พิธีพระราชทานปริญญาบัตร

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระราชทานปริญญาบัตรแด่ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เมื่อปี พ.ศ. 2520

พิธีพระราชทานปริญญาบัตร ถือกำเนิดครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิต ผู้สำเร็จการศึกษาจาก จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ครั้งแรกเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2473 และถือสืบต่อปฏิบัติกันมาเป็นจนถึงรัชกาลปัจจุบัน ^[1]

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงมีพระเมตตาอย่างหาที่สุดมิได้ ต่อบัณฑิตที่สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยของรัฐทุกแห่ง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เอง ในปัจจุบัน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุเสด็จแทนพระองค์ ไปในการพิธีพระราชทานปริญญาบัตร แก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยของรัฐทุกมหาวิทยาลัย เป็นประจำทุกปี

[แก้] การเสด็จแทนพระองค์

การที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระบรมวงศานุวงศ์ หรือองคมนตรี เสด็จฯ แทนพระองค์นั้น ในพิธีขอให้สังเกตว่า

• 1 ในพิธีจะประดับด้วยธงพระปรมาภิไธยย่อ ภปร
• 2 จะใช้เพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อผู้แทนพระองค์เสด็จมาถึงพิธี
• 3 รถพระที่นั่งประดับธงครุฑพ่าห์
• 4 แท่นหน้าที่ประทับ จะมีพระครุฑพ่าห์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในความหมายจึงเสมือนหนึ่งกระทำด้วยพระองค์เอง (รับพระราชทานจากพระหัตถ์ของพระองค์เอง)

[แก้] พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตร ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ พ.ศ. 2473

พิธีพระราชทานปริญญาบัตรนั้นเกิดขึ้นครั้งแรกในวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2473 โดยทางจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาพระราชทานปริญญาบัตรแก่เวชชบัณฑิต (แพทยศาสตรบัณฑิต) ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยทางมหาวิทยาลัยได้ส่งหนังสือไปยังหน่วยงานต่าง ๆ 11 แห่ง เช่น กรมยุทธศึกษาทหารบก กรมยุทธศึกษาทหารเรือ สภากาชาดสยาม วชิรพยาบาล มหามงกุฎราชวิทยาลัย ราชบัณฑิตยสภา และโรงเรียนกฎหมาย เป็นต้น โดยได้เชิญพระบรมวงศานุวงศ์ เสนาบดี ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ของกระทรวงต่าง ๆ เข้าร่วมพระราชพิธีครั้งนี้ด้วย

โดยในงานพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนั้น มหาอำมาตย์เอกพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ได้ทูลเกล้าฯ ถวายฉลองพระองค์ครุยบัณฑิตพิเศษแด่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อจากนั้น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานครุยกิตติมศักดิ์บัณฑิตชั้นโท หรือ มหาบัณฑิตในปัจจุบัน ทางวิทยาศาสตร์แก่พระยาภะรตราชา ผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในขณะนั้น และบัณฑิตชั้นเอก หรือ ดุษฎีบัณฑิตในปัจจุบัน แก่ศาสตราจารย์ นายแพทย์ เอ จี เอลลิส คณบดีคณะแพทยศาสตร์ในขณะนั้น หลังจากนั้น พระองค์ทรงพระกรุณาพระราชทานปริญญาบัตรแก่เวชชบัณฑิตจำนวน 34 คน โดยสำเร็จการศึกษาเมื่อปี พ.ศ. 2471 จำนวน 18 คน ใน พ.ศ. 2472 จำนวน 16 คน และพระราชทานพระบรมราโชวาท แล้วจึงเสด็จพระราชดำเนินกลับ

โดยหลังจากพิธีพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนั้นเสร็จสิ้นแล้ว สภามหาวิทยาลัยได้เสนอให้กระทรวงธรรมการกราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาตว่า "มหาวิทยาลัยขอพระบรมราชานุญาตสงวนธรรมเนียมนี้ไว้ คือ ถือว่าการพระราชทานปริญญาบัตรเป็นการหน้าที่นั่ง หากเสด็จไม่ได้ก็จะเป็นการถวายปฏิญญาต่อพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ และรับพระราชทานปริญญาบัตรจากผู้แทนพระองค์" เมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงทราบแล้ว ก็พระราชทานพระบรมราชานุญาตตามที่มหาวิทยาลัยกราบบังคมทูลขอ ดังนั้น พิธีพระราชทานปริญญาบัตรจึงเป็นธรรมเนียมสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน ^[1]

[แก้] พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล

รัชกาลที่ 8 เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตร ณ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ในวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2489

ในระหว่างการเสด็จนิวัตประเทศไทยเป็นครั้งที่ 2 นั้น พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลได้เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตรเป็นครั้งแรกของพระองค์ ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2489 ^[2] และได้เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานปริญญาบัตร ณ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ซึ่งเป็นการพระราชทานปริญญาบัตรเป็นครั้งสุดท้ายของพระองค์ เมื่อวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2489 โดยในการพระราชทานปริญญาบัตรในครั้งนี้ พระองค์ทรงมีพระราชประสงค์ให้มีการผลิตแพทย์เพิ่มมากขึ้น เพื่อให้เพียงพอที่จะช่วยเหลือประชาชน เพราะในขณะนั้น มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์รับนักศึกษาแพทย์ได้เพียงปีละ 50 คนเท่านั้น โรงเรียนแพทย์แห่งที่ 2 จึงได้ถือกำเนิดขึ้นที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งในปัจจุบัน คือ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ^[3]

[แก้] พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงเริ่มพระราชทานปริญญาบัตรแก่สถาบันอุมศึกษาของรัฐต่าง ๆ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 เป็นต้นมา โดยมีผู้คำนวณว่าพระราชภารกิจในการพระราชทานปริญญาบัตรนั้นเป็นพระราชภารกิจที่หนักไม่น้อย หนังสือพิมพ์ลงว่าหากเสด็จฯ พระราชทานปริญญาบัตร 490 ครั้ง ประทับครั้งละราว 3 ชั่วโมง เท่ากับทรงยื่นพระหัตถ์พระราชทานใบปริญญาบัตร 470,000 ครั้ง ด้วยเหตุนี้ จึงมีผู้กราบบังคมทูลขอพระราชทานให้ทรงลดการเสด็จฯ พระราชทานปริญญาบัตรลง โดยให้พระราชทานปริญญาบัตรเฉพาะในระดับปริญญาโทขึ้นไปเท่านั้น แต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกลับมีพระราชกระแสว่า "พระองค์เองเสียเวลายื่นปริญญาบัตรให้บัณฑิตคนละ 6-7 วินาทีนั้น แต่ผู้ได้รับนั้นมีความสุขเป็นปี ๆ เปรียบกันไม่ได้เลย" และพระองค์ทรงเห็นว่าการพระราชทานปริญญาสำหรับผู้สำเร็จในระดับปริญญาตรีนั้นสำคัญ เพราะบางคนอาจไม่มีโอกาสศึกษาต่อในระดับปริญญาโทและปริญญาเอก ดังนั้น จึงพระราชดำรัสว่า "จะพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตปริญญาตรีไปจนกว่าจะไม่มีแรง" ^[4] พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ได้เสด็จพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เองจนถึงปีพุทธศักราช 2540 นับเป็นระยะเวลากว่า 50 ปีที่ได้เสด็จไปพระราชทานปริญญาบัตรด้วยพระองค์เองแต่ด้วยพระราชภาระที่มากมายและพระพลานามัยจึงได้โปรดเกล้าให้พระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์จนกระทั่งปัจจุบัน

[แก้] ผู้แทนพระองค์

ในปัจจุบัน พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในการพระราชทานปริญญาบัตรประจำปีของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ ทรงเข้ารับพระราชทานปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต เอกบริหารการจัดการ ( มสธ. ) จากสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมาร

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมารเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้

• มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
• มหาวิทยาลัยราชภัฎทั่วประเทศ
• สถาบันการพลศึกษาทั่วประเทศในสถาบันสมทบ

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้

• มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
• มหาวิทยาลัยแม่โจ้
• มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
• มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ดังนี้ พิธีพระราชปริญญาบัตรในสถาบันสมทบของมหาวิทยาลัยต่างๆได้แก่

มหาวิทยาลัยมหิดล ประกอบด้วย

• 1.วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดชลบุรี
• 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ
• 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ชัยนาท
• 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จักรีรัช
• 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พระพุทธบาท
• 6.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ราชบุรี
• 7.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สระบุรี
• 8.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี
• 9.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี
• 10.วิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประกอบด้วย

• 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่
• 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครลำปาง
• 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา

มหาวิทยาลัยขอนแก่น ประกอบด้วย

• 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ขอนแก่น
• 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา
• 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์
• 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์
• 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุดรธานี
• 6.วิทยาลัยพยาบาลศรีมหาสารคาม

มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ประกอบด้วย

• 1.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สงขลา
• 2.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครศรีธรรมราช
• 3.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุราษฎร์ธานี
• 4.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ตรัง
• 5.วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ยะลา

รวมทั้งพระราชทานปริญญาบัตรบัณฑิตหลักสูตรต่อเนื่องจากมหาวิทยาลัยที่เป็นสถาบันสมทบดังกล่าว ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ และประกาศนียบัตรหลักสูตรกระทรวงสาธารณสุข ของวิทยาลัยพยาบาลทั้ง 27 แห่ง วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธรทั้ง 7 แห่ง และวิทยาลัยเทคโนโลยีทางการแพทย์และสาธารณสุขกาญจนาภิเษก ที่สังกัดกระทรวงสาธารณสุข

[แก้] สถานที่พระราชทานปริญญาบัตร

[แก้] ลำดับปีพุทธศักราชการพระราชทานปริญญาบัตรครั้งแรก

บทความนี้ต้องการแหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม เพื่อให้บทความน่าเชื่อถือและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น คุณสามารถช่วยพัฒนาวิกิพีเดีย โดยเพิ่มแหล่งอ้างอิงที่เหมาะสม อย่าปล่อยให้งานเขียนของคุณปราศจากแหล่งอ้างอิงที่สามารถยืนยันได้ รายละเอียดเพิ่มเติม การอ้างอิงแหล่งที่มา - การพิสูจน์ยืนยันได้ - วิธีการเขียน - ป้ายนี้มีไว้เพื่ออะไร

[แก้] ดูเพิ่ม

• ครุยวิทยฐานะ
• พิธีพระราชทานกระบี่

[แก้] อ้างอิง

1. ^ ^{1.0 1.1} พิธีพระราชทานปริญญาบัตรครั้งแรกแห่งกรุงสยาม
2. ^ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย : พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
3. ^ มูลนิธิอานันทมหิดล : ความเป็นมาและวัตถุประสงค์
4. ^ อมิตา อริยอัชฌา, ครองใจคน : หลากเหตุผลที่คนไทยรักในหลวง, บลิสสิเนส, 2548