์ยังได้ตัดความสัมพันธ์และประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการจากสุโขทัยในราว ค.ศ. 1317/1318 กระทั่งสามารถบุกเข้ายึดลำพูนและตะนาวศรี ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของสุโขทัยเมื่อ ค.ศ. 1321

พระเจ้าแสนเมืองเสด็จสวรรคตอย่างกะทันหันเมื่อในกันยายน ค.ศ. 1323 ขณะพระชนมายุได้เพียง 39 พรรษา เจ้าชีพระราชอนุชาของพระเจ้าแสนเมืองได้ขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมาเป็นพระเจ้ารามมะไตย เนื่องจากพระราชโอรสของพระเจ้าแสนเมืองยังเยาว์อยู่

พระชนม์ชีพช่วงต้น

พระเจ้าแสนเมืองเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 1284 โดยเป็นพระราชโอรสองค์โตในนางอุ่นเรือนกับสมิงมังละ พระราชมารดาเป็นน้องสาวของมะกะโทสามัญชนที่เข้ายึดเป็นเจ้าเมืองเมาะตะมะใน ค.ศ. 1285 แสนเมืองขึ้นเป็นเชื้อพระวงศ์ใน ค.ศ. 1287 เมื่อพระปิตุลาขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าฟ้ารั่วและประกาศเอกราชจากอาณาจักรพุกาม พระองค์ได้รับฐานันดรศักดิ์เป็น "ซอ" ซึ่งมีรายพระนามเป็น ซอโอ่ (စောအို) หรือ ซออาว (စောအော)

เจ้าชายเมื่อทรงพระเยาว์พร้อมกับพระราชวงศ์คาดว่าย้ายไปยังมย่องเมียะ เมืองท่าหลักในเขตสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีซึ่งพระราชบิดาขึ้นเป็นเจ้าเมืองในช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1290 จากนั้นใน ค.ศ. 1311 เมื่อเจ้าชายพระชนมายุ 26 พรรษา พระราชบิดามารดาแต่งตั้งให้เป็นกษัตริย์เมาะตะมะ

รัชสมัย

ราชาภิเษก

พระราชบิดามารดาของพระเจ้าแสนเมืองวางแผนโค่นล้มพระเจ้ารามประเดิดผู้ครองราชย์ต่อจากพระเจ้าฟ้ารั่วใน ค.ศ. 1307 ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1311 สมิงมังละกับนางอุ่นเรือนทำการก่อรัฐประหารในพระราชวังขณะที่พระเจ้ารามประเดิดเสด็จออกไปล่าช้าง กองทัพของสมิงมังละเข้าสังหารพระเจ้ารามประเดิดตอนเสด็จกลับ เดิมทีสมิงมังละต้องการสถาปนาตนเองเป็นกษัตริย์ แต่นางอุ่นเรือนคัดค้านโดยกล่าวว่าสมิงมังละแก่เกินไปแล้ว และพระราชโอรสองค์โตของทั้งสองที่เป็นพระราชนัดดาในพระเจ้าฟ้ารั่ว มีโอกาสได้รับการสนับสนุนจากข้าราชบริพารมากกว่า (พระเจ้าแสนเมืองมีพระอนุชาสองพระองค์) ระหว่างการปรึกษา บัลลังก์ว่างลงอย่างน้อยสองสัปดาห์หรืออาจจะนานกว่านั้น ในที่สุดสมิงมังละยอมทำตามความต้องการของพระมเหสี และแสนเมืองขึ้นครองบัลลังก์ในวันที่ 10 เมษายน ค.ศ. 1311

รัชสมัยช่วงต้น

พระราชกรณียกิจประการแรกในรัชสมัยของพระองค์คือการแสวงหาการยอมรับจากอาณาจักรสุโขทัย เจ้าอยู่หัวของเมาะตะมะ กษัตริย์สุโขทัยให้การรับรองด้วยฐานันดรศักดิ์ Saw Thin Maung และส่งแม่นางตะปี พระราชธิดา ไปสมรสทางการเมือง (กษัตริย์สุโขทัยในเวลานั้นอาจเป็นพระยาเลอไทยหรือพ่อขุนรามคำแหง พระราชบิดา)

กระนั้น แสนเมืองยังคงเป็นกษัตริย์ในนามเท่านั้น พระราชบิดายังคงมีอำนาจแท้จริงเบื้องหลังราชบัลลังก์ พงศาวดารราชาธิราชรายงานว่า เจ้ามย่องเมียะทรงจัดการกิจการทั้งปวงที่เกี่ยวกับราชอาณาจักรจาก "พระราชวัง" ของพระองค์เองบนเนินเขาใกล้เคียงที่นอกเมืองเมาะตะมะ สมิงมังละและนางอุ่นเรือนสวรรคตจากวัยชราในช่วงกลางถึงปลายคริสต์ทศวรรษ 1310

แตกหักกับสุโขทัย

เมื่อ ค.ศ. 1317/18 พระเจ้าแสนเมืองปรากฏตัวออกมาจากเงาของพระราชบิดา เมื่อแนวด้านเหนือกับปี้นยะเงียบสงบ พระองค์จึงท้าทายกับสุโขทัย พระองค์ทรงแตกหักกับเจ้าอยู่หัวหลังครองราชย์ได้หกปี (พงศาวดารไม่ได้อธิบายว่าทำไมพระเจ้าแสนเมืองผู้สมรสกับเจ้าหญิงสยาม จู่ ๆ ก็ตัดสินพระทัยท้าทายเจ้าอยู่หัว ยอร์ช เซเดส์รายงานว่าพ่อขุนรามคำแหงสวรรคต "ไม่นานก่อน ค.ศ. 1318" ไม่ใช่ ค.ศ. 1299 ตามที่รายงานในบันทึกจีน หากข้อสันนิษฐานของยอร์ช เซเดส์ถูกต้อง พระเจ้าแสนเมืองอาจตัดสินพระทัยไม่สาบานตนต่อพระยาเลอไทย ผู้สืบทอดตำแหน่งของพ่อขุนรามคำแหง)

อย่างไรก็ตาม พระองค์ทรงโจมตีรัฐบริวารทางตะวันตกของสุโขทัย และทรงยึดแคว้นลำพูนทางตอนใต้ของเชียงใหม่ใน ค.ศ. 1320/21 ด้วยความกล้าหาญจากความสำเร็จ พระองค์ทรงมุ่งเป้าไปที่ดินแดนทางใต้ของสุโขทัยที่ชายฝั่งตะนาวศรี เข้ายึดทวายและตะนาวศรีในฤดูแล้งถัดไป พระองค์ทรงพอพระทัยในชัยชนะนั้นมาก จึงทรงสร้างพระราชวังขึ้นในเมืองตะนาวศรี และประทับอยู่ในแคว้นที่เพิ่งได้มา

อาณาจักรเมาะตะมะเป็นเอกราชโดยสมบูรณ์ รัชสมัยที่เหลือสงบสุข โดยไม่มีภัยทั้งจากภายในและภายนอก พระองค์สวรรคตไม่นานในช่วงหลังเดือนกันยายน ค.ศ. 1323 ตอนพระชนมายุ 39 พรรษา พระเจ้ารามมะไตย พระอนุชา ขึ้นครองราชย์ต่อ

พระราชวงศ์

พระเจ้าแสนเมืองทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดากับแม่นางตะปี คือ พระยาอายกำกองและ May Hnin Aw-Kanya

อ้างอิง

เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

• Cœdès, George (1968). Walter F. Vella (บ.ก.). The Indianized States of Southeast Asia. trans. Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
• Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
• Pan Hla, Nai (2005) [1968]. ราชาธิราช (ภาษาพม่า) (8th printing ed.). ย่างกุ้ง: Armanthit Sarpay.
• Phayre, Lt. Gen. Sir Arthur P. (1967) [1883]. History of Burma. London: Susil Gupta.
• ชเวนอ, บ.ก. (1922) [1785]. พงศาวดารมอญฉบับชเวนอ (ภาษาพม่า). แปลโดย ชเวนอ. ย่างกุ้ง: Burma Publishing Workers Association Press.
• ประชุมพงศาวดารเล่ม 2 (ประชุมพงศาวดารภาค 1 ตอนปลาย และภาค 2). กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2506. 336 หน้า. หน้า 24-25.
• เจ้าพระยาพระคลัง (หน). วรรณกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ หมวดบันเทิงคดี เรื่อง "ราชาธิราช". กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์, 2546. 500 หน้า. หน้า 48-49.