พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงษ์วราวัตร กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงษ์วราวัตร กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร.jpg

พระนาม พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
พระอิสริยยศ พระเจ้าวรวงศ์เธอ
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นโท
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 6 กันยายน พ.ศ. 2421
สิ้นพระชนม์ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475
พระบิดา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์
พระมารดา หม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธุ์
หม่อม หม่อมราชวงศ์สุข ไพฑูรย์
หม่อมลิ้นจี่ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา
หม่อมลำใย จักรพันธุ์ ณ อยุธยา
หม่อมเชื้อ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา
หม่อมกิมไหล จักรพันธุ์ ณ อยุธยา
หม่อมโป๊ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา
พระราชบุตร 28 พระองค์

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์ จางวางมหาดเล็ก มีพระนามเดิมว่าพระองค์เจ้าเสรฐวงษ์วราวัตร (6 กันยายน พ.ศ. 2421 - 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475) จางวางพิเศษพระราชวังบางปะอิน

พระประวัติ[แก้]

พระองค์เจ้าเสรฐวงษ์วราวัตร ประสูติเมื่อวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2421 เป็นพระโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ กับหม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธุ์ ทรงเข้าพิธีโสกันต์เมื่อวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2434 วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2441 ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส เป็นพระอุปัชฌาย์ หม่อมเจ้าพระศรีสุคตคัตยานุวัตรและพระธรรมไตรโลกาจารย์ (อ่อน อหึสโก) เป็นพระกรรมวาจาจารย์[1] หลังลาสิกขาได้เข้ารับราชการ ทรงดำรงตำแหน่งผู้รักษาพระราชวังบางปะอิน ต่อมาในวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2447 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้ว่าราชการอำเภอพระราชวัง[2]

วันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็น พระเจ้าวรวงษ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์ ทรงศักดินา 11000[3] ได้รับพระราชทานเครื่องยศ ได้แก่ กากระบอกทองคำพร้อมถาดรองตามมงกุฎ พระมาลาเสร้าสเทิน ฉลองพระองค์จีบแลเจียรบาตพร้อมสำรับ หีบหมากไม้แดงหุ้มทองคำลงยาตรามงกุฎ และพระแสงญี่ปุ่นฝักก้าไหล่ทอง[4]

วันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2451 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นปลัดมณฑลกรุงเก่า[5]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์ สิ้นพระชนม์ ณ วังถนนดำรงรักษ์ เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 เวลา 01:35 น.[6] สิริพระชันษา 53 ปี 311 วัน พระราชทานเพลิง ณ พระเมรุท้องสนามหลวง เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2476

พระโอรสพระธิดา[แก้]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร เสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์สุข จักรพันธุ์ (ไพฑูรย์) หม่อมลิ้นจี่ หม่อมลำใย หม่อมเชื้อ หม่อมกิมไหล และหม่อมโป๊ มีบุตรธิดา ได้แก่

หม่อมราชวงศ์สุข ไพฑูรย์

หม่อมราชวงศ์สุข จักรพันธุ์ (ไม่มีข้อมูล - พ.ศ. 2448) ธิดาในหม่อมเจ้าจุ้ย ไพฑูรย์

  • หม่อมเจ้าหญิงดวงแก้ว จักรพันธุ์ (1 กรกฎาคม พ.ศ. 2439 - 5 กันยายน พ.ศ. 2507) แรกประสูติเป็นหม่อมราชวงศ์ เลื่อนฐานันดรศักดิ์เป็นหม่อมเจ้าหลังจากที่พระบิดาได้รับสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
  • หม่อมราชวงศ์หญิงแจ่มแจ้ง จักรพันธุ์ (ถึงแก่กรรมก่อนที่บิดาจะได้รับการสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า)
  • หม่อมเจ้าแววจักร์ จักรพันธุ์ (30 มิถุนายน พ.ศ. 2441 - 23 เมษายน พ.ศ. 2507) แรกประสูติเป็นหม่อมราชวงศ์ เลื่อนฐานันดรศักดิ์เป็นหม่อมเจ้าหลังจากที่พระบิดาได้รับสถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า เสกสมรสกับหม่อมหลวงแถม (ราชสกุลเดิม: กุญชร) ไม่ทรงมีโอรสธิดา
  • หม่อมเจ้าเสรฐพันธุ์ จักรพันธุ์ (13 มิถุนายน พ.ศ. 2443 - 5 ตุลาคม พ.ศ. 2518) เสกสมรสกับหม่อมเยาว์ (สกุลเดิม: กรรณสูต) (8 พฤษภาคม พ.ศ. 2444 - 20 ธันวาคม พ.ศ. 2525) และหม่อมนวลน้อย (6 ตุลาคม พ.ศ. 2461 - 26 สิงหาคม พ.ศ. 2546) มีโอรสธิดารวม 6 คน
  • หม่อมเจ้าหญิงวัลย์วิเชียร จักรพันธุ์ (3 ธันวาคม พ.ศ. 2444 - ไม่ทราบปีที่สิ้นชีพิตักษัย)
  • หม่อมเจ้าหญิงจารุภักตร์ จักรพันธุ์
  • หม่อมเจ้าศักดิ์สิทธิ์ จักรพันธุ์
หม่อมลิ้นจี่

หม่อมลิ้นจี่ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (17 กันยายน พ.ศ. 2425 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515) พี่สาวของหม่อมลำไย

  • หม่อมเจ้าหญิงลำนักเนตรดวงแก้ว จักรพันธุ์ (18 ตุลาคม พ.ศ. 2442 - ไม่ทราบปีที่สิ้นชีพิตักษัย) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2489 เพื่อสมรสกับสม ชัยชิตาธร
  • หม่อมเจ้าเวียนขวา จักรพันธุ์ (14 กรกฎาคม พ.ศ. 2446 - 25 กันยายน พ.ศ. 2539) เสกสมรสกับหม่อมเพราะ ธิดาของหลวงหิรัญเลขาประดิษฐ์ มีโอรสธิดารวม 13 คน
  • หม่อมเจ้าอิทธิเดช จักรพันธุ์ (29 มิถุนายน พ.ศ. 2449 - พ.ศ. 2490) เสกสมรสกับหม่อมสมบุญ (สกุลเดิม: ประดับทอง) มีโอรสธิดา 2 คน
  • หม่อมเจ้าอาชวะ จักรพันธุ์ (29 มีนาคม พ.ศ. 2456 - 9 ตุลาคม พ.ศ. 2490) เสกสมรสกับหม่อมประพฤติ (สกุลเดิม: สามสูตร) ทรงมีธิดา 5 คน
  • หม่อมเจ้าจิตรการ จักรพันธุ์ (28 กันยายน พ.ศ. 2460 - 14 มิถุนายน พ.ศ. 2534) เสกสมรสกับหม่อมปรุง (สกุลเดิม: เนียมพลับ) ในปี พ.ศ. 2490 ทรงมีโอรสธิดา 6 คน
  • หม่อมเจ้าวรรณาฑิต จักรพันธุ์ (7 ธันวาคม พ.ศ. 2464 - สิ้นชีพิตักษัยเมื่อพระชันษาได้ 7 ปี)
หม่อมลำไย

หม่อมลำไย จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (พ.ศ. 2429 - พ.ศ. 2503) น้องสาวของหม่อมลิ้นจี่

  • หม่อมเจ้าหญิงกร่อง จักรพันธุ์
  • หม่อมเจ้าเจตนาธร จักรพันธุ์ (24 พฤษภาคม พ.ศ. 2450 - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2525) เสกสมรสกับหม่อมศิริ (สกุลเดิม: เนตรนาค) มีโอรสธิดา 6 คน
  • หม่อมหญิงอรอุษา จักรพันธุ์ (10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 - เดือนธันวาคม พ.ศ. 2510) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2495 เพื่อสมรสกับประสิทธิ์ นันทชนก มีบุตร 1 คน
  • หม่อมเจ้าหญิงศิริอัจฉรา จักรพันธุ์ (19 กรกฎาคม พ.ศ. 2455 - พ.ศ. 2506) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 เพื่อสมรสกับเจรียง สุขบท ไม่ทรงมีบุตรธิดา
  • หม่อมเจ้าอัชฌา จักรพันธุ์ (17 กันยายน พ.ศ. 2459 - 26 ตุลาคม พ.ศ. 2541) เสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์ภัทรสุข (ราชสกุลเดิม: ศุขสวัสดิ) ต่อมาทรงหย่าและเสกสมรสอีกครั้งกับหม่อมดวงแข (สกุลเดิม: เกียรตินันทน์) ทรงมีโอรสธิดารวม 4 คน
  • หม่อมเจ้าสมานมิตร จักรพันธุ์ (2 เมษายน พ.ศ. 2463 - 11 มีนาคม พ.ศ. 2506) เสกสมรสกับหม่อมทองม้วน (สกุลเดิม: ไกรทอง) ต่อมาทรงหย่า โดยมีโอรสธิดา 5 คน
  • หม่อมเจ้าหญิงจิตต์จง จักรพันธุ์ (14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2465 - 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2528) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2482 เพื่อสมรสกับเจ้าพงศ์ธาดา ณ ลำพูน ทรงมีบุตรธิดา 5 คน
  • หม่อมเจ้าหญิงส่งรัศมี จักรพันธุ์ (22 ตุลาคม พ.ศ. 2469 - 28 เมษายน พ.ศ. 2545) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2494 เพื่อสมรสกับพงษ์ศักดิ์ สวัสดิ์-ชูโต ทรงมีบุตรธิดา 4 คน
หม่อมโป๊

หม่อมโป๊ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา (8 กรกฎาคม พ.ศ. 2432 - 15 เมษายน พ.ศ. 2502)

  • หม่อมเจ้าวราทิวัต จักรพันธุ์ (10 กรกฎาคม พ.ศ. 2454 - 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2507) เสกสมรสกับหม่อมสุมาลา (สกุลเดิม: วิชิตนันทน์) ต่อมาทรงหย่า และเสกสมรสอีกครั้งกับหม่อมนาคพันธุ์ (สกุลเดิม: จันทปุณณานนท์) ทรงมีโอรสธิดารวม 6 คน
  • หม่อมเจ้าหญิง
  • หม่อมเจ้าหญิงอภิลาช จักรพันธุ์ (2 พฤษภาคม พ.ศ. 2458 - พ.ศ. 2541) ลาออกจากฐานันดรศักดิ์วันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 เพื่อสมรสกับนายพศก นันทมานพ ต่อมาสมรสใหม่กับนายบุญธรรม คงแช่มดี มีบุตรธิดา 7 คน
  • หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ (9 เมษายน พ.ศ. 2460 - 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2545) เสกสมรสกับหม่อมเจ้าผ่องผัสมณี (ราชสกุลเดิม: สวัสดิวัตน์) ต่อมาเสกสมรสอีกครั้งกับหม่อมหลวงประอร (ราชสกุลเดิม: มาลากุล) ไม่ทรงมีโอรสธิดา
  • หม่อมเจ้าประดิษฐา จักรพันธุ์ (10 กันยายน พ.ศ. 2464 - 30 ธันวาคม พ.ศ. 2545) เสกสมรสกับหม่อมปัทมา (สกุลเดิม: แก่นมงคล) และหม่อมบุญเกิด (สกุลเดิม: จุ้ยสำราญ) ทรงมีโอรสธิดารวม 5 คน
หม่อมเชื้อ
  • หม่อมเจ้าหญิงจิ๋ว จักรพันธุ์
หม่อมไหล
  • หม่อมเจ้าเจ๊ก จักรพันธุ์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
พระชนก:
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
หม่อมน้อย ศิริวงศ์ ณ อยุธยา
พระชนนี:
หม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธุ์
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามงคลเลิศ
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
หม่อมน้อย ศิริวงศ์ ณ อยุธยา
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
หม่อมพลบ ศิริวงศ์ ณ อยุธยา
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไมมีข้อมูล
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. "พระบรมวงษ์เธอ พระวรวงษ์เธอหม่อมเจ้าทรงผนวชแลหม่อมราชวงษ์ผนวช". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 15 (15): 168–9. 10 กรกฎาคม 2441. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  2. "แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ให้พระองค์เจ้าเสรฐวงษ์วราวัตร เป็นผู้ว่าราชการ อำเภอพระราชวัง". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 21 (2): 21. 10 เมษายน 2447. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  3. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งกรมและเจ้าพระยา". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 25 (35): 1005. 29 พฤศจิกายน 2451. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  4. "พระราชทานเครื่องยศ". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 25 (35): 1008–1009. 29 พฤศจิกายน 2451. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  5. "แจ้งความกระทรวงมหาดไทย [เรื่อง ให้พระเจ้าวรวงษ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์เป็นปลัดมณฑลกรุงเก่า]". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 25 (36): 1027–1028. 6 ธันวาคม 2451. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
  6. "ข่าวสิ้นพระชนม์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 49 (ง): 1338. 17 กรกฎาคม 2475. สืบค้นเมื่อ 22 กันยายน 2559. 
บรรณานุกรม
  • กิตติพงษ์ วิโรจน์ธรรมากูร. ๑๐๐ ปีภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในงานพระพุทธชินราชประจำปี วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม รัตนโกสินทรศก ๑๒๓. กรุงเทพฯ : ดำรงวิทยา, 2548. ISBN 974-93740-5-3
  • พีระเดช อนุพงษ์ จักรพันธุ์, ม.ร.ว.. ๑๕๐ ปี สมเด็จเจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ กรมพระจักรพรรดิพงษ์. กรุงเทพฯ : กระทรวงการคลัง, 2548. 278 หน้า.
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง