ชุดตัวอักษรอิสมาน
| ชุดตัวอักษรอิสมาน 𐒍𐒖𐒇𐒂𐒖 𐒋𐒘𐒈𐒑𐒛𐒒𐒕𐒖 | |
|---|---|
| ชนิด | |
| ทิศทาง | ซ้ายไปขวา  |
| ภาษาพูด | ภาษาโซมาลี |
| ISO 15924 | |
| ISO 15924 | Osma (260), Osmanya |
| ยูนิโคด | |
ยูนิโคดแฝง | Osmanya |
ช่วงยูนิโคด | U+10480–U+184AF |
ชุดตัวอักษรอิสมาน (โซมาลี: Farta Cismaanya, 𐒍𐒖𐒇𐒂𐒖 𐒋𐒘𐒈𐒑𐒛𐒒𐒕𐒖) มีอีกชื่อว่า ฟาร์ซอมาลี (𐒍𐒖𐒇 𐒘𐒝𐒈𐒑𐒛𐒘, "ระบบการเขียนโซมาลี") และในภาษาอาหรับว่า อัลกิตาบะฮ์ อัลอุษมานียะฮ์ (الكتابة العثمانية; "ระบบการเขียนอุษมาน") เป็นอักษรที่ประดิษฐ์ขึ้นในช่วง ค.ศ. 1920 ถึง 1922 โดยอิสมาน ยูซุฟ เคนาดีด (Cismaan Yuusuf Keenadiid) โอรสในสุลต่านยูซุฟ อาลี เคนาดีด และพระอนุชาในสุลต่านอาลี ยูซุฟ เคนาดีด แห่งรัฐสุลต่านฮอบยอ เพื่อใช้เขียนภาษาโซมาลี
ประวัติ
[แก้]
ในขณะที่อักษรอิสมานได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางพอสมควรในประเทศโซมาเลีย และมีการผลิตวรรณกรรมจำนวนมากอย่างรวดเร็ว แต่เป็นเรื่องยากที่อักษรนี้จะแพร่หลายในหมู่ประชากร เนืองจากการแข่งขันที่รุนแรงกับอักษรอาหรับที่ดำรงมาอย่างยาวนาน กับชุดตัวอักษรละตินโซมาลีที่เกิดขึ้นใหม่ ได้รับการพัฒนาโดยนักวิชาการภาษาโซมาลีชั้นนำ เช่น Musa Haji Ismail Galal, B. W. Andrzejewski และ Shire Jama Ahmed[1][2]
เมื่อความรู้สึกชาตินิยมเพิ่มมากขึ้น และเนื่องจากภาษาโซมาเลียสูญเสียอักษรโบราณไปนานแล้ว[3] การนำระบบการเขียนที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากลมาปรับใช้สำหรับภาษาโซมาลีกลายเป็นประเด็นสำคัญของการสนทนา หลังเป็นเอกราช การพูดคุยในเรื่องนี้ไม่ค่อยมีความก้าวหน้า เนื่องมีความเห็นต่างกันว่าควรใช้อักษรอาหรับหรืออักษรละตินในการเขียนภาษานี้
เนื่องด้วยความเรียบง่ายของอักษรละติน การรองรับเสียงในภาษานี้ทั้งหมด และการมีอยู่ของเครื่องจักรและเครื่องพิมพ์ดีดที่ออกแบบมาเพื่อการใช้งานอย่างกว้างขวาง[4][5] ทำให้ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1972 ประธานาธิบดีมาฮัมเหม็ด ซิยาด บาร์รี ต้องการให้ใช้อักษรละตินในการเขียนภาษาโซมาลีแทนอักษรอาหรับหรืออิสมาน[1]
รายละเอียด
[แก้]อักษรอิสมานเขียนและอ่านจากซ้ายไปขวา ชื่อตัวอักษรอิงมาจากชื่ออักษรในอักษรอาหรับ และสระยาว uu และ ii แทนที่ด้วยอักษร waaw และ yaa ตามลำดับ
อักษร
[แก้]| อิสมาน | ชื่อ | อักษรละติน | สัทอักษรสากล | อิสมาน | ชื่อ | อักษรละติน | สัทอักษรสากล | อิสมาน | ชื่อ | อักษรละติน | สัทอักษรสากล |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 𐒀 | alef | ʼ | [ʔ] | 𐒁 | ba | b | [b] | 𐒂 | ta | t | [t] |
| 𐒃 | ja | j | [d͡ʒ] | 𐒄 | xa | x | [ħ] | 𐒅 | kha | kh | [χ] |
| 𐒆 | deel | d | [d] | 𐒇 | ra | r | [r] | 𐒈 | sa | s | [s] |
| 𐒉 | shiin | sh | [ʃ] | 𐒊 | dha | dh | [ɖ] | 𐒋 | cayn | c | [ʕ] |
| 𐒌 | ga | g | [ɡ] | 𐒍 | fa | f | [f] | 𐒎 | qaaf | q | [q] |
| 𐒏 | kaaf | k | [k] | 𐒐 | laan | l | [l] | 𐒑 | miin | m | [m] |
| 𐒒 | nuun | n | [n] | 𐒓 | waw, uu | w, uu | [w, ʉː, uː] | 𐒔 | ha | h | [h] |
| 𐒕 | ya, ii | y, ii | [j, iː, ɪː] | 𐒖 | a | a | [æ, ɑ] | 𐒗 | e | e | [e, ɛ] |
| 𐒘 | i | i | [i, ɪ] | 𐒙 | o | o | [ɞ, ɔ] | 𐒚 | u | u | [ʉ, u] |
| 𐒛 | aa | aa | [æː, ɑː] | 𐒜 | ee | ee | [eː, ɛː] | 𐒝 | oo | oo | [ɞː, ɔː] |
ตัวเลข
[แก้]| หน่วย | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| อิสมาน | 𐒠 | 𐒡 | 𐒢 | 𐒣 | 𐒤 | 𐒥 | 𐒦 | 𐒧 | 𐒨 | 𐒩 |
อ้างอิง
[แก้]- 1 2 Abdullahi, Mohamed Diriye (2001). Culture and Customs of Somalia (ภาษาอังกฤษ). Greenwood Publishing Group. p. 73. ISBN 978-0-313-31333-2. ISSN 1530-8367.
- ↑ Lewis, I. M. (1999). A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa (ภาษาอังกฤษ). James Currey Publishers. ISBN 978-0-85255-280-3.
- ↑ The writing of the Somali language : a great landmark in our revolutionary history. Somalia Wasaaradda Warfaafinta iyo Hanuuninta Dadweynaha [Ministry of Information and National Guidance] (ภาษาอังกฤษ). Mogadishu. 1974. p. 5. OCLC 2134491.
- ↑ Simpson, Andrew, บ.ก. (2008). Language and National Identity in Africa. Oxford University Press. p. 288. doi:10.1093/oso/9780199286744.001.0001. ISBN 978-0-19-928674-4.
- ↑ Economist Intelligence Unit (Great Britain) (1975). Middle East annual review. Saffron Walden: World of Information. p. 229. ISSN 0305-3210. OCLC 715562258.
ข้อมูล
[แก้]- Lewis, I.M. (กุมภาพันธ์ 1958). "The Gadabuursi Somali Script". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. University of London. 21 (1): 134–156. doi:10.1017/S0041977X00063278.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
- Osmanya, Borama, Wadaad's writing and the Somali language
- Afkeenna iyo fartiisa – หนังสือที่ใช้อักษรอิสมาน
- Somali Native Alphabet
- The report of the Somali Language Committee
- Unicode assignments for Osmanya characters
- Osmanya Unicode Fonts
- Osmanya online keyboard - Lexilogos
- Somali Osmaniya Transliterator
