ภาษาไทลื้อ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาไทลื้อ
ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ
ประเทศที่มีการพูด สิบสองปันนา (จีน), ไทย, ลาว
ภูมิภาค ทวีปเอเชีย
จำนวนผู้พูด 2,000,000 คน (จีน 300,000 คน พม่า 200,000 คน ไทย 1,200,000 คน เวียดนาม 5,000 คน)  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา
ไท-กะได
  • ภาษาไทลื้อ
รหัสภาษา
ISO 639-3 khb

ภาษาไทลื้อ หรือ ภาษาลื้อ (ไทลื้อ: ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ กำไตลื้อ; จีน: 傣仂语 Dǎilèyǔ; เวียดนาม: Lự, Lữ) เป็นภาษาไทยถิ่นแคว้นสิบสองปันนา หรือ เมืองลื้อ อยู่ในตระกูลภาษาไท-กะได และมีคำศัพท์และการเรียงคำศัพท์คล้ายกับภาษาไทยถิ่นอื่น ๆ ผู้พูดภาษาไทลื้อเรียกว่าชาวไทลื้อหรือชาวลื้อ ภาษาไทลื้อมีผู้พูดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 2,000,000 คน โดยมีจำนวนผู้พูดในประเทศจีน 300,000 คน ในประเทศพม่า 200,000 คน ในประเทศไทย 1,200,000 คน และในประเทศเวียดนาม 5,000 คน

ระบบเสียง[แก้]

พยัญชนะ[แก้]

พยัญชนะต้น[แก้]

ตัวอักษรไทยที่กำกับ หมายถึงเสียงที่ใกล้เคียงในภาษาไทย มิใช่การถอดอักษร

Labial Alveolar Palatal Velar Glottal
Nasal [m] (ม) [n] (น) [ŋ] (ง)
Plosive tenuis [p] (ป) [t] (ต) [k] (ก) [ʔ] (อ)
aspirated [pʰ] (พ) [tʰ] (ท)
voiced [b] (บ) [d] (ด)
labialized [kʷ] (กฺว)
Affricate [ts] (~จ)
Fricative voiceless [f] (ฟ) [s] (ซ) [x] (ฅ) [h] (ฮ)
voiced [v] (~ว)
labialized [xʷ] (ฅฺว)
Approximant [l] (ล) [j] (ย)


พยัญชนะท้าย[แก้]

Labial Alveolar Palatal Velar Glottal
Nasal [m] (มฺ) [n] (นฺ) [ŋ] (งฺ)
Plosive [p] (บฺ) [t] (ดฺ) [k] (กฺ) [ʔ] (-)
Approximant [w] (วฺ) [j] (ยฺ)

สระ[แก้]

Front Central-Back Back
/i/ (อี) /ɨ/~/ɯ/ (อือ) /u/ (อู)
/e/ (เอ) /ə/~/ɤ/ (เออ) /o/ (โอ)
/ɛ/ (แอ) /a/ (อะ)
/aː/ (อา)
/ɔ/ (ออ)

วรรณยุกต์[แก้]

วรรณยุกต์ในพยางค์ไม่หยุด[แก้]

คำอธิบาย ระดับ เครื่องหมาย ตัวอย่าง อักษรไทลื้อใหม่ ความหมาย
สูง 55 á /ká/ (ก๊า) ᦂᦱ นกกา
ยกขึ้น (กลาง-สูง) 35 a᷄ /ka᷄/ (ก๋า) ᦂᦱᧈ ไป
ยกขึ้น (ต่ำ-กลาง) 13 a᷅ /ka᷅/ (ก๋า°) ᦂᦱᧉ ข้าวกล้า
ตกลง (สูง-ต่ำ) 51 â /kâ/ (ก้า) ᦅᦱ คา, ติดอยู่
กลาง 33 a (ไม่เติม) /ka/ (กา) ᦅᦱᧈ ค่า, ราคา
ต่ำ 11 à /kà/ (ก่า) ᦅᦱᧉ ค้า

วรรณยุกต์ในพยางค์หยุด[แก้]

คำอธิบาย ตัวอย่าง การออกเสียง ความหมาย
ยกขึ้น ᦜᧅ /la᷄k/ (ลัก) หลัก, เสา
กลาง ᦟᧅ /lāk/ (ลัก°) ลัก, ขโมย
ยกขึ้น ᦜᦱᧅ /la᷄ːk/ (ล้าก) หลาก, หลาย
กลาง ᦟᦱᧅ /lāːk/ (ลาก°) ลาก

สำเนียง[แก้]

ภาษาไทลื้อในตระกูลเผ่าไทลื้อทั้ง 5 เผ่า นั้นแบ่งสำเนียงภาษาการพูดออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ โดยอาศัยสภาพทางภูมิศาสตร์ของแม่น้ำล้านจ้าง(โขง) เป็นตัวแบ่ง สำเนียงแรก คือ สำเนียงเชียงรุ่ง และสำเนียงเมืองล้า

1. สำเนียงเชียงรุ่ง หรือพูดอีกอย่างหนึ่งคือ สำเนียงคนยองถือว่าเป็นสำเนียงภาษากลางของชาวไทลื้อ คือเป็นภาษาของชาวเชียงรุ่ง เป็นสำเนียงที่พูดช้าและฟังดูสุภาพ มักมีคำว่า "เจ้า" ต่อท้ายเหมือนคนล้านนา สำเนียงนี้เป็นสำเนียงที่ใช้ในบริเวณสิบสองปันนาตอนกลาง และตะวันตกของสิบสองปันนา ครอบคลุ่มถึงรัฐฉาน ประเทศพม่า ประกอบด้วย (เมืองยอง, เมืองหลวย, เมืองยู้, เมืองเชียงลาบ, เมืองเลน, เมืองพะยาก และเมืองไฮ) เลยมาถึงประเทศลาวแถบเมืองสิงห์ (เชียงทอง), เชียงแขง, เวียงภูคา, บ่อแก้ว, ไชยบุรี, เชียงฮ่อน, เชียงลม และหงสา โดยมีสำเนียงจะออกกลางๆ การผันสำเนียงเสียง จะอยู่ในระดับกลางๆ ขึ้นๆ ลงๆ ค่อนข้างน้อย แต่มักตัดคำพูดควบกันให้สั้นลง และมักเอื้อนเสียงพูด หรือลากเสียงยาว ภาษาชาวไทลื้อกลุ่มนี้พูดกันมากในจังหวัดลำพูน เชียงใหม่ ลำปาง แพร่ เชียงราย น่าน (นับแต่ ตำบลยม อำเภอท่าวังผา, อำเภอปัว ขึ้นไปจนถึงเมืองเงิน และหลวงพระบาง, เมืองสิงห์ ของประเทศลาว)

2. สำเนียงภาษาไทลื้อกลุ่มเมืองล้า ได้รับอิทธิพลสำเนียงมาจากภาษาลาว หรือภาษาพวน มาค่อนข้างมาก สำเนียงการพูดออกไปทางภาษาลาว การผันสำเนียงขึ้นลงค่อนข้างเร็ว แต่ต่างกันที่สำเนียงพูดยังคงเป็นภาษาลื้อที่ไม่มี สระ อัว อัวะ เอีย สำเนียงการพูดนี้จะพูดในกลุ่มของชาวไทลื้อเมืองหล้า เมืองพง เมืองมาง เมืองเชียงบาน โดยในประเทศไทย ภาษากลุ่มนี้จะพูดใน อำเภอเชียงม่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา, อำเภอสองแคว อำเภอท่าวังผา (เฉพาะตำบลป่าคา และตำบลยอด อำเภอสองแคว) จังหวัดน่าน)

นอกจากนี้คำบางคำในภาษาไทลื้อยังแตกต่างกันไปตามสภาพของภูมิศาสตร์ และอิทธิพลของภาษากลุ่มที่ใกล้เคียง