พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช.jpg
ภรรยา ชายา
หม่อมเจ้าวิไลกัญญา ภาณุพันธุ์
หม่อม
หม่อมแผ่ว
หม่อมมาลี
หม่อมอรุณ
หม่อมพเยาว์
พระบิดา สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
พระมารดา หม่อมแม้น ภาณุพันธุ์ ณ อยุธยา
ราชวงศ์ จักรี
ประสูติ 7 กันยายน พ.ศ. 2428
สิ้นพระชนม์ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2477 (48 ชันษา)

นายร้อยโท พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช ประสูติเมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2428 พระอิสริยยศเมื่อแรกประสูติเป็นหม่อมเจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เป็นพระโอรสในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช กับหม่อมแม้น ทรงศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ จนจบชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนรอตทิงดีน ชั้นมัธยมศึกษาที่โรงเรียนแฮร์โรว์ และได้รับปริญญาตรีสาขาวิชากฎหมายและการปกครองจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ แล้วกลับมารับราชการที่กรมเสนาธิการทหารบก

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2436 แล้วเลื่อนขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2443 แล้วทรงย้ายไปรับราชการที่กรมยุทธศึกษาทหารบก ต่อมาในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช ทรงศักดินา 11000[1]

พระองค์ประชวรโดยพระอันตะ (ลำไส้ใหญ่) อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2477 พระชันษา 49 ปี ได้รับพระราชทนโกศมณฑป แว่นฟ้า 2 ชั้นเป็นเกียรติยศ[2] ได้รับพระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2478[3]

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุด ได้แก่ เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์และเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ

พระโอรส-ธิดา[แก้]

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช เสกสมรสกับหม่อมเจ้าวิไลยกัญญา พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เสกสมรสเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2460 โดยรับพระราชทานน้ำมหาสังข์จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว[4] นอกจากนี้ยังทรงมีหม่อมอีกหลายท่าน ได้แก่ 1. หม่อมแผ่ว 2. หม่อมอรุณศรี (สกุลเดิม: เพ็งเอี่ยม) 3. หม่อมมาลี (สกุลเดิม: สุขเจริญ) 4. หม่อมพเยาว์ (สกุลเดิม: นายนันท์) โดยมีพระโอรสและพระธิดา ดังนี้

  1. สวรรณา วิชัยรัตน์ ประสูติในหม่อมแผ่ว เมื่อ 7 เมษายน พ.ศ. 2460 สมรสกับนายเจริญ วิชัยรัตน์ สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 6 กันยายน 2559
  2. หม่อมเจ้าภาณุเทวัญ ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมเจ้าวิไลกัญญา เมื่อ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2461 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2462
  3. หม่อมเจ้าพันธุ์ภาณุ ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมอรุณ เมื่อ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2467 สิ้นชีพิตักษัยแล้ว
  4. ประภาพันธุ์ กรโกสียกาจ ประสูติในหม่อมมาลี เมื่อ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2472 สมรสกับพลอากาศตรีโกสีย์ กรโกสียกาจ
  5. อรุณแสงไข ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมอรุณ เมื่อ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2474 สมรสกับนายชุมพล ทองรักษ์ สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 29 ตุลาคม 2556
  6. หม่อมเจ้าสุริยพันธุ์ ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมมาลี เมื่อ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2474 สิ้นชีพิตักษัยหลังทรงจบการศึกษามัธยมศึกษาปีที่ 8 ได้ไม่นาน
  7. หม่อมเจ้านิพัทธพันธุพงศ์ ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมพเยาว์ เมื่อ 11 กันยายน พ.ศ. 2475 สิ้นชีพิตักษัยแล้ว
  8. พันธุ์วโรภาส เศวตรุนทร์ ประสูติในหม่อมมาลี เมื่อ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2476 สมรสกับนายแพทย์ชูช่วง เศวตรุนทร์
  9. หม่อมเจ้าอุทัยกัญญา ภาณุพันธุ์ ประสูติในหม่อมพเยาว์ เมื่อ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2476

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระชนก:
สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
หม่อมน้อย ศิริวงศ์ ณ อยุธยา
พระชนนี:
หม่อมแม้น บุนนาค
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านผู้หญิงกลิ่น
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านผู้หญิงอ่วม
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไมมีข้อมูล
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. "ประกาศสถาปนา เลื่อนกรม ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้า และตั้งเจ้าพระยา". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 40 (ง): 2604–2606. 25 พฤศจิกายน 2466. สืบค้นเมื่อ 27 สิงหาคม 2561. 
  2. "ข่าวสิ้นพระชนม์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 51 (0 ง): 1606. 26 สิงหาคม 2477. สืบค้นเมื่อ 27 สิงหาคม 2561. 
  3. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี, หน้า 203
  4. สุรวงศ์ วัฒนศักดิ์, บรรณาธิการ. ๖๖ เจ้าฟ้าและสายราชสกุลแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์. กรุงเทพฯ : สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล, 2548. 413 หน้า.
  5. พระราชทานพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า
บรรณานุกรม
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง
  • ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า 203. ISBN 974-221-818-8