ข้ามไปเนื้อหา

ภาษากะซอง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษากะซอง
ภาษาชองจังหวัดตราด
ปะซากะซ่อง
ออกเสียง/pasaː kasɔ̤̀ːŋ/
ประเทศที่มีการพูดไทย
ภูมิภาคจังหวัดตราด
ชาติพันธุ์ชาวกะซอง
ผู้พูด
50 คน (2551)[1]
อักษรไทย
สถานภาพทางการ
ภาษาชนกลุ่มน้อย
ที่รับรองใน
รหัสภาษา
ISO 639-3ไม่มี (mis)
GlottologNone
ELPKasong

ภาษากะซอง (กะซอง: ปะซากะซ่อง) เดิมรู้จักกันในชื่อ "ภาษาชองจังหวัดตราด" เป็นภาษาใกล้สูญภาษาหนึ่งในกลุ่มภาษาปอร์ของตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก ปัจจุบันมีผู้พูดส่วนใหญ่อยู่ในตำบลด่านชุมพล อำเภอบ่อไร่[2] จังหวัดตราด ประเทศไทย ที่ผ่านมาภาษากะซองได้รับการจัดให้เป็นภาษาย่อยของภาษาชองกลางโดยประเมินจากความคล้ายคลึงกันของคำศัพท์ที่ได้รับการรวบรวมไว้ไม่มากนัก[3] อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาเพิ่มเติมและจากการตรวจสอบคำศัพท์ที่รวบรวมได้มากขึ้นบ่งชี้ว่าภาษากะซองเป็นภาษาต่างหากที่มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับภาษาชองและภาษาซำเร[2][4] ภาษากะซองอยู่ในภาวะวิกฤตใกล้สูญ เนื่องจากไม่เหลือผู้รู้ภาษานี้เพียงภาษาเดียวและผู้รู้ภาษานี้ทุกคนใช้ภาษาไทยเป็นภาษาหลัก

จากวงศัพท์ที่มีการตรวจสอบ พบว่าร้อยละ 55.38 ของภาษานี้ประกอบด้วยคำยืมจากภาษาไทย[5] คำยืมเหล่านี้แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ คำยืมจากภาษาไทยโดยตรงและคำยืมที่มาจากการประสมคำภาษาไทยกับคำที่มีอยู่แล้วในภาษากะซอง[6] อัตราร้อยละที่สูงเช่นนี้บ่งบอกถึงเส้นทางสู่การสูญหายของภาษา โดยที่ภาษาไทยเข้ามาแทนที่ภาษานี้

เมื่อมากกว่า 50 ปีที่แล้ว[[หมวดหมู่:บทความที่ต้องการให้ระบุเวลาที่เกี่ยวข้องให้แน่นอนตั้งแต่ข้อผิดพลาด: เวลาไม่ถูกต้อง]][เมื่อไร?] ชาวกะซองทั้งหมดถูกห้ามไม่ให้พูดภาษากะซองทั้งในครอบครัวและกับผู้อื่น เนื่องจากผู้ว่าราชการจังหวัดเชื่อว่าการพูดภาษากะซองเป็นอุปสรรคต่อการพูดภาษาไทย[7] ชาวกะซองค่อย ๆ เลิกสื่อสารกันเป็นภาษากะซองและหันมาสอนภาษาไทยแก่ลูกหลานแทน[7] จนกระทั่งไม่นานมานี้ได้มีความพยายามอนุรักษ์และฟื้นฟูภาษาและภูมิปัญญากะซองผ่านระบบตัวเขียนอักษรไทยที่ชาวกะซองสร้างขึ้นโดยได้รับความช่วยเหลือจากนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดล ภาษาและกลุ่มชนกะซองเป็นตัวแทนของชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ภาษาจำนวนมากของประเทศไทย[8]

การจำแนก

[แก้]

กะซอง (หรือ กะซ่อง /kasɔ̤̀ːŋ/ ในภาษากะซอง) เป็นทั้งชื่อเรียกภาษาและกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีถิ่นฐานอยู่ในอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด สันนิษฐานกันว่าคำนี้มีความหมายดั้งเดิมว่า "คน"[9] ภาษากะซองเป็นภาษาตระกูลออสโตรเอเชียติกที่จัดอยู่ในกลุ่มย่อยปอร์ร่วมกับภาษาชองในจังหวัดจันทบุรี แต่เดิมคนภายนอกรู้จักภาษานี้ในชื่อ "ภาษาชองจังหวัดตราด" เนื่องจากชื่อและตัวภาษาทั้งสองมีความคล้ายคลึงกัน และชาวกะซองหลายคนก็แปลคำว่า กะซ่อง เป็น ชอง เมื่อพูดภาษาไทย[4] แต่จากการตรวจสอบเปรียบเทียบวงศัพท์ภาษากะซองกับวงศัพท์ภาษาชองพบว่าภาษาทั้งสองมีความแตกต่างกันมากพอที่จะถือว่าเป็นคนละภาษา[10]

สัทวิทยา

[แก้]

พยัญชนะ

[แก้]
หน่วยเสียงพยัญชนะภาษากะซองถิ่นคลองแสง[11]
ลักษณะการออกเสียง ตำแหน่งเกิดเสียง
ริมฝีปาก ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง
เสียงนาสิก m n ɲ ŋ
เสียงหยุด ก้อง b d
ไม่ก้อง ไม่พ่นลม p t c k ʔ
พ่นลม pʰ tʰ cʰ kʰ
เสียงเสียดแทรก (f) s h
เสียงรัว r
เสียงข้างลิ้น l
เสียงกึ่งสระ w j
  • หน่วยเสียงที่อยู่ในวงเล็บคือหน่วยเสียงที่ปรากฏในคำยืมจากภาษาไทย
  • หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 12 หน่วยเสียง ได้แก่ /m/, /n/, /ɲ/, /ŋ/, /p/, /t/, /c/, /k/, /h/, /l/, /w/ และ /j/[12]
  • หน่วยเสียงพยัญชนะต้นควบมี 12 หน่วยเสียง ได้แก่ /pr/, /pl/, /pʰr/, /pʰl/, /tr/, /cr/, /kr/, /kl/, /kw/, /kʰr/, /kʰl/ และ /sr/[13]
  • หน่วยเสียง /c/ เมื่ออยู่ในตำแหน่งต้นพยางค์ออกเสียงเป็น [t͡ɕ] และเมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์ออกเสียงเป็น [c][14]
  • หน่วยเสียง /cʰ/ ออกเสียงเป็น [t͡ɕʰ][15]
  • หน่วยเสียง /w/ และ /j/ เมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์ออกเสียงเป็น [u] และ [i] ตามลำดับ[16]

สระ

[แก้]

สระเดี่ยว

[แก้]
หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษากะซองถิ่นคลองแสง[17]
ระดับลิ้น ตำแหน่งลิ้น
หน้า กลาง หลัง
สูง i, iːɯ, ɯːu, uː
กลาง e, eːəːo, oː
ต่ำ æ, æːa, aːɔ, ɔː

สระประสม

[แก้]

ภาษากะซองถิ่นคลองแสงมีหน่วยเสียงสระประสม 1 หน่วยเสียง ได้แก่ /uə/ ซึ่งออกเสียงเป็น [uːə][18] นอกจากนี้ยังปรากฏหน่วยเสียง /iə/ [iːə] และ /ɯə/ [ɯːə] ในคำยืมจากภาษาไทยอีกด้วย

ลักษณะน้ำเสียง

[แก้]

ภาษากะซองในปัจจุบันจัดว่ามีลักษณะน้ำเสียงแบบผสมผสาน กล่าวคือ ใช้ลักษณะน้ำเสียงร่วมกับระดับเสียงในการจำแนกคำ จึงแตกต่างไปจากภาษาชองและภาษาซำเร[19] ลักษณะน้ำเสียงแบบผสมผสานของภาษากะซองมี 4 ลักษณะ ได้แก่ ลักษณะน้ำเสียงปกติ ระดับเสียงกลาง [V̄] หรือสูง [V́], ลักษณะน้ำเสียงปกติ ระดับเสียงกึ่งสูง–สูง–ตก [V̂], ลักษณะน้ำเสียงพ่นลม ระดับเสียงกลาง–กึ่งสูง–ตก [V̤̂] และลักษณะน้ำเสียงพ่นลม ระดับเสียงกึ่งต่ำ [V̤̀] ลักษณะน้ำเสียงเหล่านี้อยู่ระหว่างการพัฒนาไปเป็นเสียงวรรณยุกต์เนื่องจากอิทธิพลของภาษาไทย[19]

ระบบการเขียน

[แก้]

ใน พ.ศ. 2544 ชุมชนชาวกะซองที่จังหวัดตราดได้พยายามฟื้นฟูภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเองผ่านการทำโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นโดยมีหน่วยงานวิชาการคอยช่วยเหลือด้านกระบวนการวิจัย[20] โครงการวิจัยแรกซึ่งดำเนินอยู่ระหว่าง พ.ศ. 2552–2554 คือ "แนวทางการพลิกฟื้นภาษากะซองเพื่อสืบทอดให้คนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน บ้านคลองแสง ตำบลด่านชุมพล อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด" ทำให้เกิดผลงานสำคัญคือระบบเขียนภาษากะซองอักษรไทยเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการบันทึกภาษาและภูมิปัญญาท้องถิ่นรวมทั้งการจัดทำคู่มือการสอนภาษาต่อไป ระบบเขียนภาษากะซองอักษรไทยที่ชุมชนชาวกะซองที่บ้านคลองแสงได้กำหนดไว้มีดังนี้[21]

พยัญชนะ
อักษรไทยเสียงตัวอย่างคำความหมาย
ก/k/แกะฮหม้อ
มอกค้างคาว
ค/kʰ/ค้อนหนู
ง/ŋ/ง่าลใบหน้า
กางพระจันทร์
จ/c/เจวไป
ซู้จมด
ช/cʰ/ช้อหมา
ซ/s/ซีงู
ญ/ɲ/ญ่ายพูด
ทิ้ญหน่อไม้
ด/d/ดาเป็ด
/t/ (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)เง่ดเช้า
ต/t/ (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)ตุงไข่
ท/tʰ/ท้ามปู
น/n/น่องภูเขา
กรานขวาน
บ/b/โบจโบสถ์
/p/ (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย)ตรึบมะเขือ
ป/p/ (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น)เปดมีด
พ/pʰ/เพ้สาม
ม/m/มั่ดนัยน์ตา
ซึมดาว
ย/j/ยู่ลเมฆ
ละว่ายเสือ
ร/r/รกคางคก
ล/l/แลกไก่
นีลเสื่อ
ว/w/วาลิง
กะปาวควาย
อ/ʔ/โอลกลอย
ฮ/h/ฮาลข้าวเปลือก
อูฮฟืน
สระ
อักษรไทยเสียงตัวอย่างคำความหมาย
–ะ/a/ ((เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
และอยู่ในคำหลายพยางค์
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /h/)		คะโม้หิน
กะต่ะฮกระทะ
–ั/a/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายที่ไม่ใช่
/h/, /m/, /j/, /w/)		ลัดข้าวฟ่าง
ครันน่อง
–า/aː/ชากิน
ร่ายสิบ
–ิ/i/มะริ่จพริกไทย
นิฮไม้
–ี/iː/ปรี่ป่า
ชี้มนก
–ึ/ɯ/ปะนฺึ้มจอมปลวก
อึฮให้
–ือ/ɯː/ (เมื่อเป็นพยางค์เปิด)กะจฺื้อกระบุง
–ื/ɯː/ (เมื่อเป็นพยางค์ปิด)มะรื่ฮหนวก
–ุ/u/ลุกเกลือ
พรุ่ฮขาว, หงอก
–ู/uː/ปลู่ขา
กู้บกบ
เ–ะ/e/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /h/)เจะฮกวาง
เ–/e/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)เจ่นเหยียบ
/eː/เมฺ้ปลา
เร่ฮราก
แ–ะ/æ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /h/)แปละฮถอน, เด็ด
แ–/æ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)แญ้ญหยิก, งอ
/æː/แกวกกอด
แจรงแหวน
โ–ะ/o/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /h/)ปะโทะฮข้าวตอก
โ–ะ (ลดรูป)/o/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)ซร่กหมู
โ–/oː/โพ้ฝัน
โตฮหัว
เ–าะ/ɔ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /h/)เล่าะฮคลาน
–อ/ɔ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)มองปี่อะไร
/ɔː/ฮ้อบิน
ตรอยวัว
เ–อ/əː/ (เมื่อเป็นพยางค์เปิด)เลฺ้อเปื้อน, เลอะ
เ–ิ/əː/ (เมื่อเป็นพยางค์ปิด)เปิ่บพบ, เจอ
เ–ีย/ia/ซุกเปียผมเปีย
เ–ือ/ɯə/เกือกรองเท้า
–ัว/uə/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย)มะคัวสิว
–ว–/uə/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย)ซฺ้วลเย็บ
–ำ/am/คะนำยา
ไ–/aj/ไจใจ
เ–า/aw/กะเปาฟักทอง
ลักษณะน้ำเสียงและระดับเสียง
อักษรไทยลักษณะ
น้ำเสียง
และระดับเสียง		ตัวอย่างคำความหมาย
ไม่มีรูปปกติ
กลางหรือสูง		ตะเงฟัง
กองกำไล
ซีดเห็ด
โปดโค่น (ต้นไม้)
–้ปกติ
กึ่งสูง–สูง–ตก		ทะงี้พระอาทิตย์
ก้องเขียด
เปล้วมะอึก
ปู้ดน้ำเต้า
–ฺ้พ่นลม
กลาง–กึ่งสูง–ตก		จฺ้อเปรี้ยว
ตฺ้ากเปียก
ซฺี้ดเช็ด
โปฺ้ดอ่อน
–่พ่นลม
กึ่งต่ำ		ละวี่พัด (กริยา)
ต่ากน้ำ
เปล่วไฟ
โป่ดข้าวโพด

สถานการณ์ในปัจจุบัน

[แก้]

ชาวกะซองส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในหมู่ที่ 3 บ้านคลองแสง และส่วนน้อยอาศัยอยู่ในหมู่ที่ 1 บ้านด่านชุมพล และหมู่ที่ 6 บ้านปะเดา ตำบลด่านชุมพล อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด[22] พวกเขาสร้างครัวเรือนอยู่กระจัดกระจายปะปนกับกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ โดยประกอบอาชีพเกษตรกรรมรวมทั้งเก็บของป่าในฤดูแล้ง ชาวกะซองมีการแต่งงานกับคนนอกกลุ่มจึงเกิดการผสมผสานระหว่างเชื้อสายและวัฒนธรรมตามแบบไทย[22]

ในปัจจุบันมีผู้พูดภาษากะซองที่ยังสื่อสารได้ดีไม่เกิน 10 คน และล้วนเป็นผู้สูงอายุ ในขณะที่ชาวกะซองในวัยกลางคนจนถึงวัยเยาว์สื่อสารกันผ่านภาษาไทยเป็นหลัก แม้จะเข้าใจภาษาของบรรพชนอยู่บ้างแต่ก็ไม่สามารถสื่อสารเป็นประโยคยาว ๆ ได้[20] จึงถือว่าภาษากะซองเป็นภาษาที่อยู่ในภาวะวิกฤตใกล้สูญ ชาวกะซองเองก็ตระหนักดีถึงสถานการณ์ดังกล่าว จึงมีแนวคิดที่จะอนุรักษ์ภาษาไว้ให้ได้นานที่สุดผ่านการเพิ่มจำนวนปราชญ์พื้นบ้านและผู้พูดภาษากะซองทั้งผู้ใหญ่และเยาวชน โดยมีการรณรงค์ให้ไปเรียนภาษากับครูภูมิปัญญาในวันหยุด ฝึกทักษะการฟังและการพูดอย่างเข้มข้นกับผู้สูงอายุที่ยังสามารถสื่อสารภาษากะซองได้ดี และพัฒนาไปสู่การใช้ภาษากะซองในชีวิตประจำวัน[20]

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ประกาศขึ้นทะเบียนภาษากะซองเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติไทย สาขาภาษา เมื่อ พ.ศ. 2557[23]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger". unesco.org (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2018-08-08.
  2. 1 2 Sunee, Kamnuansin (2003). "Syntactic Characteristics of Kasong: An Endangered Language of Thailand" (PDF). Mon-Khmer Studies. 33: 167–182. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2015-12-21.
  3. ↑ Sidwell, Paul (2009). Classifying the Austroasiatic Languages: History and State of the Art (ภาษาอังกฤษ). Muenchen: Lincom Europa. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-03-24.
  4. 1 2 Thongkham 2003, p. 1
  5. ↑ Thongkham 2003, p. 102
  6. ↑ Thongkham 2003, p. 105
  7. 1 2 Thongkham 2003, p. 113
  8. ↑ Joll, Chris. "Language Loyalty and Loss in Malay South Thailand – From Ethno-Religious Rebellion to Ethno-Linguistic Angst?" (Draft) (ภาษาอังกฤษ) – โดยทาง ResearchGate.
  9. ↑ ณัฐมน โรจนกุล และรณกร รักษ์วงศ์ 2558, p. 67
  10. ↑ Thongkham 2003, p. 2
  11. ↑ Thongkham 2003, p. 69
  12. ↑ Thongkham 2003, p. 60
  13. ↑ Thongkham 2003, p. 61
  14. ↑ Thongkham 2003, p. 73
  15. ↑ Thongkham 2003, p. 74
  16. ↑ Thongkham 2003, p. 81–82
  17. ↑ Thongkham 2003, p. 70
  18. ↑ Thongkham 2003, p. 87
  19. 1 2 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม 2559, p. 4
  20. 1 2 3 ณัฐมน โรจนกุล และรณกร รักษ์วงศ์ 2558, p. 70
  21. ↑ สันติ เกตุถึก และคณะ 2554, p. 46–48
  22. 1 2 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม 2559, p. 5
  23. ↑ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม 2559, p. 7

บรรณานุกรม

[แก้]
  • กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (2559). ภาษา: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.
  • ณัฐมน โรจนกุล และรณกร รักษ์วงศ์ (2558). "ภาษากะซอง: เสียงของคนกลุ่มสุดท้ายแห่งดินแดนตะวันออก". วัฒนธรรม. 54 (3): 66–73.
  • สันติ เกตุถึก และคณะ (2554). โครงการวิจัย "แนวทางการพลิกฟื้นภาษากะซองเพื่อสืบทอดให้คนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน บ้านคลองแสง ต.ด่านชุมชน อ.บ่อไร่ จ.ตราด". กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
  • Thongkham, Noppawan (2003). The phonology of Kasong at Khlong Saeng Village, Danchumphon Sub-district, Bo Rai District, Trat Province (M.A. thesis). Mahidol University.
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ภาษากะซอง&oldid=11256655"