พระเจ้าปยีน-บย่า

พระเจ้าปยีน-บย่า ပျဉ်ပြား
กษัตริย์แห่งพุกาม
ครองราชย์	ค.ศ. 846–876
ก่อนหน้า	แคลู
ถัดไป	ตานแนะ
ประสูติ	ค.ศ. 817 พระราชสมภพวันจันทร์
สวรรคต	ค.ศ. 876 (59 พรรษา) พุกาม
พระราชบุตร	ตานแนะ
ราชวงศ์	พุกาม
พระราชบิดา	ซอคีนนิด
ศาสนา	พุทธเถรวาท

พระเจ้าปยีน-บย่า (พม่า: ပျဉ်ပြား, ออกเสียง: [pjɪ̀ɰ̃.bjá]; ค.ศ. 817–876) เป็นกษัตริย์แห่งอาณาจักรพุกามและเป็นผู้ก่อตั้งเมืองพุกามใน ค.ศ. 849 พงศาวดารพม่ากล่าวว่าพระองค์เป็นกษัตริย์องค์ที่ 33 ของราชวงศ์ที่สถาปนาช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 2 แต่นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่กล่าวว่าพระองค์เป็นกษัตริย์พระองค์แรก ๆ ของอาณาจักรพุกามซึ่งจะเข้าครอบครองพม่าตอนกลางในอีกสองร้อยกว่าปีข้างหน้า พระองค์เป็นพระปัยกา (ทวด) ฝ่ายพระบิดาของพระเจ้าอโนรธามังช่อ ปฐมกษัตริย์แห่งอาณาจักรพุกาม

บันทึกพงศาวดาร

พงศาวดารพม่าระบุว่า พระองค์เป็นพระราชโอรสใน ซอคีนนิด แห่งพุกาม โดยเสด็จพระราชสมภพใน ค.ศ. 817 (หรือ ค.ศ. 802) พระองค์เคยเป็นเจ้าแห่งปยีน-บย่าแห่งพุกามก่อนขึ้นครองราชย์ และเป็นที่รู้จักในนาม ปยีน-บย่า มี่นต้า พระองค์ขึ้นครองราชย์ถัดจาก แคลู ใน ค.ศ. 846 พระองค์สถาปนาเมืองพุกามในวันที่ 23 ธันวาคม ค.ศ. 849 (ขึ้น 6 ค่ำ เดือนปยาโต 211 ME) แล้วยังสถาปนานิคม ตอง-ดวี่น ใน ค.ศ. 857 ซึ่งอาจเป็นขอบเขตทางใต้สุดของอาณาจักรช่วงต้น พระองค์สวรรคตใน ค.ศ. 876 ด้วยพระชนมายุ 59 พรรษา (ในปีที่ 60)

พงศาวดารพม่าสายหลักระบุวันเวลาเกี่ยวกับพระชนม์ชีพและรัชสมัยของพระองค์ไม่ตรงกัน Zatadawbon Yazawin พงศาวดารที่เก่าแก่สุด ถือว่ามีข้อมูลสำหรับสมัยพุกามที่แม่นยำที่สุด ตารางข้างล่างระบุวันที่ตามพงศาวดารหลัก 4 ฉบับ และวันที่ของมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วที่ยึดตามวันครองราชย์ใน ค.ศ. 1044 ซึ่งได้รับการยืนยันจากจารึกของพระเจ้าอโนรธามังช่อ

พงศาวดาร	พระราชสมภพ–สวรรคต	พระชนมายุ	รัชสมัย	ความยาวรัชสมัย
Zatadawbon Yazawin	817–876	59	846–876	30
มหาราชวงศ์	817–858	41	846–858	12
มหาราชวงศ์ ฉบับใหม่และมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว	802–878	76	846–878	32
มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วแบบปรับปรุง	830–906	76	874–906	32

ตานแนะ พระราชโอรส ขึ้นครองราชย์ต่อจากพระองค์

มุมมองวิชาการ

ข้อมูลวิชาการสายหลักระบุว่า พระเจ้าปยีน-บย่าเป็นหนึ่งในกษัตริย์ช่วงแรกสุดของพุกามที่ก่อตั้งโดยชาวพม่าแห่งอาณาจักรน่านเจ้า หลังการโจมตีอย่างรุนแรงในหุบเขาอิรวดีตอนบนโดยน่านเจ้าที่กินเวลานานตั้งแต่ช่วง ค.ศ. 750 ถึง 830 พุกามเป็นนิคมพม่าแรกสุดในหุบเขาอิรวดี หลังการโจมตีที่ทำให้รัฐปยูอ่อนแอลงอย่างมาก นักรบพม่าจำนวนมากของน่านเจ้าและครอบครัวของคนกลุ่มนี้ยังคงอยู่ที่หุบเขาอิรวดีตอนบน พุกามก่อตั้งขึ้นเป็นชุมชนที่มีป้อมปราการริมโค้งแม่น้ำอิรวดี ชุมชนใหม่นี้อาจถูกออกแบบมาเพื่อช่วยน่านเจ้าทำให้ชนบทโดยรอบสงบ พุกามเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญอย่างยิ่งใกล้กับแม่น้ำชี่น-ดวี่น และอยู่ทางตะวันตกของที่ราบนาข้าวอันอุดมสมบูรณ์

พุกามเป็นหนึ่งในนครรัฐหลายแห่งที่แข่งขันกันจนกระทั่งปลายคริสต์ศตวรรษที่ 10 จึงเติบโตขึ้นทั้งในด้านอำนาจและความยิ่งใหญ่ สองร้อยปีหลังปยีน-บย่าสถาปนาพุกาม พระเจ้าอโนรธามังช่อ พระราชปนัดดาของพระองค์ สถาปนาจักรวรรดิพุกามที่รวมพื้นที่หุบเขาอิรวดีและรอบนอกเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์

บรรณานุกรม

• Aung-Thwin, Michael A. (2005). The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma (illustrated ed.). Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 9780824828868.
• Kala, U (1724). มหาราชวงศ์ (ภาษาพม่า). Vol. 1–3 (2006, 4th printing ed.). Yangon: Ya-Pyei Publishing.
• Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80496-7.
• Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps—Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-16342-6.
• Royal Historical Commission of Burma (1832). มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว (ภาษาพม่า). Vol. 1–3 (2003 ed.). Yangon: Ministry of Information, Myanmar.