ภาษาเลอเวือะ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
ภาษาเลอเวือะ
เลอเวือะ
ออกเสียง/ləwɨəʔ/
ประเทศที่มีการพูดไทย (จังหวัดแม่ฮ่องสอนและเชียงใหม่)
ชาติพันธุ์ชาวเลอเวือะ (ละว้า)
จำนวนผู้พูด15,000 คน  (2550[1][2])
ตระกูลภาษา
ระบบการเขียนอักษรไทย, อักษรละติน
รหัสภาษา
ISO 639-3อย่างใดอย่างหนึ่ง:
lcp — ภาษาเลอเวือะแบบอมพาย (เลอเวือะตะวันตก)
lwl — ภาษาเลอเวือะแบบบ่อหลวง (เลอเวือะตะวันออก)

ภาษาเลอเวือะ หรือ ภาษาละว้า เป็นภาษาหนึ่งในตระกูลออสโตรเอเชียติก สาขามอญ-เขมร สาขาย่อยปะหล่อง ในประเทศไทยมีผู้พูดในจังหวัดแม่ฮ่องสอนและเชียงใหม่ ตามรายงานของอี. ดับเบิลยู. ฮัตชินสัน เมื่อ พ.ศ. 2477 พบว่ามีผู้พูดในจังหวัดลำปาง เชียงราย และแพร่ด้วย แต่จากการสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2527 ไม่พบผู้พูดภาษาเลอเวือะในจังหวัดดังกล่าว คงพูดภาษาไทยถิ่นเหนือทั้งหมด

ภาษาเลอเวือะประกอบด้วยวิธภาษาหรือภาษาย่อยที่แตกต่างกันสองกลุ่มซึ่งแหล่งข้อมูลบางแหล่งถือว่าเป็นภาษาแยกจากกัน ได้แก่ ภาษาเลอเวือะตะวันตกและภาษาเลอเวือะตะวันออก ภาษาทั้งสองมีความแตกต่างกันพอสมควร (แม้ว่าจะมีความสัมพันธ์ทางเชื้อสายอย่างสูง) เนื่องจากไม่สามารถเข้าใจซึ่งกันและกันได้จากคำให้การที่สอดคล้องกันของผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันตกและผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันออกและจากการทดสอบโดยสถาบันภาษาศาสตร์ฤดูร้อน[3] นอกจากนี้บรรดาหมู่บ้านที่พูดภาษาเลอเวือะของแต่ละกลุ่มก็ยังมีสำเนียงภาษาที่แตกต่างกันออกไปอีก มิชชันนารีที่เคยเข้าไปเผยแพร่ศาสนาคริสต์ได้พัฒนาการเขียนภาษาเลอเวือะตะวันตกด้วยอักษรละตินและอักษรไทย[4]

ภาษาเลอเวือะตะวันออกมีความมีชีวิตชีวาทางภาษาในระดับสูงและใช้สื่อสารกันในบ้านโดยผู้พูดทุกวัย การศึกษาของรัฐ ประกาศของหมู่บ้าน และธุรกิจทางการมักใช้ภาษาไทยกลาง ผู้พูดภาษาเลอเวือะตะวันออกส่วนใหญ่พูดคำเมืองได้เป็นอย่างน้อย แต่มีผู้พูดสูงอายุบางคนตอบเป็นภาษาเลอเวือะเมื่อมีผู้พูดคำเมืองด้วย ผู้พูดรุ่นใหม่มีแนวโน้มที่จะพูดภาษาไทยกลางได้คล่องเนื่องจากระบบการศึกษา และส่วนใหญ่พูดคำเมืองได้คล่องเนื่องจากการแต่งงานระหว่างชาวเลอเวือะกับชาวยวน

ระบบการเขียน[แก้]

ตัวเขียนภาษาเลอเวือะ (ตะวันตก) อักษรไทยตามที่คณะกรรมการจัดทำระบบเขียนภาษาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยอักษรไทย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้กำหนดไว้ มีดังนี้

พยัญชนะ
อักษรไทย เสียง ตัวอย่างคำ ความหมาย
ป่าแป๋ ละอูบ
/k/ กัก กิ่ง
ลั ค้างคาว
/kʰ/ ต้นไม้
/ᵑɡ/ า-อืฮ เม่น
/ŋ/ ไฟ
โกล ห้วย
'ง
/ˀŋ/ เ'งียง สั้น
ฮง
/ʰŋ/ ฮงาะ ข้าวเปลือก
/c/ จั กวาง
โอ-อิ หมด
/cʰ/ ชือม จาน
/s/ ซั ช้าง
/ᶮɟ/ ฌือม ซึม
/ɲ/ ญื ขัด
บิ โคลน
'ญ
/ˀɲ/ 'ญื ผิง (ไฟ)
ฮญ
/ʰɲ/ ฮญื (หนัง) ย่น
/d/ ดึ ดึง
/t/ (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย) กั หนาม
/ⁿd/ หม้อ
/t/ (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น) เนื้อ
/tʰ/ อง ย่าม
/n/ คราม (พืช)
กว ลูก
'น
/ˀn/ เ' หมวกชนิดหนึ่ง
ฮน
/ʰn/ ฮนั สร้อย
/b/ บั กบ
/p/ (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย) อา-อุ ข้าวสุก
/ᵐb/ บันได
/p/ (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น) ปั ขวด
/pʰ/ พั ล้าง (จาน)
/f/ -อิจ เสร็จ
/m/ อง รอคอย
ญึ อร่อย
'ม
/ˀm/ ' ไร่ข้าว
ฮม
/ʰm/ ฮม ตอก
/j/ ยือม ร้องไห้
'ย
/ˀj/ 'วง หมู่บ้าน
/r/ ดายหญ้า
ฮร
/ʰr/ ฮรั เขี้ยว
รฺ
/ɣ/ รฺ ใหญ่
'รฺ
/ˀɣ/ 'รฺอง ต้นเสา
ฮรฺ
/ʰɣ/ ฮฺรั เขี้ยว
/l/ องะ เล่น
'ล
/ˀl/ 'ลั ยาว
ฮล
/ʰl/ ฮล ใบ
/w/ วือก หนอน
/ʔ/ (เมื่อเป็นพยัญชนะต้น) พี่สาว
/h/ ผึ้ง
รั่ว
ไม่มีรูป
/ʔ/ (เมื่อเป็นพยัญชนะท้าย) เญือะ บ้าน
สระเดี่ยว
อักษรไทย เสียง ตัวอย่างคำ ความหมาย
ป่าแป๋ ละอูบ
–ะ
/a/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) ปลา
–ั
/a/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) ยั(ป่าแป๋) หลังคา
–า
/a/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) ย่าง
–ิ
/i/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย) ฆิ สน (พืช)
ชิ เปื่อย
–ี
/i/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) ที ชัด
–ึ
/ɨ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย) ฆึ (ป่าแป๋) ให้ราคาเพิ่ม
ลึ ดื้อ
–ือ
/ɨ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) รือ (ละอูบ) กรงไก่,
ตี (กลอง)
–ุ
/u/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย) ยุ (ป่าแป๋) ผ้าห่ม
ยุ ตาย
–ู
/u/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) ปู (ละอูบ) หนา
เ–ะ
/e/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) หอยเบี้ย
(แทนเงิน)
เ–
/e/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
นกแก้ว
ตฮ กาฝาก
แ–ะ
/ɛ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) ขี้ขลาด
แ–
/ɛ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
มะม่วง
ตบ หมัด (แมลง)
โ–ะ
/o/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) ต้นไม้
โ–
/o/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
สันเขา
'มก กล้องสูบยา
เ–าะ
/ɔ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) ฮงาะ ข้าวเปลือก
–อ
/ɔ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
ไฟ
ปล หญ้าคา
เ–อะ
/ə/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) อะ คำลงท้าย
เพื่อยืนยัน
เ–อ
/ə/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) จะ
เ–ิ
/ə/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) เคิ ขึง
สระประสม
อักษรไทย เสียง ตัวอย่างคำ ความหมาย
ป่าแป๋ ละอูบ
เ–ียะ
/ia/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) 'ญียะ นิดหน่อย
เ–ีย
/ia/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
เตีย (ละอูบ) ดอก
'งีย สั้น
เ–ือะ
/ɨa/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) เฟือะ ลิง
เ–ือ
/ɨa/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
เฟือ คราด
ลือ เลีย
–ัวะ
/ua/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) อัวะ คลื่นไส้
–ัว
/ua/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) ปัว ขอ (กริยา)
–ว–
/ua/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) ยก
สระเรียง
อักษรไทย เสียง ตัวอย่างคำ ความหมาย
ป่าแป๋ ละอูบ
–า-อิ
/ai/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
รฺา-อิ(ป่าแป๋) หญ้า
–า-อี
/ai/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) า-อี กระดึง
–า-อึ
/aɨ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
อา-อึ ฉัน
า-อึ เหน็บ (สิ่งของ)
–า-อือ
/aɨ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) า-อือ ลม
–า-อื
/aɨ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) า-อื จมูก
–า-อุ
/au/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
า-อุ ข้าวสุก
–า-อู
/au/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) า-อู อาบน้ำ
–า-แอะ
/aɛ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็น /ʔ/)
า-แอะ ซน
–า-แอ
/aɛ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
ปลา-แอ เหล้า
า-แอ(ป่าแป๋) นอกชาน
–า-เอาะ
/aɔ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายเป็น /ʔ/) า-เอาะ ผ้าพันไม้ตีข้าว
–า-ออ
/aɔ/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
า-ออ สิบ
า-ออ มะกอก
–ี-อู
/iu/ พี-อู (ลม) รั่ว
–ู-อิ
/ui/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
ฮู-อิ (ละอูบ) อุ๊ย
ปู-อิ(ละอูบ) ยอดไม้
–ู-อี
/ui/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) พู-อี (ป่าแป๋) คน
–ู-แอ
/uɛ/ ปู-แอ รุ่งเช้า
เ–-โอ
/eo/ -โอ เกี่ยวข้อง
แ–-ออ
/ɛɔ/ -ออ แก้ว
โ–-อิ
/oi/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
-อิ(ละอูบ) พริก
โ–-อี
/oi/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย) -อี เงียบ
–อ-อิ
/ɔi/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
อ-อิ ถึง
–อ-อี
/ɔi/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) 'มอ-อี (กิน) ไม่อิ่ม
–อ-แอ
/ɔɛ/ อ-แอ ริมฝีปาก
เ–อ-อิ
/əi/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
อ-อิ ฟืน, พระจันทร์
อ-อิ หมู
เ–อ-อี
/əi/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
อ-อี จุด (ตะเกียง)
อ-อี กลับ
เ–อ-อึ
/əɨ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
เ'อ-อึ ครก
เ–อ-อื
/əɨ/ (เมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น) ครอ-อื(ละอูบ) เสื้อผ้า
เ–อ-อุ
/əu/ (เมื่อมีพยัญชนะท้าย
เป็นเสียงหยุด)
อ-อุ วัว
เ–อ-อู
/əu/ (เมื่อไม่มีพยัญชนะท้าย
หรือเมื่อมีพยัญชนะท้ายอื่น)
อ-อู เดิน
อ-อู(ป่าแป๋) ปักดำ

อ้างอิง[แก้]

  • สุริยา รัตนกุล และลักขณา ดาวรัตนหงษ์. พจนานุกรมภาษาละว้า-ไทย. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหิดล, 2528.
  1. Umpai Lawa (Western Lawa) at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. Bo Luang Lawa (Eastern Lawa) at Ethnologue (18th ed., 2015)
  3. Nahhas, Dr. Ramzi W. 2007. Sociolinguistic survey of Lawa in Thailand. Chiang Mai: Payap University.
  4. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. คู่มือระบบเขียนภาษาเลอเวือะอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสภา. กรุงเทพฯ : สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, 2558, หน้า 2.