มหาเถรสมาคม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ส่วนหนึ่งของ
ศาสนาพุทธ

Dhamma Cakra.svg สถานีย่อย


Dharmacakra flag (Thailand).svg
ประวัติศาสนาพุทธ

ศาสดา

พระโคตมพุทธเจ้า
(พระพุทธเจ้า)

จุดมุ่งหมาย
นิพพาน
พระรัตนตรัย

พระพุทธ · พระธรรม · พระสงฆ์

ความเชื่อและการปฏิบัติ
ศีล (ศีลห้า) · ธรรม (เบญจธรรม)
สมถะ · วิปัสสนา
บทสวดมนต์และพระคาถา
คัมภีร์และหนังสือ
พระไตรปิฎก
พระวินัยปิฎก · พระสุตตันตปิฎก · พระอภิธรรมปิฎก
หลักธรรม
ไตรลักษณ์ · อริยสัจ 4 · มรรค 8 · ปฏิจจสมุปบาท · มงคล 38
นิกาย
เถรวาท · มหายาน · วัชรยาน
สังคมศาสนาพุทธ
ปฏิทิน · บุคคล · วันสำคัญ · ศาสนสถาน
การจาริกแสวงบุญ
พุทธสังเวชนียสถาน ·
การแสวงบุญในพุทธภูมิ
ดูเพิ่มเติม
อภิธานศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่ศาสนาพุทธ

มหาเถรสมาคม[1] (อังกฤษ: Sangha Supreme Council of Thailand[2]) เป็นองค์กรสูงสุดในการปกครองคณะสงฆ์ไทยตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 ทำหน้าที่คล้าย ๆ คณะรัฐมนตรี โดยมีสมเด็จพระสังฆราชหรือผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานกรรมการโดยตำแหน่ง สมเด็จพระราชาคณะทุกรูปเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และพระราชาคณะซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งไม่เกินสิบสองรูป เป็นกรรมการโดยการแต่งตั้ง[3]

ประวัติ[แก้]

การจัดตั้งมหาเถรสมาคมครั้งแรก[แก้]

มหาเถรสมาคมเป็นถ้อยคำที่ใช้ครั้งแรกใน พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. 121) อันตราขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว[4] คำว่า "เถระ" หมายถึง "พระผู้ใหญ่, ตามพระวินัยกำหนดว่า พระมีพรรษาตั้งแต่สิบขึ้นไป เรียกว่า พระเถระ"[5] โดยตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. 121) มาตรา 4 ให้เรียกสมเด็จเจ้าคณะใหญ่ และพระสงฆ์ชั้นผู้ใหญ่ตำแหน่งต่าง ๆ ว่า "มหาเถระ" และมหาเถระเหล่านี้จะประชุมกันเพื่อถวายความเห็นแก่พระมหากษัตริย์ในเรื่องพุทธศาสนาตามที่ทรงปรึกษา ที่ประชุมนี้เรียกว่า "มหาเถรสมาคม" โดยต้องมีมหาเถระอย่างน้อยห้ารูปมาประชุม จึงจะเป็นองค์ประชุม[6] พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. 121) ไม่ได้ใช้บังคับทันที แต่จะมีประกาศให้ใช้บังคับในมณฑลต่าง ๆ เป็นรายมณฑลเรื่อยไปจนทั่วประเทศสยาม (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น ประเทศไทย)

ยุคสังฆสภา[แก้]

ต่อมาใน พ.ศ. 2484 สภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 3 ยกเลิก พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. 121) แล้วตรา พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช 2484 ขึ้นใช้แทน[7] โดยมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 14 ตุลาคม 2484[8] พระราชบัญญัติใหม่นี้เปลี่ยนชื่อ "มหาเถรสมาคม" เป็น "สังฆสภา" โดยให้ประกอบด้วยกรรมการที่เรียก "สังฆสภาสมาชิก" จำนวนไม่เกินสี่สิบห้ารูป และประธานสังฆสภานั้นมาจากการแต่งตั้งของสมเด็จพระสังฆราชตามคำแนะนำของสังฆสภา[9]

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช 2484 เป็นแนวคิดของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ที่จะเลียนการปกครองฝ่ายอาณาจักรมาใช้แก่ฝ่ายศาสนจักร โดยเรียก "สังฆสภา" ให้เป็นทำนองเดียวกับ "รัฐสภา" และมีอำนาจหน้าที่ทำนองเดียวกันด้วย คือ ตราสังฆาณัติ แล้วถวายให้สมเด็จพระสังฆราชลงพระนาม จะเห็นได้ว่าบทบัญญัติหลาย ๆ บทเลียนมาจากกฎหมายฝ่ายอาณาจักรหมวดหมู่กฎหมายปกครองและกฎหมายรัฐธรรมนูญ อาทิ ให้สังฆสภามีอำนาจตราสังฆาณัติได้ ถ้าสมเด็จพระสังฆราชไม่ทรงเห็นด้วยหรือไม่ทรงลงพระนามตามกำหนด และสังฆสภาลงมติเห็นชอบตามเดิม ทำนองเดียวกับรัฐสภามีอำนาจตราพระราชบัญญัติที่พระมหากษัตริย์ไม่ทรงเห็นด้วยหรือไม่ทรงลงพระปรมาภิไธยตามกำหนด และรัฐสภามีมติเห็นชอบตามเดิม

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505[แก้]

  • มหาเถรสมาคม มีอำนาจและหน้าที่ ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 [10]

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535[แก้]

  • มหาเถรสมาคม มีอำนาจและหน้าที่ ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 [11]

กรรมการมหาเถรสมาคมชุดปัจจุบัน[แก้]

กรรมการมหาเถรสมาคม ฝ่ายมหานิกาย
ตำแหน่งคณะสงฆ์ รายนาม วัด เริ่มวาระ วันเกิดและอายุ
ประธานกรรมการมหาเถรสมาคม สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ พ.ศ. 2538 26 สิงหาคม พ.ศ. 2468 (90 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) วัดพิชยญาติการามวรวิหาร พ.ศ. 2554 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2484 (75 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร พ.ศ. 2557 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2485 (73 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมวชิรญาณ (ประสิทธิ์ เขมงฺกโร) วัดยานนาวา พ.ศ. 2556 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2480 (79 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระวิสุทธิวงศาจารย์ (วิเชียร อโนมคุโณ) วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ พ.ศ. 2556 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480 (78 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมดิลก (เอื้อน หาสธมฺโม) วัดสามพระยา พ.ศ. 2555 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2488 (71 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมโมลี (สุชาติ ธมฺมรตโน) วัดปากน้ำ ภาษีเจริญ พ.ศ. 2557 23 ตุลาคม พ.ศ. 2497 (61 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ) วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร พ.ศ. 2558 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2499 (60 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต) วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร พ.ศ. 2555 17 กันยายน พ.ศ. 2498 (60 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคม ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย
ตำแหน่งคณะสงฆ์ รายนาม วัด เริ่มวาระ วันเกิดและอายุ
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (มานิต ถาวโร) วัดสัมพันธวงศาราม วรวิหาร พ.ศ. 2544 29 ธันวาคม พ.ศ. 2460 (98 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (อัมพร อมฺพโร) วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2552 26 มิถุนายน พ.ศ. 2470 (89 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พ.ศ. 2552 17 กันยายน พ.ศ. 2479 (79 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยสมณศักดื์ สมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) วัดเทพศิรินทราวาส ราชวรวิหาร พ.ศ. 2553 22 ตุลาคม พ.ศ. 2490 (68 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมเมธาจารย์ (คณิศร์ เขมวํโส) วัดบุรณศิริมาตยาราม พ.ศ. 2555 22 ตุลาคม พ.ศ. 2471 (87 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมเมธี (จำนงค์ ธมฺมจารี) วัดสัมพันธวงศารามวรวิหาร พ.ศ. 2555 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2484 (75 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมมุนี (สุชิน อคฺคชิโน) วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2556 22 มกราคม พ.ศ. 2493 (66 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระพรหมวิสุทธาจารย์ (มนตรี คณิสฺสโร) วัดเครือวัลย์วรวิหาร พ.ศ. 2555 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2484 (75 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระธรรมธัชมุนี (อมร ญาโณทโย) วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2555 23 เมษายน พ.ศ. 2483 (76 ปี)
กรรมการมหาเถรสมาคมโดยแต่งตั้ง พระธรรมบัณฑิต (อภิพล อภิพโล) วัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก พ.ศ. 2555 13 มีนาคม พ.ศ. 2480 (79 ปี)

หน่วยงาน[แก้]

หน่วยงานในปกครองมหาเถรสมาคม[แก้]

หน่วยงานในการบัญชาสมเด็จพระสังฆราช[แก้]

หน่วยงานรับสนองงานของมหาเถรสมาคม[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. http://www.thailandlawyercenter.com/index.php?lay=show&ac=article&Id=538973928&Ntype=19
  2. "หน้าแรกเว็บไซต์มหาเถรสมาคม". ม.ป.ป. สืบค้นเมื่อ 12 กรกฎาคม 2011. 
  3. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 มาตรา 12 [แก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535]:

    "มหาเถรสมาคม ประกอบด้วย สมเด็จพระสังฆราชซึ่งทรงดำรงตำแหน่งประธานกรรมการโดยตำแหน่ง สมเด็จพระราชาคณะทุกรูปเป็นกรรมการโดยสมณศักดิ์ และพระราชาคณะซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงแต่งตั้งมีจำนวนไม่เกินสิบสองรูปเป็นกรรมการ"

  4. "พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์' (ร.ศ. 121)". ราชกิจจานุเบกษา (เล่ม 19, แผ่นที่ 13, 29 มิถุนายน ร.ศ. 121, หน้า 213). สืบค้นเมื่อ 2011-08-16. 
  5. "พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542". ม.ป.ป.  Text "urlhttp://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp" ignored (help);
  6. พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. 121) มาตรา 4:

    "สมเด็จเจ้าคณะใหญ่ทั้ง 4 ตำแหน่ง คือ เจ้าคณะใหญ่คณะเหนือ 1 เจ้าคณะใหญ่คณะใต้ 1 เจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุติกา 1 เจ้าคณะใหญ่คณะกลาง 1 ทั้งพระราชาคณะเจ้าคณะรองในคณะเหนือ คณะใต้ คณะธรรมยุติกา คณะกลาง ทั้ง 4 ตำแหน่งนั้น ยกเป็นพระมหาเถระที่ทรงปรึกษาในการพระศาสนาและการปกครองบำรุงสังฆมณฑลทั่วไป ข้อภารธุระในพระศาสนาหรือในสังฆมณฑลซึ่งได้โปรดให้พระมหาเถระทั้งนี้ประชุมวินิจฉัยในที่มหาเถรสมาคมตั้งแต่ 5 พระองค์ขึ้นไป คำตัดสินของมหาเถรสมาคมนั้น ให้เป็นสิทธิ์ขาด ผู้ใดจะอุทธรณ์หรือโต้แย้งต่อไปอีกไม่ได้"

  7. "พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช 2484". ราชกิจจานุเบกษา (เล่ม 58, 14 ตุลาคม 2484, หน้า 1391). สืบค้นเมื่อ 2011-08-16. 
  8. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช 2484 ประกาศใน ราชกิจจานุเบกษา (เล่ม 58/14 ตุลาคม 2484/หน้า 1391) และมาตรา 2 ว่า:

    "ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป"

  9. พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช 2484:

    "มาตรา 11. สังฆสภาประกอบด้วยสมาชิก มีจำนวนรวมกันไม่เกินสี่สิบห้ารูป คือ

    " (1) พระเถระชั้นธรรมขึ้นไป

    " (2) พระคณาจารย์ชั้นเอก

    " (3) พระเปรียญเอก

    "...

    "มาตรา 12. ทุกคราวสมัยประชุมสามัญ สมเด็จพระสังฆราชทรงตั้งสมาชิกในสังฆสภาตามมติของสังฆสภา ให้เป็นประธานสภาหนึ่งรูป เป็นรองประธานหนึ่งรูปหรือหลายรูปก็ได้

    "ในการตั้งประธานและรองประธานสังฆสภา ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการลงนามรับสนอง"

  10. http://www.thailandlawyercenter.com/index.php?lay=show&ac=article&Id=538973928&Ntype=19
  11. http://www.songbr.org/main/god/prb_all.htm