พิธีพระราชทานปริญญาบัตร
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พิธีพระราชทานปริญญาบัตร ถือกำเนิดครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิต ผู้สำเร็จการศึกษาจาก จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ครั้งแรกเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2473 และถือสืบต่อปฏิบัติกันมาเป็นจนถึงรัชกาลปัจจุบัน [1]
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงมีพระเมตตาอย่างหาที่สุดมิได้ ต่อบัณฑิตที่สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยของรัฐทุกแห่ง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เอง ในปัจจุบัน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุเสด็จแทนพระองค์ ไปในการพิธีพระราชทานปริญญาบัตร แก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยของรัฐทุกมหาวิทยาลัย เป็นประจำทุกปี
เนื้อหา |
[แก้] การเสด็จแทนพระองค์
การที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระบรมวงศานุวงศ์ หรือองคมนตรี เสด็จฯ แทนพระองค์นั้น ในพิธีขอให้สังเกตว่า
- 1 ในพิธีจะประดับด้วยธงพระปรมาภิไธยย่อ ภปร
- 2 จะใช้เพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อผู้แทนพระองค์เสด็จมาถึงพิธี
- 3 รถพระที่นั่งประดับธงครุฑพ่าห์
- 4 แท่นหน้าที่ประทับ จะมีพระครุฑพ่าห์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในความหมายจึงเสมือนหนึ่งกระทำด้วยพระองค์เอง (รับพระราชทานจากพระหัตถ์ของพระองค์เอง)
[แก้] พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
พิธีพระราชทานปริญญาบัตรนั้นเกิดขึ้นครั้งแรกในวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2473 โดยทางจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาพระราชทานปริญญาบัตรแก่เวชชบัณฑิต (แพทยศาสตรบัณฑิต) ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยทางมหาวิทยาลัยได้ส่งหนังสือไปยังหน่วยงานต่าง ๆ 11 แห่ง เช่น กรมยุทธศึกษาทหารบก กรมยุทธศึกษาทหารเรือ สภากาชาดสยาม วชิรพยาบาล มหามงกุฎราชวิทยาลัย ราชบัณฑิตยสภา และโรงเรียนกฎหมาย เป็นต้น โดยได้เชิญพระบรมวงศานุวงศ์ เสนาบดี ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ของกระทรวงต่าง ๆ เข้าร่วมพระราชพิธีครั้งนี้ด้วย
โดยในงานพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนั้น มหาอำมาตย์เอกพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ได้ทูลเกล้าฯ ถวายฉลองพระองค์ครุยบัณฑิตพิเศษแด่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อจากนั้น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานครุยกิตติมศักดิ์บัณฑิตชั้นโท หรือ มหาบัณฑิตในปัจจุบัน ทางวิทยาศาสตร์แก่พระยาภะรตราชา ผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในขณะนั้น และบัณฑิตชั้นเอก หรือ ดุษฎีบัณฑิตในปัจจุบัน แก่ศาสตราจารย์ นายแพทย์ เอ จี เอลลิส คณบดีคณะแพทยศาสตร์ในขณะนั้น หลังจากนั้น พระองค์ทรงพระกรุณาพระราชทานปริญญาบัตรแก่เวชชบัณฑิตจำนวน 34 คน โดยสำเร็จการศึกษาเมื่อปี พ.ศ. 2471 จำนวน 18 คน ใน พ.ศ. 2472 จำนวน 16 คน และพระราชทานพระบรมราโชวาท แล้วจึงเสด็จพระราชดำเนินกลับ
โดยหลังจากพิธีพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนั้นเสร็จสิ้นแล้ว สภามหาวิทยาลัยได้เสนอให้กระทรวงธรรมการกราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาตว่า "มหาวิทยาลัยขอพระบรมราชานุญาตสงวนธรรมเนียมนี้ไว้ คือ ถือว่าการพระราชทานปริญญาบัตรเป็นการหน้าที่นั่ง หากเสด็จไม่ได้ก็จะเป็นการถวายปฏิญญาต่อพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ และรับพระราชทานปริญญาบัตรจากผู้แทนพระองค์" เมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงทราบแล้ว ก็พระราชทานพระบรมราชานุญาตตามที่มหาวิทยาลัยกราบบังคมทูลขอ ดังนั้น พิธีพระราชทานปริญญาบัตรจึงเป็นธรรมเนียมสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน [1]
[แก้] พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
ในระหว่างการเสด็จนิวัตประเทศไทยเป็นครั้งที่ 2 นั้น พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลได้เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตรเป็นครั้งแรกของพระองค์ ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2489 [2] และได้เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตร ณ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ซึ่งเป็นการพระราชทานปริญญาบัตรเป็นครั้งสุดท้ายของพระองค์ เมื่อวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2489 โดยในการพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนี้ พระองค์ทรงมีพระราชประสงค์ให้มีการผลิตแพทย์เพิ่มมากขึ้น เพื่อให้เพียงพอที่จะช่วยเหลือประชาชน เพราะในขณะนั้น มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์รับนักศึกษาแพทย์ได้เพียงปีละ 50 คนเท่านั้น โรงเรียนแพทย์แห่งที่ 2 จึงได้ถือกำเนิดขึ้นที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งในปัจจุบัน คือ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย [3]
[แก้] พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงเริ่มพระราชทานปริญญาบัตรแก่สถาบันอุมศึกษาของรัฐต่าง ๆ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 เป็นต้นมา โดยมีผู้คำนวณว่าพระราชภารกิจในการพระราชทานปริญญาบัตรนั้นเป็นพระราชภารกิจที่หนักไม่น้อย หนังสือพิมพ์ลงว่าหากเสด็จฯ พระราชทานปริญญาบัตร 490 ครั้ง ประทับครั้งละราว 3 ชั่วโมง เท่ากับทรงยื่นพระหัตถ์พระราชทานใบปริญญาบัตร 470,000 ครั้ง ด้วยเหตุนี้ จึงมีผู้กราบบังคมทูลขอพระราชทานให้ทรงลดการเสด็จฯ พระราชทานปริญญาบัตรลง โดยให้พระราชทานปริญญาบัตรเฉพาะในระดับปริญญาโทขึ้นไปเท่านั้น แต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกลับมีพระราชกระแสว่า "พระองค์เองเสียเวลายื่นปริญญาบัตรให้บัณฑิตคนละ 6-7 วินาทีนั้น แต่ผู้ได้รับนั้นมีความสุขเป็นปี ๆ เปรียบกันไม่ได้เลย" และพระองค์ทรงเห็นว่าการพระราชทานปริญญาสำหรับผู้สำเร็จในระดับปริญญาตรีนั้นสำคัญ เพราะบางคนอาจไม่มีโอกาสศึกษาต่อในระดับปริญญาโทและปริญญาเอก ดังนั้น จึงพระราชดำรัสว่า "จะพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตปริญญาตรีไปจนกว่าจะไม่มีแรง" [4] พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ได้เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เองจนถึงปีพุทธศักราช 2540 นับเป็นระยะเวลากว่า 50 ปีที่ได้เสด็จไปพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เองแต่ด้วยพระราชภาระที่มากมายและพระพลานามัยจึงได้โปรดเกล้าให้พระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์จนกระทั่งปัจจุบัน
[แก้] ผู้แทนพระองค์
ในปัจจุบัน พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในการพระราชทานปริญญาบัตรประจำปีของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้
- สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมาร
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมารเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้
- มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
- มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
- มหาวิทยาลัยราชภัฎทั่วประเทศ
- สถาบันการพลศึกษาทั่วประเทศในสถาบันสมทบ
- สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้
- สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้ พิธีพระราชปริญญาบัตรในสถาบันสมทบของมหาวิทยาลัยต่างๆได้แก่
มหาวิทยาลัยมหิดล ประกอบด้วย
- 1.วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดชลบุรี
- 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ
- 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ชัยนาท
- 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จักรีรัช
- 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พระพุทธบาท
- 6.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ราชบุรี
- 7.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สระบุรี
- 8.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี
- 9.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี
- 10.วิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประกอบด้วย
- 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่
- 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครลำปาง
- 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา
มหาวิทยาลัยขอนแก่น ประกอบด้วย
- 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ขอนแก่น
- 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา
- 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์
- 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์
- 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุดรธานี
- 6.วิทยาลัยพยาบาลศรีมหาสารคาม
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ประกอบด้วย
- 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สงขลา
- 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครศรีธรรมราช
- 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุราษฎร์ธานี
- 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ตรัง
- 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ยะลา
รวมทั้งพระราชทานปริญญาบัตรบัณฑิตหลักสูตรต่อเนื่องจากมหาวิทยาลัยที่เป็นสถาบันสมทบดังกล่าว ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ และประกาศนียบัตรหลักสูตรกระทรวงสาธารณสุข ของวิทยาลัยพยาบาลทั้ง 27 แห่ง วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธรทั้ง 7 แห่ง และวิทยาลัยเทคโนโลยีทางการแพทย์และสาธารณสุขกาญจนาภิเษก ที่สังกัดกระทรวงสาธารณสุข
[แก้] สถานที่พระราชทานปริญญาบัตร
[แก้] ลำดับปีพุทธศักราชการพระราชทานปริญญาบัตรครั้งแรก
| มหาวิทยาลัย | ปีพุทธศักราช | ครั้งหลังสุด |
|---|---|---|
| จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | 2473 | |
| มหาวิทยาลัยมหิดล | 2489 | |
| มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ | 2490 | |
| มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ | 2493 | |
| มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ,มหาวิทยาลัยบูรพา,มหาวิทยาลัยนเรศวร,มหาวิทยาลัยทักษิณ,มหาวิทยาลัยมหาสารคาม | 2504 | |
| มหาวิทยาลัยศิลปากร | 2508 | |
| มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | 2510 | ครั้งที่ 43 |
| มหาวิทยาลัยขอนแก่น | 2511 | |
| มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ | 2515 | |
| สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง,มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ,มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี | 2515 | |
| มหาวิทยาลัยรามคำแหง | 2518 | |
| สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ | 2520 | ครั้งที่ 30 |
| มหาวิทยาลัยแม่โจ้ | 2521 | |
| มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลทั้ง 9 แห่ง | 2524 | ครั้งที่ 22 |
| มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช | 2527 | |
| มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี | 2535 | |
| มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี | 2540 | |
| มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ | 2544 | |
| สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ | 2547 | |
| มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง | 2548 | ครั้งที่ 6 |
| สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน | 2549 | |
| มหาวิทยาลัยนครพนม | 2551 | |
| มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ | 2551 |
[แก้] ดูเพิ่ม
[แก้] อ้างอิง
- ^ 1.0 1.1 พิธีพระราชทานปริญญาบัตรครั้งแรกแห่งกรุงสยาม
- ^ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย : พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
- ^ มูลนิธิอานันทมหิดล : ความเป็นมาและวัตถุประสงค์
- ^ อมิตา อริยอัชฌา, ครองใจคน : หลากเหตุผลที่คนไทยรักในหลวง, บลิสสิเนส, 2548

