เมาะตะมะ
เมาะตะมะ | |
|---|---|
เมือง | |
 | |
  เมาะตะมะ ที่ตั้งเมืองเมาะตะมะในประเทศพม่า | |
| พิกัด: 16°31′48″N 97°36′08″E / 16.53000°N 97.60222°E | |
| ประเทศ |  พม่า |
| รัฐ |  รัฐมอญ |
| จังหวัด | สะเทิม |
| อำเภอ | ปอง |
| ประชากร | |
| • ชาติพันธุ์ | มอญ, พม่า, กะเหรี่ยง |
| • ศาสนา | พุทธเถรวาท |
| เขตเวลา | UTC+6:30 (เวลามาตรฐานพม่า) |
เมาะตะมะ (พม่า: မုတ္တမမြို့, ออกเสียง: [moʊʔtəma̰ mjo̰]; มอญ: မုဟ်တၟံ, ออกเสียง: [mùh mɔˀ]) เป็นเมืองเล็ก ๆ ในรัฐมอญ ประเทศพม่า ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันตกของแม่น้ำสาละวิน อยู่ฝั่งตรงข้ามกับมอละมไยน์ เคยเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรหงสาวดีในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13–14 และเป็นเมืองท่ามีชื่อเสียงในระดับนานาชาติจนถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16
ศัพทมูลวิทยา
[แก้]เมาะตะมะ มีหลายชื่อเรียก เช่น ในภาษามอญ เรียกว่า มุฮ์เมาะ (มอญ: မုဟ်တၟံ, ออกเสียง: [/mùh mɔˀ/]; Mumaw; ปลายแหลมหิน, จมูกหิน)[1][2] หรือ โหมดตะม่ะฮ์ (มอญ: မတ်တမး; "ตาสว่าง")[3] ในเอกสารเก่าของไทยเรียก เมืองพัน[4] หรือในบันทึกชาวยุโรปเรียก มะตะบัน (Martaban)[5]
ประวัติศาสตร์
[แก้]ก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 15
[แก้]
ตั้งแต่ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 15 เมาะตะมะเป็นท่าเรือการค้าที่สำคัญของเส้นทางสายไหมทางทะเลอันเก่าแก่ เชื่อมโยงโลกตะวันออกกับโลกตะวันตก และไหมะตะบัน (Martaban Jars) ถูกนำเข้ามาผ่านเส้นทางการค้านี้
หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดการมีอยู่ของเมาะตะมะในประวัติศาสตร์พม่าถูกค้นพบในจารึกที่สร้างโดย พระเจ้านรปติสี่ตู่ แห่งอาณาจักรพุกามเมื่อ ค.ศ. 1176[6]
เมืองโบราณนี้เรียกว่า ซัมปานาโก (Sampanago) หรือ จัมปานาคะ (Campа̄nа̄ga หมายถึง เมืองแห่งนาคา)[7] หรือ Puñjaluin ในภาษามอญ ซึ่งมีการกล่าวถึงในบริบทของ เมาะตะมะ-ธัญญวดี (Muttama-Dhañyawaddy) หรือ ซัมปานาโก-ละกูนบยิน (Sampanago-Lakunbyin) ซึ่งเป็นชุมชนริมแม่น้ำสาละวินยาวประมาณ 45 กิโลเมตร ทอดยาวจากเมืองเมาะตะมะในปัจจุบันไปจนถึงเมืองพะอัน โบราณวัตถุจากแหล่งซัมปานาโกบ่งชี้ถึงวัฒนธรรมที่เจริญรุ่งเรืองในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึง 9 โดยมีการค้าขายกับแหล่งโบราณคดียุคแรก ๆ ทั้งทางบกและทางทะเล เหรียญกษาปณ์และอิทธิพลทางวัฒนธรรมในโบราณวัตถุบ่งชี้ว่าซัมปานาโกมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับเมืองสะเทิมและแหล่งโบราณคดียุคแรกในอู่ทองและกาญจนบุรี[8][7]
ในคริสต์ศตวรรษที่ 13 เมาะตะมะเป็นเมืองหลวงของดินแดนทางใต้ในอาณาจักรพุกาม หลังจากการล่มสลายของพุกามใน ค.ศ. 1287 พระเจ้าฟ้ารั่วได้สถาปนาอาณาจักรเมาะตะมะขึ้นโดยมีฐานที่มั่นอยู่ที่เมาะตะมะ[9]: 205–206 เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรที่พูดภาษามอญตั้งแต่ ค.ศ. 1287 ถึง ค.ศ. 1364 และเป็นรัฐบริวารของอาณาจักรสุโขทัยจนถึง ค.ศ. 1314[10] ตั้งแต่ ค.ศ. 1369 เป็นต้นมา กษัตริย์ได้ปกครองอาณาจักรจากเมืองพะโค (หงสาวดี)[11] จาก ค.ศ. 1364 ถึง ค.ศ. 1388 เมาะตะมะอยู่ภายใต้การปกครองอิสระโดยพฤตินัยจากสมิงพระตะบะ ในปี ค.ศ. 1388 พระเจ้าราชาธิราชได้ยึดเมืองกลับคืนมา[12] แม้ว่าจะไม่ใช่เมืองหลวงอีกต่อไป แต่เมืองนี้ยังคงเป็นท่าเรือการค้าที่สำคัญตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 14 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16[13]
ชื่อเดิมของเมืองคือ มะตะบัน (Martaban) ซึ่งในภาษาอาหรับหมายถึง "ไห" แบบต่าง ๆ ทั่วไป และในระดับสากลหมายถึงไหเซรามิกขนาดใหญ่ซึ่งเป็นสินค้าส่งออกของเมือง ส่วนในภาษาอาหรับอียิปต์ คำนี้ได้เปลี่ยนเป็น batraman ซึ่งหมายถึงโถแก้วหรือเซรามิกทุกชนิด
คริสต์ศตวรรษที่ 16–19
[แก้]ใน ค.ศ. 1541 พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้แห่งตองอูยึดเมืองที่มีป้อมปราการนี้ไว้และทำลายจนหมดสิ้น ส่งผลให้เมืองนี้ตกอยู่ในสภาพที่ล้าหลังไปถาวร ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 เมาะตะมะเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญในสงครามระหว่างพม่ากับสยามหลายครั้ง
สมัยอาณานิคม
[แก้]เมาะตะมะถูกอังกฤษยึดครองในสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง ระหว่าง ค.ศ. 1824–1826 แต่กลับคืนสู่การปกครองของพม่าหลังสงคราม อย่างไรก็ตามเมาะตะมะกลายเป็นเมืองชายแดน เนื่องจากชายฝั่งตะนาวศรีทั้งหมดตั้งแต่มอละมไยน์ลงมากลายเป็นดินแดนของอังกฤษ เมาะตะมะกลายเป็นส่วนหนึ่งของพม่าตอนล่างของอังกฤษหลังสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่สองใน ค.ศ. 1852
ภูมิศาสตร์
[แก้]แม่น้ำสาละวินไหลผ่านเมืองลงสู่อ่าวเมาะตะมะ ที่ตั้งของเมืองอยู่ติดกับจุดบรรจบของแม่น้ำห้าสาย ได้แก่ แม่น้ำสาละวิน แม่น้ำอัตตรัน แม่น้ำไจ แม่น้ำโดนตะมิ และแม่น้ำไล่ง์-บแหว่ ขณะที่แม่น้ำเหล่านี้ไหลลงสู่อ่าวเมาะตะมะ เมืองนี้ยังล้อมรอบด้วยเนินเขาที่ยังคงตั้งอยู่ในหุบเขาสาละวิน ซึ่งเป็นพื้นที่เพาะปลูกพืชผลหลากหลายชนิด[8]
การคมนาคม
[แก้]เมาะตะมะเป็นจุดสิ้นสุดของถนนและทางรถไฟจากย่างกุ้ง ที่ซึ่งแม่น้ำสาละวินไหลลงสู่อ่าวเมาะตะมะในทะเลอันดามัน ปัจจุบันสะพานมอละมไยน์ ซึ่งวางเส้นทางเชื่อมลงใต้จากเมาะตะมะไปยังมอละมไยน์และเย่เมืองอีกแห่งทางตอนใต้
อ้างอิง
[แก้]- เชิงอรรถ
- ↑ Shorto, H.L. (1962). Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 24 January 2021. สืบค้นเมื่อ 10 October 2018.
- ↑ Tun, Than (1988). "Observations on the Translation and Annotation of the Royal Orders of Burma". Crossroads: An Interdisciplinary Journal of Southeast Asian Studies. 4 (1): 91–99. JSTOR 40860260.
- ↑ องค์ บรรจุน (9 กรกฎาคม 2561). "จากปรากฏการณ์คืนชื่อหมู่บ้านมลายูชายแดนใต้ ถึงขบวนการเรียกร้องชื่อสะพานสร้างใหม่ในรัฐมอญ". ศิลปวัฒนธรรม. (39:9), หน้า 38–39.
- ↑ ไมเคิล ไรท (26 เมษายน 2560). "ภูมิศาสตร์-ประวัติศาสตร์สยาม : เอกสารชั้นต้นสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ที่เปิดเผยใหม่ (๒)". ศิลปวัฒนธรรม. สืบค้นเมื่อ 26 เมษายน 2560.
{{cite web}}: ตรวจสอบค่าวันที่ใน:|accessdate=(help) - ↑ ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างอยุธยากับเมืองมะริดและเมืองตะนาวศรี พ.ศ. 2133–2310 มหาวิทยาลัยขอนแก่น National Graduate Research Conference
- ↑ Aung-Thwin, Michael (2005). The mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma (illustrated ed.). Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 9780824828868.
- 1 2 ศุขสวัสดิ์, ม ล สุรสวัสดิ์ (2016). "วิจารณ์บทความเรื่อง Sampanago: "City of Serpents" and Muttama (Martaban)". Journal of Fine Arts, Chiang Mai University (ภาษาอังกฤษ). 7 (2): 247–285.
- 1 2 Moore, Elizabeth; San Win (2014). "Sampanago: "City of Serpents" and Muttama (Martaban)". ใน Revire, Nicholas; Murphy, Stephen (บ.ก.). Before Siam was Born: New Insights on the Art and Archaeology of Pre-Modern Thailand and its Neighbouring Regions. River Books. pp. 216–237.
- ↑ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (บ.ก.). The Indianized States of south-east Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
- ↑ Mukherjee, Rila (2011), Pelagic Passageways: The Northern Bay of Bengal Before Colonialism, Primus Books, p. 212
- ↑ Harvey 1925: 368
- ↑ Fernquest 2006: 7–8
- ↑ Myint-U 2006: 67
- บรรณานุกรม
- Jon Ferquest (Spring 2006). "Rajadhirat's Mask of Command: Military Leadership in Burma (c. 1384–1421)". SBBR. 4 (1): 7–8.
- Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
- Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps—Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-16342-6.
เมืองหลัก: มอละมไยน์ | ||
| จังหวัดไจโท |  | |
| จังหวัดมอละมไยน์ | ||
| จังหวัดเย่ | ||
| จังหวัดสะเทิม | ||
| เมืองสำคัญ | ||