ข้ามไปเนื้อหา

อักษรรัญชนา

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อักษรรัญชนา
'Ranjana Lipi' ในอักษรรัญชนา
ชนิด
ช่วงยุค
ป. ค.ศ. 1100–ปัจจุบัน
ทิศทางซ้ายไปขวา
ภูมิภาคเนปาลและอินเดีย
ภาษาพูดภาษาเนวาร์
สันสกฤต
ทิเบต
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่
ระบบลูก
สวยัมภู
ระบบพี่น้อง
ปรัจลิต
ภูชิโมล
ISO 15924
ISO 15924Ranj (303), ​Ranjana
 บทความนี้ประกอบด้วยสัญกรณ์การออกเสียงในสัทอักษรสากล (IPA) สำหรับคำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับสัญลักษณ์ IPA โปรดดู วิธีใช้:สัทอักษรสากล สำหรับความแตกต่างระหว่าง [ ], / / และ ⟨ ⟩ ดูที่ สัทอักษรสากล § วงเล็บเหลี่ยมและทับ

อักษรรัญชนา (रंजना, Rañjanā) หรือกูติลา หรือลันต์ซา (Lantsa)[2] เป็นระบบการเขียนอักษรสระประกอบที่พัฒนาขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 11[3] ชาวเนวาร์ ผู้อยู่อาศัยดั้งเดิมในหุบเขากาฐมาณฑุ ได้ใช้เขียนภาษาสันสกฤตและภาษาเนวาร์ในพื้นที่เนปาลถึงทิเบตจนกระทั่งกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 ปัจจุบันยังใช้เขียนในวัดพุทธในประเทศจีน โดยเฉพาะในพื้นที่ศาสนาพุทธแบบทิเบตภายในเขตปกครองตนเองทิเบต มณฑลเสฉวน, มณฑลยูนนาน, มณฑลชิงไห่ และมณฑลกานซู่; ประเทศมองโกเลีย และประเทศญี่ปุ่น[3] ปกติเขียนจากซ้ายไปขวา แต่รูปแบบ Kutakshar เขียนจากบนลงล่าง[3] อักษรนี้ยังเป็นอักษรวิจิตรมาตรฐานสำหรับเนปาล

ประวัติ

[แก้]

อักษรรัญชนาเป็นอักษรตระกูลพราหมีที่พัฒนาขึ้นในช่วง ค.ศ. 1100 ใช้งานกันในประเทศเนปาล โดยชาวเนวาร์ยังคงใช้อักษรนี้เพื่อเขียนภาษาเนวาร์ในเนปาล[2] และยังใช้งานในอารามมหายานและวัชรยานส่วนใหญ่อีกด้วย[4] เป็นหนึ่งในอักษรของเนปาลร่วมกับอักษรปรัจลิต[5] ชุดพระสูตรปรัชญาปารมิตาที่เขียนด้วยหมึกสีทองโดยภิกษุอานนท์แห่ง Kapitanagar และมีอายุย้อนไปถึงปีเนปาลสมวัต 345 (ค.ศ. 1215) เป็นตัวอย่างแรก ๆ ของอักษรนี้[6]

หลังไม่ได้ใช้งานมานานในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 อักษรชนิดนี้ก็ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในปัจจุบัน หน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่งใช้อักษรนี้ โครงการเนปาล-เยอรมนีกำลังพยายามอนุรักษ์เอกสารตัวเขียนอักษรัญชนา[7]

ชุดตัวอักษร

[แก้]

สระ

[แก้]
a अ aḥ अः ā आāḥ आः i इ ī ई u उ ū ऊ ṛ ऋ ṝ ॠ
ḷ ऌ ḹ ॡ e ए ai ऐ o ओ au औ ã अँ aṃ अं ay अय् āy आय् ey एय्

พยัญชนะ

[แก้]
k क kh ख g ग gh घ ṅ ङ
c च ch छ j ज jh झ ñ ञ
ṭ ट ṭh ठ ḍ ड ḍh ढ ṇ ण
t त th थ d द dh ध n न
p प ph फ b ब bh भ m म
y य r र l ल v व
ś श ṣ ष s स h ह
kṣ क्ष tr त्र jñ ज्ञ

เครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระ

[แก้]

รูปร่างเครื่องหมายรวมเสียงที่แสดงถึงสระ आ ā, ए e, ऐ ai/ē,ओ o และ औ au/ō ในอักษรรัญชนามีรูปแบบที่แตกต่างกันเมื่อรวมกับพยัญชนะแปดตัว ได้แก่ ख kha, ग ga, n ञ nya, ठ ṭha ण ṇa, थ tha, ध dha หรือ श sha หรือในกรณีที่ตัวใดตัวหนึ่งเป็นพยัญชนะตัวแรกในชุดเสียง[8] (นอกจากนี้ เครื่องหมายแนวตั้งที่แสดงเสียง आ ā หรือ ī อาจมีรูปสั้นกว่าเมื่อรวมกับพยัญชนะ क ka, ज्ञ ja หรือ ठ ṭha)


ตัวเลข

[แก้]
0 ० 1 १ 2 २ 3 ३ 4 ४ 5 ५ 6 ६ 7 ७ 8 ८ 9 ९

การใช้งาน

[แก้]

ในเนปาล

[แก้]

ชุมชนชาวเนวาร์ในกาฐมาณฑุใช้อักษรรัญชนาสำหรับการพิมพ์คัมภีร์และวรรณกรรมทางพุทธศาสนา ปัจจุบันอักษรนี้ยังใช้ในประเทศเนปาลสำหรับการพิมพ์เอกสารพิเศษภาษาเนวาร์ (การ์ดเชิญงานแต่งงาน ใบประกาศนียบัตร ฯลฯ) และสำหรับชื่อหนังสือภาษาเนวาร์อีกด้วย[9][10] ในศาสนาพุทธมหายานและวัชรยาน อักษรนี้นิยมใช้เขียนมนตร์หลายแบบ เช่นมนตร์"โอม มณี ปัทเม หูม"ของพระอวโลกิเตศวร มนตร์พระนางตารา: "โอํ ตาเร ตุตฺตาเร ตุเร สฺวาหา" และมนตร์พระมัญชุศรีโพธิสัตว์: "Om a ra pa ca na dhi"[11][12][13] อักษรนี้ยังใช้ในคัมภีร์ฮินดูด้วย[14]

เอเชียตะวันออก

[แก้]

ในศาสนาพุทธแบบจีนและพุทธเอเชียตะวันออกอื่น ๆ อักษรมาตรฐานสำหรับมนตร์และธารณีไม่ใช่อักษรรัญชนา แต่เป็นอักษรสิทธัมก่อนหน้าที่แพร่หลายในประเทศจีนสมัยราชวงศ์ถัง[15] อย่างไรก็ตาม ในจีนสมัยจักรวรรดิตอนปลาย อิทธิพลของศาสนาพุทธแบบทิเบตทำให้อักษรรัญชนากลายเป็นที่นิยมเช่นกัน และทำให้อักษรนี้ยังพบได้ทั่วเอเชียตะวันออก แต่ไม่ได้พบมากเท่าอักษรสิทธัม[16] ในประเทศเวียดนาม อักษรรัญชนามักใช้ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยพระสงฆ์ในภาคกลาง เช่น เว้ เครื่องรางของขลังมักทำขึ้นจากมนตร์รัญชนาที่อ่านว่า "โอม มณี ปัทเม หูม" หรือ "Om cale cule cundi svaha" ซึ่งเป็นมนตร์ของพระจุนทีโพธิสัตว์ อักษรรัญชนายังถูกหมอผีเวียดนามนำมาใช้ในเครื่องรางของขลัง เช่น Lỗ Ban phái นิกายเต๋าที่มาจากประเทศจีน ตั้งชื่อตามหลู่ ปาน เทพเจ้าผู้คุ้มครองช่างไม้[17]

ในทิเบต

[แก้]

เมื่อมีการนำเข้าอักษรรัญชนาสู่ทิเบต มีการเรียกอักษรนี้เป็น Lantsa (ทิเบต: ལཉྫ་) ซึ่งเป็นรูปถอดความจากศัพท์สันสกฤต (สันสกฤต: लञ्ज) หรือ Lañja (ซึ่งหมายถึง 'หาง' หรือ 'เท้า')[18]

ยูนิโคด

[แก้]

บล็อกยูนิโคดสำหรับอักษรนี้เสนอครั้งแรกใน ค.ศ. 2009 โดย Michael Everson[9] อัปเดตในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2013[19] และแก้ไขล่าสุดพร้อมรายละเอียดเพิ่มเติมในเดือนมกราคม ค.ศ. 2023 โดย Anshuman Pandey[20]

ภาพ

[แก้]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ Masica, Colin (1993). The Indo-Aryan languages. p. 143.
  2. 1 2 Omniglot[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?]
  3. 1 2 3 Jwajalapa[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?] เก็บถาวร 2007-03-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  4. ↑ Folk tales from the Himalayan kingdom of Nepal: Black rice and other stories, p.47, Kesar Lall, Ratna Pustak Bhandar
  5. ↑ Nepalese Inscriptions in the Rubin Collection
  6. ↑ Nagarjuna Institute: Buddhist Sites of Nepal – Hiraynavarna Mahavihara
  7. ↑ Ranjana Script[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?]
  8. ↑ Shakya, Robison (2002). Alphabet of the Nepalese Script:Nepāla lipi varṇamālā. Nakabahila Lalitpur: Motirāj Śhākya, Thayakalaya. p. 23. ISBN 9993334367.
  9. 1 2 Michael Everson (May 4, 2009). "Preliminary proposal for encoding the Rañjana script in the SMP of the UCS" (PDF). n3649.
  10. ↑ Min Bahadur Shakya. "Preservation of Sanskrit Buddhist Manuscripts in the Kathmandu Valley: Its importance and future" (PDF).
  11. ↑ "Teachings of the Buddha".[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?]
  12. ↑ "Dharma Haven".[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?]
  13. ↑ "Ranjana font". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-02-23. สืบค้นเมื่อ 2019-07-10.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)[แหล่งข้อมูลที่ตีพิมพ์เอง?]
  14. ↑ "Asian art".
  15. ↑ Chattopadhayaya, Alaka (1999). Atisa and Tibet: Life and Works of Dipamkara Srijnana: p. 201
  16. ↑ Jiang, Wu (2008). Enlightenment in Dispute: The Reinvention of Chan Buddhism in Seventeenth-Century China: p. 146
  17. ↑ "Ma Phương :: Tinh Hoa Đông Phương". maphuong.com. สืบค้นเมื่อ 2021-08-24.
  18. ↑ "lany+dza". Dharma Dictionary. Tsadra Foundation. สืบค้นเมื่อ 2022-03-19.
  19. ↑ Dev Dass Manandhar, Samir Karmacharya and Bishnu Chitrakar (December 31, 2013). "Preliminary proposal to Encode Ranjana Script in ISO/IEC 10646" (PDF).
  20. ↑ Anshuman Pandey (January 5, 2023). "Preliminary proposal to encode Ranjana in Unicode" (PDF).

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=อักษรรัญชนา&oldid=12538691"