หม่อมเจ้า

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

หม่อมเจ้า (อังกฤษ: His/Her Serene Highness) นั้นมีมาตั้งแต่ตอนต้นยุคกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี มีหลักฐานปรากฏชัดเจนเพราะว่ามีศักดินาอยู่ในพระอัยการพลเรือนที่ได้ตราขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

ผู้ที่จะดำรงพระยศเป็นหม่อมเจ้าได้มีดังนี้

  1. เป็นพระโอรส พระธิดา ที่ประสูติแต่พระมารดาที่มิได้เป็นเจ้า และมิได้เป็นนางห้ามพระราชทาน
  2. เป็นพระโอรส พระธิดา ในพระองค์เจ้าลูกหลวงที่พระมารดามิได้เป็นพระองค์เจ้า
  3. เป็นพระโอรส พระธิดา ในพระองค์เจ้าหลานเธอชั้นพระเจ้าวรวงศ์เธอ แต่ทั้งนี้จะต้องทรงเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอโดยแท้มาแต่ประสูติ
  4. เป็นพระโอรส พระธิดา ในพระองค์เจ้าหลานเธอชั้นพระวรวงศ์เธอ ซึ่งได้รับการสถาปนายกขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ
  5. เป็นพระโอรส พระธิดา ในกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข (วังหลัง) ซึ่งมีพระชนนีที่มิได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าจอม
  6. เป็นพระโอรส พระธิดา ในพระองค์เจ้าลูกเธอในกรมพระราชวังบวร

เจ้านายที่ดำรงพระยศหม่อมเจ้านี้ หากได้ทรงรับราชการสนองพระเดชพระคุณมาด้วยดี มีความดีความชอบต่อแผ่นดิน หรือต่อองค์พระมหากษัตริย์ ก็อาจได้รับการสถาปนาเลื่อนพระยศเป็นพระองค์เจ้าได้ ซึ่งในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ก็มีอยู่เป็นอันมาก

หม่อมเจ้าในสมัยกรุงศรีอยุธยา[แก้]

ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีหม่อมเจ้ามาแต่สมัยต้นกรุงเนื่องมีหลักฐานปรากฏชัดเจนเพราะมีศักดินาดังกล่าวอยู่ในพระอัยการพลเรือนที่ได้ตราขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ[1]

หม่อมเจ้าที่ปรากฏพระนามในสมัยกรุงศรีอยุธยา เช่น หม่อมเจ้าบัวหรือหม่อมเจ้าหญิงอำไพ (เจ้าแม่วัดดุสิต) พระราชธิดาในสมเด็จพระเอกาทศรถ, หม่อมเจ้าเจิดอุภัย พระสวามีในเจ้าแม่วัดดุสิต, หม่อมเจ้าอาทิตย์ (พระองค์เจ้าอาทิตย์ กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์) ในเจ้าฟ้าธรรมธิเบศรไชยเชษฐสุริยวงศ์ กรมขุนเสนาพิทักษ์

หม่อมเจ้าในสมัยกรุงธนบุรี[แก้]

หม่อมเจ้าในสมัยกรุงธนบุรีนั้นส่วนมากเป็นพระราชนัดดาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เมื่อต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ สถาปนาราชวงศ์จักรี หม่อมเจ้าเหล่านี้จึงถูกถอดพระอิสริยยศเป็นสามัญชน บางพระองค์ได้รับใช้ใกล้ชิดราชสำนักก็จะได้รับแต่งตั้งให้มียศฐาบรรดาศักดิ์

หม่อมเจ้าในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์[แก้]

หม่อมเจ้าในราชวงศ์จักรี[แก้]

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกพระองค์มีพระเจ้าน้องยาเธอ พระเจ้าลูกเธอ พระเจ้าหลานเธอ ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายในหลายพระองค์ทกๆ แผ่นดิน พระเจ้าน้องยาเธอ พระเจ้าลูกยาเธอ พระเจ้าหลานเธอก็มีความเจริญพระราชวงศ์ ด้วยมีบุตรบุตรีและนัดดาประนัดดาสืบแพร่หลายเป็นอันมาก ผู้ที่เป็นบุตรบุตรีเจ้าฟ้าแลพระองค์เจ้านั้นก็เป็นหม่อมเจ้า[2]

พระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์นั้นตั้งแต่รัชกาลที่ 1 จนถึงรัชกาลที่ 5 พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ทรงมีพระราชโอรสหลายพระองค์ พระราชโอรสนั้นก็ทรงมีพระโอรสที่ดำรงพระยศเป็นหม่อมเจ้าต่อมา ทำให้ราชวงศ์จักรีมีหม่อมเจ้าหลายพันพระองค์ ซึ่งหากหม่อมเจ้าพระองค์ใด ทำคุณประโยชน์แก่แผ่นดิน ก็จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งขึ้นเป็นพระองค์เจ้า

หม่อมเจ้าที่ยังมีพระชนม์ชีพอยู่ในปัจจุบัน[แก้]

รายพระนามหม่อมเจ้าที่ยังมีพระชนม์ชีพอยู่ในปัจจุบัน
พระฉายาลักษณ์ พระนาม ประสูติ พระบิดา พระมารดา
หม่อมเจ้าเวียงวัฒนา.JPG หม่อมเจ้าเวียงวัฒนา ชยางกูร 30 เมษายน พ.ศ. 2467 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงศาดิศรมหิป หม่อมแหวนศุลี ชยางกูร ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าอุทัยเที่ยง ชยางกูร.jpg หม่อมเจ้าอุทัยเที่ยง ชยางกูร 1 มิถุนายน พ.ศ. 2473 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงศาดิศรมหิป หม่อมแหวนศุลี ชยางกูร ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าจรูญฤทธิเดช.JPG หม่อมเจ้าจรูญฤทธิเดช ชยางกูร 10 มกราคม พ.ศ. 2475 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงศาดิศรมหิป หม่อมแหวนศุลี ชยางกูร ณ อยุธยา
หม่อมเจ้ากฤษณาพักตรพิมล ดิศกุล.jpg หม่อมเจ้ากฤษณาพักตรพิมล ดิศกุล 24 ธันวาคม พ.ศ. 2460 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ หม่อมแสง ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี.jpg หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี 20 มกราคม พ.ศ. 2464 พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ หม่อมเจ้าพิมลพรรณ วรวรรณ
หม่อมเจ้าปุสาณ สวัสดิวัตน์.jpg หม่อมเจ้าปุสาณ สวัสดิวัตน์ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2472 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ หม่อมเร่ สวัสดิวัตน์ ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าเมรี.JPG หม่อมเจ้าเมรี สวัสดิวัตน์ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ หม่อมเร่ สวัสดิวัตน์ ณ อยุธยา
มงคลเฉลิม ยุคล.jpg หม่อมเจ้ามงคลเฉลิม ยุคล 31 ธันวาคม พ.ศ. 2479 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร หม่อมสมเชื้อ ยุคล ณ อยุธยา
Chatrichalerm 20071020 Phuket.jpg หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2485 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ หม่อมอุบล ยุคล ณ อยุธยา
หม่อมเจ้าจุลเจิม และหม่อมอัญชลี.jpg หม่อมเจ้าจุลเจิม ยุคล 22 มกราคม พ.ศ. 2490 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ หม่อมอุบล ยุคล ณ อยุธยา
เฉลิมศึก ยุคล.jpg หม่อมเจ้าเฉลิมศึก ยุคล 24 ตุลาคม พ.ศ. 2493 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร หม่อมทองแถม ยุคล ณ อยุธยา
ฑิฆัมพร ยุคล.jpg หม่อมเจ้าฑิฆัมพร ยุคล 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2494 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร หม่อมบัวทอง ยุคล ณ อยุธยา
หม่อมเจ้านภดลเฉลิมศรี ยุคล.jpg หม่อมเจ้านภดลเฉลิมศรี ยุคล 23 ตุลาคม พ.ศ. 2496 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ หม่อมอุบล ยุคล ณ อยุธยา
หม่อมเจ้านวพรรษ์ ยุคล.jpg หม่อมเจ้านวพรรษ์ ยุคล 1 มกราคม พ.ศ. 2521 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล หม่อมไฉไล ยุคล ณ อยุธยา

อ้างอิง[แก้]

  1. ฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์ไทย ตอนที่ 3 พระยศหม่อมเจ้า. จากเว็บไซต์ oknation.net [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 19-02-57.
  2. ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. ISBN 974-221-818-8