มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สัญลักษณ์ของอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม[1] หรือ มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (อังกฤษ: intangible cultural heritage, ย่อ: ICH) ได้รับการสนับสนุนจากยูเนสโก โดยมุ่งเน้นไปยังวัฒนธรรมส่วนที่จับต้องไม่ได้เป็นหลัก คู่กับมรดกโลก ใน พ.ศ. 2544 ยูเนสโกออกสำรวจ[2]เพื่อพยายามตกลงนิยาม และอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) ร่างขึ้นใน พ.ศ. 2546[3] เพื่อการคุ้มครองและสนับสนุนวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

นิยาม[แก้]

หน้ากากโน; ญี่ปุ่นเป็นประเทศแรกที่ออกกฎหมายมาคุ้มครองและส่งเสริมมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้[4]

ตามอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ พ.ศ. 2546 คำว่า "มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้" นิยามดังนี้

“มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้” หมายถึง การปฏิบัติ การเป็นตัวแทน การแสดงออก ความรู้ ทักษะ ตลอดจนเครื่องมือ วัตถุ สิ่งประดิษฐ์ และพื้นที่ทางวัฒนธรรมอันเป็นผลจากสิ่งเหล่านั้น ซึ่งชุมชน กลุ่มชน และในบางกรณีปัจเจกบุคคลยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมของตน มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้นี้ซึ่งถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปยังคนอีกรุ่นหนึ่งเป็นสิ่งซึ่งชุมชนและกลุ่มชนสร้างขึ้นใหม่อย่างสม่ำเสมอเพื่อตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมของตน เป็นปฏิสัมพันธ์ของพวกเขาที่มีต่อธรรมชาติและประวัติศาสตร์ของตน และทำให้คนเหล่านั้นเกิดความรู้สึกมีอัตลักษณ์และความต่อเนื่อง ดังนั้นจึงก่อให้เกิดความเคารพต่อความหลากหลายทางวัฒนธรรมและการคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ เพื่อให้เป็นไปตามจุดประสงค์ของอนุสัญญาฉบับนี้ จะมีการพิจารณาเฉพาะมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้เท่าที่สอดคล้องกับบทบัญญัติที่มีอยู่ด้านสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศเท่านั้น รวมทั้งข้อกำหนดให้มีการเคารพซึ่งกันและกันระหว่างชุมชนทั้งหลาย กลุ่มชน และปัจเจกบุคคล และต่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

ประวัติศาสตร์มุขปาฐะ[แก้]

มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้แตกต่างจากประวัติศาสตร์มุขปาฐะเล็กน้อย (ประวัติศาสตร์มุขปาฐะเป็นการบันทึก สงวนไว้ และตีความซึ่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์โดยอยู่บนประสบการณ์ส่วนบุคคลและความคิดเห็นของผู้เล่า) มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้มุ่งไปที่การสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรม 'ไว้กับ' ผู้คนหรือชุมชนโดยปกป้องกระบวนการที่ทำให้ประเพณีและความรู้ที่สืบทอดกันมาสามารถส่งทอดต่อไปได้ ในขณะที่ประวัติศาสตร์มุขปาฐะมุ่งไปที่การเก็บและรักษาข้อมูลทางประวัติศาสตร์จากปัจเจกชนหรือกลุ่มบุคคล

การสงวนรักษา[แก้]

ก่อนที่จะมีอนุสัญญาของยูเนสโก ได้มีความพยายามของประเทศต่างๆ ในการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมอยู่ได้[5] ญี่ปุ่นเป็นประเทศแรกในโลกที่ออกกฎหมายในการคุ้มครองสมบัติทางวัฒนธรรมเมื่อ พ.ศ. 2493 ซึ่งคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมทั้งประเภทที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้[4][6] ประเทศอื่นๆ อาทิ เกาหลีใต้ ฟิลิปปินส์ สหรัฐอเมริกา ไทย ฝรั่งเศส โรมาเนีย สาธารณรัฐเช็ก และโปแลนด์ต่างก็มีโครงการคล้ายกันในเวลาต่อมา[6]

อนุสัญญาที่ยูเนสโกประกาศใน พ.ศ. 2546 ได้เป็นผลเมื่อวันที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2549 ซึ่งกำหนดให้แต่ละประเทศที่เป็นภาคีได้จัดทำรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ และดำเนินการเพื่อให้มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ สามารถดำรงสืบทอดอยู่ต่อไปในประเทศได้ นอกจากนี้ยังเปิดช่องให้ระดมเงินบริจาคระหว่างประเทศสมาชิกยูเนสโกมาใช้เพื่อการทำนุบำรุงมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ที่ขึ้นทะเบียนแล้วอีกด้วย[6] ยูเนสโกยังมีโครงการอื่นเกี่ยวกับวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เช่น รายชื่อที่เรียกว่า Proclamation of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity ซึ่งเริ่มต้นด้วย 19 รายการใน พ.ศ. 2544 และเพิ่มอีก 28 รายการใน พ.ศ. 2546 และเพิ่มอีก 43 รายการใน พ.ศ. 2548 รายการเหล่านี้ดูเหมือนว่าจะเป็นการแก้ไขความไม่สมดุลในรายชื่อมรดกโลก ซึ่งไม่รวมถึงวัฒนธรรมทางซีกโลกใต้ ซึ่งไม่มีอนุสาวรีย์หรือวัตถุทางกายภาพในการแสดงออก[6] รายชื่อนี้ในที่สุดก็ถูกทดแทนด้วย UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists ใน พ.ศ. 2551

ประเทศที่มีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม[แก้]

Distribution by countries 2015

รายชื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ขึ้นทะเบียนแล้ว[แก้]

รายชื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้[แก้]

 กัมพูชา[แก้]

ชื่อภาษาไทย ชื่อภาษาอังกฤษ ภาพ ปีที่ยอมรับ คำอธิบาย
การแสดงโขนแห่งกัมพูชา
Royal ballet of Cambodia Dancers angkor wat.jpg
2008
การเชิดหนังเงาแห่งกัมพูชา
Sbek Thom, Khmer shadow theatre Rama, Nang Sbek, Cambodia - Museu do Oriente - Lisbon, Portugal - DSC06800.JPG
2008
พิธีการและเกมส์ดึงเชื่อกชักเย่อ
Tugging rituals and games Awatoceanofmilk01.JPG
2015
มี4ประเทศที่ลงทะเบียนร่วมกันคือ กัมพูชา, เวียดนาม, เกาหลีใต้ และ ฟิลิปปินส์ เนื่องจากมีกลุ่มวัฒนธรรมและเกมส์ที่ใกล้เคียงกัน

 อินโดนีเซีย[แก้]

ชื่อภาษาไทย ชื่อภาษาอังกฤษ ภาพ ปีที่ยอมรับ คำอธิบาย
การแสดงหุ่นเชิดวายัง Wayang Puppet Theatre Wayang Performance.jpg
2008
กริดอินโดนีเซีย Indonesian Kris COLLECTIE TROPENMUSEUM Kris met schede TMnr A-1448.jpg
2008
ผ้าบาติกอินโดนีเซีย Indonesian Batik Women Making Batik, Ketelan crop.jpg
2009
อังกาลุงอินโดนีเซีย Indonesian Angklung Angklung-arumba.jpg
2010
ระบำมือซามัน Saman dance Saman dance.jpg
2011
โนเคน มัลติฟังก์ชันผูกปมหรือถุงผ้าพื้นมือปาปัว Noken multifunctional knotted or woven bag, handcraft of the people of Papua Noken Indonesia.jpg
2012

 มาเลเซีย[แก้]

ชื่อภาษาไทย ชื่อภาษาอังกฤษ ภาพ ปีที่ยอมรับ คำอธิบาย
การแสดงมะโย่ง Mak Yong Theatre RebabShow.jpg
2008

 ฟิลิปปินส์[แก้]

ชื่อภาษาไทย ชื่อภาษาอังกฤษ ภาพ ปีที่ยอมรับ คำอธิบาย
บทสวดของชาวอิฟูเกา The Hudhud Chants of the Ifugao

Bontoc.jpg

2008
ดาแรนเกน มหากาพย์ของชาวมาราเนาแห่งทะเลสาบลาเนา The Darangen Epic of the Maranao People of Lake Lanao Sarimanok bird of Philippine Folklore.jpg
2008
พิธีการและเกมส์ดึงเชื่อกชักเย่อ
Tugging rituals and games Awatoceanofmilk01.JPG
2015
มี4ประเทศที่ลงทะเบียนร่วมกันคือ กัมพูชา, เวียดนาม, เกาหลีใต้ และ ฟิลิปปินส์ เนื่องจากมีกลุ่มวัฒนธรรมและเกมส์ที่ใกล้เคียงกัน

 เวียดนาม[แก้]

ชื่อภาษาไทย ชื่อภาษาอังกฤษ ภาพ ปีที่ยอมรับ คำอธิบาย
Nhã nhạc, Vietnamese Court Music
2008
พื้นที่ของวัฒนธรรมฆ้อง The Space of Gong Culture Tay Nguyen gongs.JPG
2008
เพลงพื้นบ้านกวอนโฮ The Quan Họ Bắc Ninh folk songs Quan họ cổ - hội Lim, Bắc Ninh.JPG
2009
The Gióng Festival at Phù Đổng and Sóc Temples Hội Gióng1.jpg
2010
The Worship of Hùng Kings in Phú Thọ
2012
The Art of Đờn ca tài tử music and song in southern Việt Nam
2013
The Ví and Giặm folk songs of Nghệ Tĩnh
2014
พิธีการและเกมส์ดึงเชื่อกชักเย่อ
Tugging rituals and games Awatoceanofmilk01.JPG
2015
มี4ประเทศที่ลงทะเบียนร่วมกันคือ กัมพูชา, เวียดนาม, เกาหลีใต้ และ ฟิลิปปินส์ เนื่องจากมีกลุ่มวัฒนธรรมและเกมส์ที่ใกล้เคียงกัน

สถิติรวมมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในภูมิภาค ASEAN

ประเทศ จำนวน
 เวียดนาม
8
 อินโดนีเซีย
6
 กัมพูชา
3
 ฟิลิปปินส์
3
 มาเลเซีย
1

รายชื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ประเทศไทยมีแผนจะขึ้นทะเบียน[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. http://ich.culture.go.th/
  2. "Meeting of 2001". UNESCO. สืบค้นเมื่อ 2007-06-20. 
  3. "Official website". UNESCO. สืบค้นเมื่อ 2007-06-20. 
  4. 4.0 4.1 Yang Jongsung (2003). Cultural Protection Policy in Korea: Intangible Cultural Properties and Living National Treasures. Jimoondang International. pp. 33ff. ISBN 1931897050. 
  5. Deacon, Harriet (et al.) (2004). "The Subtle Power of Intangible Heritage: Legal and Financial Instruments for Safeguarding Intangible Heritage". Human Sciences Research Council. p. 21. ISBN 0796920745. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 Kurin, Richard (1 May 2004). "Safeguarding Intangible Cultural Heritage in the 2003 UNESCO Convention: a critical appraisal". Museum International 56 (1-2): 66–77. doi:10.1111/j.1350-0775.2004.00459.x. 

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ข้อมูลการท่องเที่ยวจาก วิกิท่องเที่ยว