สมเด็จพระราชาคณะ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
สมเด็จพระราชาคณะ
Dharmacakra flag (Thailand).svg
การเรียกขาน เจ้าประคุณสมเด็จ
ที่พำนัก วัด
ผู้แต่งตั้ง พระมหากษัตริย์ไทย
เงินเดือน 27,400 บาท[1]
ภาพพัดยศสมณศักดิ์สมเด็จพระราชาคณะ สมเด็จพระญาณวโรดม

สมเด็จพระราชาคณะ เป็นสมณศักดิ์รองจากสมเด็จพระสังฆราช สูงกว่าพระราชาคณะเจ้าคณะรอง มีคำนำหน้าราชทินนามว่า "สมเด็จ" เดิมทีสมเด็จพระราชาคณะเป็นตำแหน่งพระสังฆาธิการชั้นเจ้าคณะใหญ่มาตลอด จนกระทั่งมีการแยกออกมาเมื่อมีพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 ปัจจุบัน สมเด็จพระราชาคณะดำรงตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่เพียง 5 รูป และสมเด็จพระราชาคณะทุกรูป ดำรงตำแหน่งกรรมการมหาเถรสมาคมโดยตำแหน่ง สมเด็จพระราชาคณะมีทั้งหมด 8 รูป (ไม่รวมสมเด็จพระสังฆราช) แบ่งเป็นมหานิกาย 4 รูป และธรรมยุติกนิกาย 4 รูป ดังนี้

สมเด็จพระราชาคณะในปัจจุบัน

มหานิกาย

ราชทินนาม รายนาม วัด สถาปนา วันเกิดและอายุ
สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) วัดปากน้ำ พ.ศ. 2538 26 สิงหาคม พ.ศ. 2468 (93 ปี)
สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) วัดพิชยญาติการามวรวิหาร พ.ศ. 2554 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2484 (77 ปี)
สมเด็จพระพุฒาจารย์ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร พ.ศ. 2557 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2485 (75 ปี)
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) วัดญาณเวศกวัน พ.ศ. 2559 12 มกราคม พ.ศ. 2481 (80 ปี)

ธรรมยุติกนิกาย

ราชทินนาม รายนาม วัด สถาปนา วันเกิดและอายุ
สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (มานิต ถาวโร) วัดสัมพันธวงศาราม วรวิหาร พ.ศ. 2544 29 ธันวาคม พ.ศ. 2460 (100 ปี)
สมเด็จพระวันรัต สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พ.ศ. 2552 17 กันยายน พ.ศ. 2479 (82 ปี)
สมเด็จพระธีรญาณมุนี สมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร พ.ศ. 2553 22 ตุลาคม พ.ศ. 2490 (70 ปี)

สมเด็จพระราชาคณะที่ราชทินนามอื่น

ราชทินนาม รายนาม
(พระองค์/รูป ล่าสุด)
วัด เริ่มวาระ สิ้นวาระ หมายเหตุ
สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระวชิรญาณวงศ์ (ม.ร.ว. ชื่น สุจิตฺโต) วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พ.ศ. 2471 พ.ศ. 2499 โปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อู่) วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร พ.ศ. 2393 พ.ศ. 2401 สถาปนาครั้งแรก
มรณภาพ ในวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2401
สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระญาณสังวร (สุก ญาณสังวร) วัดราชสิทธารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2359 พ.ศ. 2363 สถาปนาครั้งแรก
โปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็นสมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช
สมเด็จพระญาณสังวร (เจริญ สุวฑฺฒโน)[2] วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร พ.ศ. 2515 พ.ศ.​ 2556 สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2556
สมเด็จพระพุทธปาพจนบดี สมเด็จพระพุทธปาพจนบดี (ทองเจือ จินฺตากโร) [3] วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2532 พ.ศ. 2551 สถาปนาครั้งแรก
มรณภาพ ในวันที่ 19 กรกฎาคม 2551
สมเด็จพระมหาธีราจารย์ สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (นิยม ฐานิสฺสโร) [4] วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร พ.ศ. 2535 พ.ศ. 2554 สถาปนาครั้งแรก
มรณภาพ ในวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2554
สมเด็จพระญาณวโรดม สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร) [5] วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร พ.ศ. 2546 พ.ศ. 2552 สถาปนาครั้งแรก
มรณภาพ ในวันที่ 18 พฤศจิกายน 2552
สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (อัมพร อมฺพโร) วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร พ.ศ. 2552 พ.ศ. 2560 โปรดเกล้าฯให้สถาปนาเป็นสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช

คำศัพท์ที่ใช้กับสมเด็จพระราชาคณะ

คำสรรพนามที่บุคคลทั่วไปใช้แก่สมเด็จพระราชาคณะ เป็นแบบแผนแต่ก่อนมีดังนี้[6]

  • คำสรรพนามบุรุษที่ 1 เกล้ากระผม (ชาย) ดิฉัน (หญิง)
  • คำสรรพนามบุรุษที่ 2 พระเดชพระคุณท่านเจ้าประคุณ/พระเดชพระคุณท่านเจ้าพระคุณ
  • คำสรรพนามบุรุษที่ 3 ท่าน

อ้างอิง

  1. "บัญชีนิตยภัต ฉบับปรับปรุงใหม่ เริ่มใช้ตั้งแต่ 1 เมษายน 2554 เป็นต้นไป". สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดภูเก็ต. 27 เมษายน 2555. สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2560. 
  2. ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ (พระสาสนโสภณ เป็นสมเด็จพระราชาคณะ) ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 102, เล่ม 89, วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2515, หน้า 1-5
  3. ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 138, เล่ม 107, วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2532, ฉบับพิเศษ หน้า 1
  4. ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 155, เล่ม 109, วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2535, ฉบับพิเศษ หน้า 1
  5. ประกาศสถาปนาสมณศักดิ์ ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 121, ตอนที่ 3ข, วันที่ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2547, หน้า 1
  6. สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติราชาศัพท์. , พิมพ์ครั้งที่ 4ม กรุงเทพฯ : สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ, 2555. 416 หน้า. หน้า 336-339. ISBN 978-616-235-142-6

ดูเพิ่ม