ข้ามไปเนื้อหา

อักษรไว

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อักษรไว
ꕙꔤ
ชนิด
ช่วงยุค
คริสต์ทศวรรษ 1830–ปัจจุบัน
ทิศทางซ้ายไปขวา Edit this on Wikidata
ภาษาพูดภาษาไว
ISO 15924
ISO 15924Vaii (470), ​Vai
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง
Vai
ช่วงยูนิโคด
U+A500–U+A63F
 บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ
ตารางชุดตัวหนังสือพยางค์ปัจจุบัน โดย Eh และ oh เป็นเสียงสระเปิด [ɛ, ɔ] อักษร "ɖ" เป็นตัวที่พิมพ์ผิดจาก ɗ อักษร jg ในแถวล่างคือ [ŋɡ] ภาพนี้ไม่แสดงชุดตัวหนังสือพยางค์ที่เริ่มต้นด้วย g, h, w, m, n, ny, ng [ŋ], กับสระ

ชุดตัวหนังสือพยางค์ไว เป็นระบบการเขียนแบบพยางค์สำหรับภาษาไวโดยโมโมลู ดูวาลู บูเกเลแห่งจอนดู ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเทศมณฑลแกรนด์เคปเมานต์ ประเทศไลบีเรีย[1][2][3] สังคมไวและนักวิชาการส่วนใหญ่ถือให้โมโมลูเป็นผู้คิดค้นและผู้สนับสนุนอักษรไวตอนที่มีการบันทึกครั้งแรกในคริสต์ทศวรรษ 1830 อักษรไวถือเป็นหนึ่งในสองอักษรพื้นเมืองที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในแอฟริกาตะวันตกทั้งในด้านจำนวนผู้ใช้งานในปัจจุบันกับการใช้งานในวรรณกรรม ส่วนอีกอักษรหนึ่งคืออักษรอึนโก[4] [5]

พยางค์

[แก้]
 eiaouɔɛ
‑ ꔀꔤꕉꕱꖕꖺꗡ
‑̃ ꔁꔥꕊꕲꖖꖻꗢ
ŋ‑̃  ꕋ ꖼꗣ
h‑ ꔂꔦꕌꕳꖗꖽꗤ
h‑̃  ꔧꕍ ꖘꖾꗥ
w‑ ꔃꔨꕎꕴꖙꖿꗦ
w‑̃ ꔄꔩꕏꕵꖚꗀꗧ
p‑ ꔅꔪꕐꕶꖛꗁꗨ
b‑ ꔆꔫꕑꕷꖜꗂꗩ
ɓ‑ ꔇꔬꕒꕸꖝꗃꗪ
mɓ‑ ꔈꔭꕓꕹꖞꗄꗫ
kp‑ ꔉꔮꕔꕺꖟꗅꗬ
kp‑̃  ꕕ ꗭ
mgb‑ ꔊꔯꕖꕻꖠꗆꗮ
gb‑ ꔋꔰꕗꕼꖡꗇꗯ
gb‑̃  ꗈꗰ
f‑ ꔌꔱꕘꕽꖢꗉꗱ
v‑ ꔍꔲꕙꕾꖣꗊꗲ
t‑ ꔎꔳꕚꕿꖤꗋꗳ
θ‑ ꔏꔴꕛꖀꖥꗌꗴ
d‑ ꔐꔵꕜꖁꖦꗍꗵ
ð‑ ꔑꔶꕝꖂꖧꗎꗶ
l‑ ꔒꔷꕞꖃꖨꗏꗷ
r‑ ꔓꔸꕟꖄꖩꗐꗸ
ɗ‑ ꔔꔹꕠꖅꖪꗑꗹ
nɗ‑ ꔕꔺꕡꖆꖫꗒꗺ
s‑ ꔖꔻꕢꖇꖬꗓꗻ
ʃ‑ ꔗꔼꕣꖈꖭꗔꗼ
z‑ ꔘꔽꕤꖉꖮꗕꗽ
ʒ‑ ꔙꔾꕥꖊꖯꗖꗾ
tʃ‑ ꔚꔿꕦꖋꖰꗗꗿ
dʒ‑ ꔛꕀꕧꖌꖱꗘꘀ
ndʒ‑ ꔜꕁꕨꖍꖲꗙꘁ
j‑ ꔝꕂꕩꖎꖳꗚꘂ
k‑ ꔞꕃꕪꖏꖴꗛꘃ
k‑̃  ꕫ 
ŋg‑ ꔟꕄꕬꖐꖵꗜꘄ
ŋg‑̃  ꘅ
g‑ ꔠꕅꕭꖑꖶꗝꘆ
g‑̃  ꘇ
m‑ ꔡꕆꕮꖒꖷꗞꘈ
n‑ ꔢꕇꕯꖓꖸꗟꘉ
ɲ‑ ꔣꕈꕰꖔꖹꗠꘊ
 eiaouɔɛ

พยางค์เพิ่มเติม

[แก้]
สัญลักษณ์การใช้งาน[6]
ꘋพยางค์ท้าย ŋ
ꘌพยางค์ขยายเสียงสระ (เพื่อระบุสระเสียงยาว)

เครื่องหมายวรรคตอน

[แก้]

อักษรไวมีเครื่องหมายวรรคตอนแบบพื้นฐานดังนี้:[6]

สัญลักษณ์การใช้งาน
꘍จุลภาค (,)
꘎จุด (.)
꘎꘎อัศเจรีย์ (!)
꘏ปรัศนี (?)

เครื่องหมายวรรคตอนเพิ่มเติมนำมาจากแบบยุโรป

สัญลักษณ์ในอดีต

[แก้]

ตัวหนังสือคำ

[แก้]

ข้อความอักษรไวเก่าใช้ตัวหนังสือคำหลายแบบ เฉพาะ ꘓ และ ꘘ เท่านั้นที่ยังคงใช้งานอยู่[6]

ตัวหนังสือคำออกเสียงชุดตัวหนังสือพยางค์ความหมาย
ꘓfeŋꔌꘋสิ่งของ
ꘔkeŋꔞꘋเท้า
ꘕtiŋꔳꘋเกาะ
ꘖnii; kpɛ kɔwuꕇꔦꗬ ꗛꖙ}}วัว; ลังจิน
ꘗɓaŋꕒꘋสำเร็จ
ꘘfaaꕘꕌตาย, ฆ่า
ꘙtaaꕚꕌไป, เดินทาง
ꘚɗaŋꕠꘋได้ยิน, เข้าใจ
ꘛɗoŋꖅꘋเข้า
ꘜkuŋꖴꘋหัว, สามารถ
ꘝtɔŋꗋꘋมีชื่อ
ꘞɗɔɔꗑꖽตัวเล็ก
ꘟdʒɔŋꗘꘋทาส
ꔔɗeŋꔔꘋเด็ก, เล็ก
ꕪ*kaiꕪꔦผู้ชาย
ꗑlɔꗏใน
  • <ka> ปัจจุบัน ในอดีตใช้รูป ꘑ สำหรับเสียง <ka>

ตัวเลข

[แก้]

อักษรไวใช้ตัวเลขอาหรับ (0–9) ในคริสต์ทศวรรษ 1920 เคยมีการประดิษฐ์ตัวเลขไวแต่ไม่ได้นำมาใช้งาน:[7]

0123456789
꘠꘡꘢꘣꘤꘥꘦꘧꘨꘩

หนังสือโรรา

[แก้]

Kaali Bala Ndole Wano หนึ่งในลูกพี่ลูกน้องของโมโมลู ดูวาลู บูเกเล เขียน หนังสืออึนโดเล หรือ หนังสือโรรา ในช่วง ค.ศ. 1845 ภายใต้นามปากกา โรรา เอกสารตัวเขียนเกือบ 50 หน้ามีสัญลักษณ์ที่ปัจจุบันไม่ใช้งานแล้วบางส่วน:[6]

รูปอดีต ꘐꘑꘒꘪꘫ
รูปปัจจุบัน ꕘꕪꖇꕮꗑ

ยูนิโคด

[แก้]
ไว
Unicode.org chart (PDF)
 0123456789ABCDEF
U+A50x ꔀ ꔁ ꔂ ꔃ ꔄ ꔅ ꔆ ꔇ ꔈ ꔉ ꔊ ꔋ ꔌ ꔍ ꔎ ꔏ
U+A51x ꔐ ꔑ ꔒ ꔓ ꔔ ꔕ ꔖ ꔗ ꔘ ꔙ ꔚ ꔛ ꔜ ꔝ ꔞ ꔟ
U+A52x ꔠ ꔡ ꔢ ꔣ ꔤ ꔥ ꔦ ꔧ ꔨ ꔩ ꔪ ꔫ ꔬ ꔭ ꔮ ꔯ
U+A53x ꔰ ꔱ ꔲ ꔳ ꔴ ꔵ ꔶ ꔷ ꔸ ꔹ ꔺ ꔻ ꔼ ꔽ ꔾ ꔿ
U+A54x ꕀ ꕁ ꕂ ꕃ ꕄ ꕅ ꕆ ꕇ ꕈ ꕉ ꕊ ꕋ ꕌ ꕍ ꕎ ꕏ
U+A55x ꕐ ꕑ ꕒ ꕓ ꕔ ꕕ ꕖ ꕗ ꕘ ꕙ ꕚ ꕛ ꕜ ꕝ ꕞ ꕟ
U+A56x ꕠ ꕡ ꕢ ꕣ ꕤ ꕥ ꕦ ꕧ ꕨ ꕩ ꕪ ꕫ ꕬ ꕭ ꕮ ꕯ
U+A57x ꕰ ꕱ ꕲ ꕳ ꕴ ꕵ ꕶ ꕷ ꕸ ꕹ ꕺ ꕻ ꕼ ꕽ ꕾ ꕿ
U+A58x ꖀ ꖁ ꖂ ꖃ ꖄ ꖅ ꖆ ꖇ ꖈ ꖉ ꖊ ꖋ ꖌ ꖍ ꖎ ꖏ
U+A59x ꖐ ꖑ ꖒ ꖓ ꖔ ꖕ ꖖ ꖗ ꖘ ꖙ ꖚ ꖛ ꖜ ꖝ ꖞ ꖟ
U+A5Ax ꖠ ꖡ ꖢ ꖣ ꖤ ꖥ ꖦ ꖧ ꖨ ꖩ ꖪ ꖫ ꖬ ꖭ ꖮ ꖯ
U+A5Bx ꖰ ꖱ ꖲ ꖳ ꖴ ꖵ ꖶ ꖷ ꖸ ꖹ ꖺ ꖻ ꖼ ꖽ ꖾ ꖿ
U+A5Cx ꗀ ꗁ ꗂ ꗃ ꗄ ꗅ ꗆ ꗇ ꗈ ꗉ ꗊ ꗋ ꗌ ꗍ ꗎ ꗏ
U+A5Dx ꗐ ꗑ ꗒ ꗓ ꗔ ꗕ ꗖ ꗗ ꗘ ꗙ ꗚ ꗛ ꗜ ꗝ ꗞ ꗟ
U+A5Ex ꗠ ꗡ ꗢ ꗣ ꗤ ꗥ ꗦ ꗧ ꗨ ꗩ ꗪ ꗫ ꗬ ꗭ ꗮ ꗯ
U+A5Fx ꗰ ꗱ ꗲ ꗳ ꗴ ꗵ ꗶ ꗷ ꗸ ꗹ ꗺ ꗻ ꗼ ꗽ ꗾ ꗿ
U+A60x ꘀ ꘁ ꘂ ꘃ ꘄ ꘅ ꘆ ꘇ ꘈ ꘉ ꘊ ꘋ ꘌ ꘍ ꘎ ꘏
U+A61x ꘐ ꘑ ꘒ ꘓ ꘔ ꘕ ꘖ ꘗ ꘘ ꘙ ꘚ ꘛ ꘜ ꘝ ꘞ ꘟ
U+A62x ꘠ ꘡ ꘢ ꘣ ꘤ ꘥ ꘦ ꘧ ꘨ ꘩ ꘪ ꘫ        
U+A63x                                

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ Migeod, F.W.H. (1909). "The syllabic writing of the Vai people". Journal of the African Society. 9 (33): 46–58. JSTOR 715184.
  2. ↑ Massaquoi, Momolu (1911). "The Vai people and their syllabic writing". Journal of the African Society. 10 (40): 459–466. JSTOR 714743.
  3. ↑ Coulmas, Florian (1996). The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems. Wiley-Blackwell. น. 537–539. ISBN 978-0-631-21481-6.
  4. ↑ Unseth, Peter (2011). "Invention of Scripts in West Africa for Ethnic Revitalization". ใน Fishman, Joshua A.; García, Ofelia (บ.ก.). Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts. เล่มที่ 2. New York: Oxford University Press. น. 23–32. ISBN 978-0-19-983799-1.
  5. ↑ "British Library Documents showing the Vai script". www.bl.uk. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2023-08-11. สืบค้นเมื่อ 2022-01-11.
  6. 1 2 3 4 "ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 N2948R: Proposal to add the Vai script to the BMP of the UCS" (PDF). ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2021-01-26. สืบค้นเมื่อ 22 กุมภาพันธ์ 2012.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
  7. ↑ "ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 N3081R: Proposal for addition of Vai characters to the UCS" (PDF). สืบค้นเมื่อ 22 กุมภาพันธ์ 2012.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)

อ่านเพิ่ม

[แก้]
  • Everson, Michael; Charles Riley; José Rivera (2005-08-01). "Proposal to add the Vai script to the BMP of the UCS" (PDF). Working Group Document. International Organization for Standardization. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2021-01-26. สืบค้นเมื่อ 2022-02-23.
  • Fatima Massaquoi-Fahnbulleh. 1963. "The Seminar on the Standardization of the Vai script," in University of Liberia Journal Vol. 3, No. 1, pp. 15–37.
  • "Vai syllabary". Omniglot. สืบค้นเมื่อ 16 มิถุนายน 2010.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
  • Tuchscherer, Konrad. 2005. "History of Writing in Africa." In Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience (second edition), ed. by Kwame Anthony Appiah and Henry Louis Gates, Jr., pp. 476–480. New York: Oxford University Press.
  • Tuchscherer, Konrad. 2002 (with P.E.H. Hair). "Cherokee and West Africa: Examining the Origins of the Vai Script," History in Africa, 29, pp. 427–486.
  • Tuchscherer, Konrad. 2001. "The Vai Script," in Liberia: Africa's First Republic (Footsteps magazine). Petersborough, NH: Cobblestone Press.
  • Tykhostup, Olena and Piers Kelly. 2017. "A diachronic comparison of the Vai script of Liberia (1834–2005)." Journal of Open Humanities Data 4:2. doi: http://doi.org/10.5334/johnd.10.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=อักษรไว&oldid=13257986"