อักษรกืออึซ

อักษรกืออึซ
อักษรกืออึซ;
ชนิด	อักษรสระประกอบ
ช่วงยุค	ศตวรรษที่ 9 –8 ก่อนคริสตกาล จนถึงปัจจุบัน; (เคยเป็นอักษรไร้สระจนถึงประมาณ ค.ศ.330);
ทิศทาง	ซ้ายไปขวา
ภาษาพูด	ภาษากลุ่มเซมิติกเอธิโอเปีย (เช่น ภาษากืออึซ, ภาษาอามารา, ภาษาทือกรึญญา, ภาษาทือเกร, ภาษาแฮแรรี เป็นต้น), Blin, Meʼen, Oromo และAnuak
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่	ไฮเออโรกลีฟอียิปต์ Proto-Sinaitic script อาระเบียใต้ อักษรกืออึซ; ; ;
ระบบลูก	Amharic alphabet, และภาษาอื่นๆ ในเอธิโอเปียและเอริเทรีย
ISO 15924
ISO 15924	Ethi (430), Ethiopic (Geʻez)
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง	Ethiopic
ช่วงยูนิโคด	U+1200–U+137F Ethiopic; U+1380–U+139F Ethiopic Supplement; U+2D80–U+2DDF Ethiopic Extended; U+AB00–U+AB2F Ethiopic Extended-A;
	บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ

อักษรกืออึซ (Ge'ez) หรือ อักษรเอธิโอเปีย พัฒนามาจากอักษรซาบาเอียน จารึกอักษรนี้ พบครั้งแรกเมื่อพ.ศ. 43 โดยเริ่มแรกมีแต่พยัญชนะ เริ่มมีสระเมื่อประมาณพ.ศ. 1900 ในรัชกาลของกษัตริย์อีซานา

ลักษณะ

เขียนจากซ้ายไปขวา แนวนอน เครื่องหมายแต่ละตัว แสดงเสียงสระประสมกับพยัญชนะ เครื่องหมายพื้นฐาน มีวิธีใช้หลายวิธี เพื่อแสดงเสียงสระต่างๆ ไม่มีระบบถ่ายเสียงเป็นอักษรโรมันที่แน่นอน

ใช้เขียน

ภาษากืออึซ ภาษาคลาสสิกของชุมชนชาวคริสต์และชาวยิว ในเอธิโอเปีย ใช้ในทางศาสนา
ภาษาอามารา ภาษาประจำชาติของเอธิโอเปีย มีผู้พูด 27 ล้านคน ส่วนใหญ่อยู่ทางภาคกลางตอนเหนือ และมีผู้พูดภาษานี้ในอียิปต์ อิสราเอล และสวีเดน
ภาษาอัฟกัน โอโรโม เป็นภาษาตระกูลคูซิติก มีผู้พูด 17 ล้านคนในเอธิโอเปีย เคนยา โซมาเลีย และอียิปต์ เขียนด้วยอักษรละติน ตั้งแต่พ.ศ. 2534
ภาษาทือกรึญญา เป็นภาษาตระกูลเซมิติก มีผู้พูด 6.9 ล้านคน ในเอริเทรีย เอธิโอเปีย และอิสราเอล
ภาษาบิเล็นหรือบลิน เป็นภาษาตระกูลคูซิติก มีผู้พูด 70,000 คน ในเอริเทรีย
ภาษาเมเอ็น เป็นภาษาตระกูลนีโล-ซาฮารัน มีผู้พูด 56,600 คน ในเอธิโอเปีย

ยูนิโคด

Ethiopic^[1]^[2] ตารางรหัสอย่างเป็นทางการของ Unicode Consortium (PDF)
	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	A	B	C	D	E	F
U+120x	ሀ	ሁ	ሂ	ሃ	ሄ	ህ	ሆ	ሇ	ለ	ሉ	ሊ	ላ	ሌ	ል	ሎ	ሏ
U+121x	ሐ	ሑ	ሒ	ሓ	ሔ	ሕ	ሖ	ሗ	መ	ሙ	ሚ	ማ	ሜ	ም	ሞ	ሟ
U+122x	ሠ	ሡ	ሢ	ሣ	ሤ	ሥ	ሦ	ሧ	ረ	ሩ	ሪ	ራ	ሬ	ር	ሮ	ሯ
U+123x	ሰ	ሱ	ሲ	ሳ	ሴ	ስ	ሶ	ሷ	ሸ	ሹ	ሺ	ሻ	ሼ	ሽ	ሾ	ሿ
U+124x	ቀ	ቁ	ቂ	ቃ	ቄ	ቅ	ቆ	ቇ	ቈ		ቊ	ቋ	ቌ	ቍ
U+125x	ቐ	ቑ	ቒ	ቓ	ቔ	ቕ	ቖ		ቘ		ቚ	ቛ	ቜ	ቝ
U+126x	በ	ቡ	ቢ	ባ	ቤ	ብ	ቦ	ቧ	ቨ	ቩ	ቪ	ቫ	ቬ	ቭ	ቮ	ቯ
U+127x	ተ	ቱ	ቲ	ታ	ቴ	ት	ቶ	ቷ	ቸ	ቹ	ቺ	ቻ	ቼ	ች	ቾ	ቿ
U+128x	ኀ	ኁ	ኂ	ኃ	ኄ	ኅ	ኆ	ኇ	ኈ		ኊ	ኋ	ኌ	ኍ
U+129x	ነ	ኑ	ኒ	ና	ኔ	ን	ኖ	ኗ	ኘ	ኙ	ኚ	ኛ	ኜ	ኝ	ኞ	ኟ
U+12Ax	አ	ኡ	ኢ	ኣ	ኤ	እ	ኦ	ኧ	ከ	ኩ	ኪ	ካ	ኬ	ክ	ኮ	ኯ
U+12Bx	ኰ		ኲ	ኳ	ኴ	ኵ			ኸ	ኹ	ኺ	ኻ	ኼ	ኽ	ኾ
U+12Cx	ዀ		ዂ	ዃ	ዄ	ዅ			ወ	ዉ	ዊ	ዋ	ዌ	ው	ዎ	ዏ
U+12Dx	ዐ	ዑ	ዒ	ዓ	ዔ	ዕ	ዖ		ዘ	ዙ	ዚ	ዛ	ዜ	ዝ	ዞ	ዟ
U+12Ex	ዠ	ዡ	ዢ	ዣ	ዤ	ዥ	ዦ	ዧ	የ	ዩ	ዪ	ያ	ዬ	ይ	ዮ	ዯ
U+12Fx	ደ	ዱ	ዲ	ዳ	ዴ	ድ	ዶ	ዷ	ዸ	ዹ	ዺ	ዻ	ዼ	ዽ	ዾ	ዿ
U+130x	ጀ	ጁ	ጂ	ጃ	ጄ	ጅ	ጆ	ጇ	ገ	ጉ	ጊ	ጋ	ጌ	ግ	ጎ	ጏ
U+131x	ጐ		ጒ	ጓ	ጔ	ጕ			ጘ	ጙ	ጚ	ጛ	ጜ	ጝ	ጞ	ጟ
U+132x	ጠ	ጡ	ጢ	ጣ	ጤ	ጥ	ጦ	ጧ	ጨ	ጩ	ጪ	ጫ	ጬ	ጭ	ጮ	ጯ
U+133x	ጰ	ጱ	ጲ	ጳ	ጴ	ጵ	ጶ	ጷ	ጸ	ጹ	ጺ	ጻ	ጼ	ጽ	ጾ	ጿ
U+134x	ፀ	ፁ	ፂ	ፃ	ፄ	ፅ	ፆ	ፇ	ፈ	ፉ	ፊ	ፋ	ፌ	ፍ	ፎ	ፏ
U+135x	ፐ	ፑ	ፒ	ፓ	ፔ	ፕ	ፖ	ፗ	ፘ	ፙ	ፚ			፝	፞	፟
U+136x	፠	፡	።	፣	፤	፥	፦	፧	፨	፩	፪	፫	፬	፭	፮	፯
U+137x	፰	፱	፲	፳	፴	፵	፶	፷	፸	፹	፺	፻	፼
Notes 1.^ จาก Unicode เวอร์ชัน 17.0 2.^ พื้นที่สีเทาแสดงถึงรหัสจุดที่ยังไม่ได้กำหนด

เอธิโอเปีย ส่วนเพิ่มเติม Unicode.org chart (PDF)
	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	A	B	C	D	E	F
U+138x	ᎀ	ᎁ	ᎂ	ᎃ	ᎄ	ᎅ	ᎆ	ᎇ	ᎈ	ᎉ	ᎊ	ᎋ	ᎌ	ᎍ	ᎎ	ᎏ
U+139x	᎐	᎑	᎒	᎓	᎔	᎕	᎖	᎗	᎘	᎙

เอธิโอเปีย ส่วนขยาย Unicode.org chart (PDF)
	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	A	B	C	D	E	F
U+2D8x	ⶀ	ⶁ	ⶂ	ⶃ	ⶄ	ⶅ	ⶆ	ⶇ	ⶈ	ⶉ	ⶊ	ⶋ	ⶌ	ⶍ	ⶎ	ⶏ
U+2D9x	ⶐ	ⶑ	ⶒ	ⶓ	ⶔ	ⶕ	ⶖ
U+2DAx	ⶠ	ⶡ	ⶢ	ⶣ	ⶤ	ⶥ	ⶦ		ⶨ	ⶩ	ⶪ	ⶫ	ⶬ	ⶭ	ⶮ
U+2DBx	ⶰ	ⶱ	ⶲ	ⶳ	ⶴ	ⶵ	ⶶ		ⶸ	ⶹ	ⶺ	ⶻ	ⶼ	ⶽ	ⶾ
U+2DCx	ⷀ	ⷁ	ⷂ	ⷃ	ⷄ	ⷅ	ⷆ		ⷈ	ⷉ	ⷊ	ⷋ	ⷌ	ⷍ	ⷎ
U+2DDx	ⷐ	ⷑ	ⷒ	ⷓ	ⷔ	ⷕ	ⷖ		ⷘ	ⷙ	ⷚ	ⷛ	ⷜ	ⷝ	ⷞ

เอธิโอเปีย ส่วนขยาย-A Unicode.org chart (PDF)
	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	A	B	C	D	E	F
U+AB0x		ꬁ	ꬂ	ꬃ	ꬄ	ꬅ	ꬆ			ꬉ	ꬊ	ꬋ	ꬌ	ꬍ	ꬎ
U+AB1x		ꬑ	ꬒ	ꬓ	ꬔ	ꬕ	ꬖ
U+AB2x	ꬠ	ꬡ	ꬢ	ꬣ	ꬤ	ꬥ	ꬦ		ꬨ	ꬩ	ꬪ	ꬫ	ꬬ	ꬭ	ꬮ

แหล่งข้อมูลอื่น

รูปและการออกเสียงของอักษรกืออึซ (omniglot.com) (ในภาษาอังกฤษ)

↑ Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.
↑ Daniels, Peter T.; Bright, William, บ.ก. (1996). The World's Writing Systems. Oxford University Press, Inc. น. 89, 98, 569–570. ISBN 978-0-19-507993-7.
↑ Gragg, Gene (2004). "Geʽez (Aksum)". ใน Woodard, Roger D. (บ.ก.). The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages. Cambridge University Press. น. 431. ISBN 978-0-521-56256-0.

[1] Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.

[2] Daniels, Peter T.; Bright, William, บ.ก. (1996). The World's Writing Systems. Oxford University Press, Inc. น. 89, 98, 569–570. ISBN 978-0-19-507993-7.

[3] Gragg, Gene (2004). "Geʽez (Aksum)". ใน Woodard, Roger D. (บ.ก.). The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages. Cambridge University Press. น. 431. ISBN 978-0-521-56256-0.

[1]

[2]

[3]

ด ค ก ระบบการเขียน
ประวัติศาสตร์อักษร
รายชื่อ	แบ่งตามชนิดอักษร แบ่งตามทิศทางการเขียน
อักษรไร้สระ (Abjad)	ซอกเดีย ซัลเตอร์ ซาบาเอียน ซีรีแอก ไซนายดั้งเดิม ดิเวส อกุรุ ทิฟินาค แนบาทีอา เบอร์เบอร์โบราณ เปโกน เปอร์เซียกลาง พาร์เทียน ฟินิเชีย มันดาอิก มาณีกี ยาวี ยูการิต สะมาริตัน แอราเมอิก อาระเบียเหนือ อาระเบียใต้ อาหรับ ฮีบรู ฮีบรูระยะแรก ไฮเออโรกลีฟอียิปต์
อักษรสระประกอบ (Abugidas)	ตระกูลอักษรพราหมี กทัมพะ กลิงคะ กวิ กันนาดา กันนาดาโบราณ ไกถี ขอม ขอมไทย ขอมบาลี เขมร คุชราต คุปตะ คุรมุขี จักมา จาม ชญานวัชระทรงเหลี่ยม ชวา ซุนดา ซุนดาโบราณ ฏากรี โฑครี ดิเวส อกุรุ ตักบันวา ติคฬาริ เตลุกุ ทมิฬ ทมิฬ-พราหมี ทิเบต เทวนาครี ไทใต้คง ไทย ฝักขาม ไทยนิเทศ ไทน้อย ไทลื้อ ไทเวียด ไทใหญ่ ไทอาหม โทแคเรียน ธรรมล้านนา ธรรมลาว เนปาล ติรหุตา ภูชิโมล รัญชนา ลิมบู ปรัจลิต บาตัก ไบบายิน บาหลี บูฮิด เบงกอล ปยู ปัลลวะ พม่า พราหมี พักส์-ปา ไภกษุกี มณีปุระ มอญ มอญ-พม่า มลยาฬัม มากัซซาร์ โมฑี เรอจัง ลนตารา ลัณฑา ล้านนา ลายตัย ลาว วัฏเฏฬุตตุ เลปชา ศารทา สวยัมภู สิงหล สิทธัม สิเลฏินาครี เสาราษฏร์ อูลู โอริยา ฮานูโนโอ อื่น ๆ กืออึซ ขโรษฐี คุญชลาโคณฑี ทานะ เทงกวาร์ เบรลล์ญี่ปุ่น พอลลาร์ด เมรอยติก วรังจิติ โสรัง สมเป็ง Boyd's Syllabic Shorthand ตัวเขียนฮีบรู ชวเลขพิตแมน ชวเลขธรรมชาติโทมัส
อักษรสระ-พยัญชนะ (Alphabets)	Linear กรีก กรีก-ไอบีเรีย กลาโกลิติก กอท กะยา การาย คอปติก แคเรีย จอร์เจีย จู้อิน ชอว์ ซีริลลิก เดเซอเร็ต ทิฟินาค ไทลื้อ โทดรี บัสซา เบยทากุกจู โบสถ์สลาโวนิกโบราณ เปอร์มิกโบราณ ฟราเซอร์ มองโกเลีย เมเดไฟดริน แมนจู มุนดารี บานี รูน ละติน อักษรนิล ฟรักตัวร์ อักษรแกลิก อักษรเกาะ ลิเชีย ลิเดีย วรังจิติ เวเนติก สันถาลี สัทอักษรสากล อริยกะ อเวสตะ ออร์ค็อง อัดลัม อาร์มีเนีย อิตาลีเก่า อิสมาน อิทรัสคัน อีโนเคียน อึนโก อุยกูร์โบราณ เอลบ์ซาน แอลเบเนียคอเคซัส โอคัม ไอริช ฮะนีฟี ฮังการีโบราณ ฮันกึล Visible Speech ชวเลขเกรกก์ ชวเลขกาเบลสแบร์เกอร์ ชวเลขอีเคลกติก Non-linear เบรลล์ เบรลล์ฮีบรู เบรลล์เกาหลี รหัสโทรเลข รหัสมอร์ส ธงสองมือ ธงประมวลสากล New York Point Semaphore line
ตัวหนังสือความคิด และตัวหนังสือภาพ (Ideograms & Pictograms)	ตงปา Blissymbol DanceWriting Mi'kmaq New Epoch Notation Painting SignWriting
ตัวหนังสือคำ (Logograms)	พื้นฐานจากอียิปต์ เดโมติก เฮียราติก ไฮโรกลิฟ พื้นฐานจากพยางค์ อักษรในอานาโตเลีย คาเรีย ลิเชีย ลิเดีย ลูเวีย รูปลิ่ม ซูเมอร์ แอกแคด อีลาไมต์ อักษรไคดา ตงปา ตังกุต มายา อี้ แอซเท็ก เอโมจิ พื้นฐานจากอักษรจีน กระดูกเสี่ยงทาย จารึกทองสัมฤทธิ์จีน ตราประทับ คันจิ คีตัน อักษรจีน ตัวเต็ม ตัวย่อ จื๋อโนม จูร์เชน น่าซี สือดิบผู้จ่อง ฮันจา อื่น ๆ อเมริกากลาง วินคา
อักษรกึ่งพยางค์ (Semi-syllabaries)	Full semi-syllabaries เซลติเบเรียน ไอบีเรีย อีลาไมต์เชิงเส้น Redundant semi-syllabaries จู้อิน ม้ง พาลีโอฮิสแปนิกตะวันตกเฉียงใต้
ชุดตัวหนังสือพยางค์ (Syllabaries)	กเปลเล เกาะแคโรไลน์ คะนะ คาตากานะ มังโยงานะ ฮิรางานะ เฮ็นไตงานะ จินไดโมจิ แคโรไลน์ ไซปรัส ไซโปร-มิโนอัน นดยุกา นหวู่ซู เปอร์เซียโบราณ มันโยงะนะ เมนเด โลมา ลิเนียร์เอ ลิเนียร์บี ไว อฟากา อี้ เชอโรกี ชนพื้นเมืองแคนาดา ครี คาร์เรีย แบล็กฟุต อินุกติตุต โอจิบเว