อักษรม้ง

อักษรม้ง 𖬖𖬰𖬝𖬵 𖬄𖬶𖬟 𖬌𖬣𖬵
"Phaj Hauj Hmoob" ในพ่าเฮ่า
ชนิด	อักษรกึ่งพยางค์ (มีเสียงสระเป็นศูนย์กลางคล้ายอักษรสระ)
ผู้ประดิษฐ์	ชอง ลือ ยัง
ช่วงยุค	ค.ศ. 1959–ปัจจุบัน
ทิศทาง	ซ้ายไปขวา
ภาษาพูด	ภาษาม้งเด๊อว,ภาษาม้งจั๊ว
อักษรที่เกี่ยวข้อง
ระบบแม่	artificial อักษรม้ง 𖬖𖬰𖬝𖬵 𖬄𖬶𖬟 𖬌𖬣𖬵
ISO 15924
ISO 15924	Hmng (450), ​Pahawh Hmong
ยูนิโคด
ยูนิโคดแฝง	Pahawh Hmong
ช่วงยูนิโคด	U+16B00-U+16B8F Final Accepted Script Proposal

อักษรม้ง หรือ พ่าเฮ่าม้อง (RPA: Phaj hauj Hmoob [pʰâ hâu m̥ɔ̃́], พ่าเฮ่า: 𖬖𖬰𖬝𖬵 𖬄𖬶𖬟 𖬌𖬣𖬵 [pʰâ hâu m̥ɔ̃́]) ประดิษฐ์เมื่อ พ.ศ. 2502 โดย ชอง ลือ ยัง นักวรรณคดีม้งที่อยู่ทางภาคเหนือของลาวใกล้กับเวียดนาม ชางเชื่อว่าอักษรถูกส่งผ่านมายังเขาจากพระเจ้า เขาพยายามฟื้นฟูวัฒนธรรมม้ง แต่ถูกฝ่ายรัฐบาลลอบฆ่าเพราะหวั่นเกรงอิทธิพลของเขาที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เขาออกแบบอักษรสำหรับภาษาขมุด้วยแต่สาบสูญไป อักษรนี้เขียนสระก่อนพยัญชนะแต่ออกเสียงพยัญชนะก่อน มีเสียงวรรณยุกต์ 8 เสียง ชาวม้งที่ใช้อักษรนี้มีน้อย โดยมากเป็นกลุ่มชาตินิยมเพราะอักษรนี้ประดิษฐ์โดยชาวม้งเอง

อักษรอื่นที่ใช้เขียนภาษาม้งได้แก่อักษรพอลลาร์ด แม้วในจีน ในประเทศไทยใช้อักษรไทย ในช่วง พ.ศ. 2523 – 2533 มีการประดิษฐ์อักษรอื่นๆอีก เช่น เตาว์ ปาย ตวบ ที่มีลักษณะผสมระหว่างอักษรไทยกับอักษรจีน และอักษรไอโอโล ปัจจุบันชาวม้งส่วนใหญ่เขียนภาษาของตนด้วยอักษรละตินดัดแปลงที่ประดิษฐ์โดย มิชชันนารี วิลเลียม สมอลเลย์ เมื่อ พ.ศ. 2493 ซึ่งการเขียนแบบนี้กำหนดเสียงวรรณยุกต์ด้วยพยัญชนะท้าย

อักขรวิธี

วิธีเขียนภาษาม้งด้วยอักษรม้ง เขียนจากซ้ายไปขวา แต่อักขรวิธีต่างจากภาษาอื่น ๆ คือ เขียนสระขึ้นก่อน เขียนวรรณยุกต์ แล้วจึงเขียนพยัญชนะต้นตามหลัง ถ้าไม่ใส่พยัญชนะต้น จะถือว่าสะกดด้วย k (ก) และตามปกติจะเว้นวรรคทุกคำหรือพยางค์ นอกจากนี้ อักษรม้งมีตัวเลขและเครื่องหมายวรรคตอนเป็นของตัวเอง

สระหนึ่งเสียงมีได้สองรูป ซึ่งมีพื้นเสียงวรรณยุกต์ต่างกัน การเติมเครื่องหมายเสริมบนสระจะทำให้วรรณยุกต์เปลี่ยนไป ในขณะที่พยัญชนะหลายเสียงใช้รูปเดียวกัน การเติมเครื่องหมายเสริมบนพยัญชนะจะทำให้ออกเสียงต่างกัน แต่หากพิจารณาพยัญชนะและสระทั้งหมดที่เติมเครื่องหมายเสริม จะพบว่าไม่ได้เรียงลำดับตามฐานกรณ์แต่อย่างใด ผู้ที่ศึกษาหรือใช้ต้องอาศัยความจำเป็นหลัก

สระ

𖬀𖬶	𖬀	𖬀𖬰	𖬀𖬲	𖬁	𖬁𖬰	𖬁𖬲
Keeb	Keem	Keej	Keev	Kee	Kees	Keeg
[ẽ˥ / eŋ˥]	[ẽˀ˩ / eŋˀ˩]	[ẽ˦˥ / eŋ˦˥]	[ẽ˥˧ / eŋ˥˧]	[ẽ˦ / eŋ˦]	[ẽ˦ / eŋ˨]	[ẽ˧˦˥ / eŋ˧˦˥]
𖬂𖬲	𖬂	𖬂𖬰	𖬂𖬶	𖬃	𖬃𖬰	𖬃𖬲
Kib	Kim	Kij	Kiv	Ki	Kis	Kig
[i˥]	[iˀ˩]	[i˦˥]	[i˥˧]	[i˦]	[i˨]	[i˧˦˥]
𖬄𖬰	𖬄	𖬄𖬶	𖬄𖬲	𖬅	𖬅𖬰	𖬅𖬲
Kaub	Kaum	Kauj	Kauv	Kau	Kaus	Kaug
[au̯˥]	[au̯ˀ˩]	[au̯˦˥]	[au̯˥˧]	[au̯˦]	[au̯˨]	[au̯˧˦˥]
𖬆𖬰	𖬆	𖬆𖬶	𖬆𖬲	𖬇	𖬇𖬰	𖬇𖬲
Kub	Kum	Kuj	Kuv	Ku	Kus	Kug
[u˥]	[uˀ˩]	[u˦˥]	[u˥˧]	[u˦]	[u˨]	[u˧˦˥]
𖬈𖬰	𖬈	𖬈𖬲	𖬉	𖬉𖬰	𖬉𖬲	𖬉𖬶
Keb	Kem	Kej	Kev	Ke	Kes	Keg
[e˥]	[eˀ˩]	[e˦˥]	[e˥˧]	[e˦]	[e˨]	[e˧˦˥]
𖬊𖬰	𖬊	𖬊𖬶	𖬊𖬲	𖬋	𖬋𖬰	𖬋𖬲
Kaib	Kaim	Kaij	Kaiv	Kai	Kais	Kaig
[ai̪˥]	[ai̪ˀ˩]	[ai̪˦˥]	[ai̪˥˧]	[ai̪˦]	[ai̪˨]	[ai̪˧˦˥]
𖬌	𖬌𖬰	𖬌𖬲	𖬍𖬰	𖬍	𖬍𖬲	𖬍𖬶
Koob	Koom	Kooj	Koov	Koo	Koos	Koog
[ɔ̃˥ / ɔŋ˥]	[ɔ̃ˀ˩ / ɔŋˀ˩]	[ɔ̃˦˥ / ɔŋ˦˥]	[ɔ̃˥˧ / ɔŋ˥˧]	[ɔ̃˦ / ɔŋ˦]	[ɔ̃˨ / ɔŋ˨]	[ɔ̃˧˦˥ / ɔŋ˧˦˥]
𖬎	𖬎𖬰	𖬎𖬲	𖬎𖬶	𖬏	𖬏𖬰	𖬏𖬲
Kawb	Kawm	Kawj	Kawv	Kaw	Kaws	Kawg
[aɨ̪˥]	[aɨ̪ˀ˩]	[aɨ̪˦˥]	[aɨ̪˥˧]	[aɨ̪˦]	[aɨ̪˨]	[aɨ̪˧˦˥]
𖬐𖬶	𖬐	𖬐𖬰	𖬐𖬲	𖬑	𖬑𖬲	𖬑𖬶
Kuab	Kuam	Kuaj	Kuav	Kua	Kuas	Kuag
[u̯ə˥]	[u̯əˀ˩]	[u̯ə˦˥]	[u̯ə˥˧]	[u̯ə˦]	[u̯ə˨]	[u̯ə˧˦˥]
𖬒𖬰	𖬒	𖬒𖬲	𖬒𖬶	𖬓𖬰	𖬓𖬲	𖬓
Kob	Kom	Koj	Kov	Ko	Kos	Kog
[ɔ˥]	[ɔˀ˩]	[ɔ˦˥]	[ɔ˥˧]	[ɔ˦]	[ɔ˨]	[ɔ˧˦˥]
𖬔	𖬔𖬰	𖬔𖬶	𖬔𖬲	𖬕	𖬕𖬰	𖬕𖬲
Kiab	Kiam	Kiaj	Kiav	Kia	Kias	Kiag
[i̯ə˥]	[i̯əˀ˩]	[i̯ə˦˥]	[i̯ə˥˧]	[i̯ə˦]	[i̯ə˨]	[i̯ə˧˦˥]
𖬖𖬲	𖬖	𖬖𖬰	𖬗	𖬗𖬰	𖬗𖬲	𖬗𖬶
Kab	Kam	Kaj	Kav	Ka	Kas	Kag
[a˥]	[aˀ˩]	[a˦˥]	[a˥˧]	[a˦]	[a˨]	[a˧˦˥]
𖬚𖬲	𖬚	𖬚𖬰	𖬛	𖬛𖬰	𖬛𖬲	𖬛𖬶
Kaab	Kaam	Kaaj	Kaav	Kaa	Kaas	Kaag
[aː˥]	[aːˀ˩]	[aː˦˥]	[aː˥˧]	[aː˦]	[aː˨]	[aː˧˦˥]
𖬘𖬰	𖬘	𖬘𖬲	𖬙	𖬙𖬰	𖬙𖬲	𖬙𖬶
Kwb	Kwm	Kwj	Kwv	Kw	Kws	Kwg
[ɨ˥]	[ɨˀ˩]	[ɨ˦˥]	[ɨ˥˧]	[ɨ˦]	[ɨ˨]	[ɨ˧˦˥]

ระบบ สระ ของ ภาษาม้งขาว และ ภาษาม้งเขียว มีสีในตาราง

สระม้งขาวและม้งเขียว

	หน้า		กลาง		หลัง
	ปาก	จมูก	ปาก	จมูก	ปาก	จมูก
ปิด	i ⟨i⟩ 𖬂, 𖬃		ɨ ⟨w⟩ 𖬘, 𖬙		u ⟨u⟩ 𖬆, 𖬇
กลาง	e ⟨e⟩ 𖬈, 𖬉	ẽ~eŋ ⟨ee⟩ 𖬀, 𖬁
เปิด			a ⟨a⟩ 𖬖, 𖬗	ã~aŋ ⟨aa⟩ 𖬚, 𖬛	ɒ ⟨o⟩ 𖬒, 𖬓	ɒ̃~ɒŋ ⟨oo⟩ 𖬌, 𖬍

สระประสม

	ปิด	กลาง
หน้า	ai ⟨ai⟩ 𖬊, 𖬋	iə ⟨ia⟩ 𖬔, 𖬕
กลาง	aɨ ⟨aw⟩ 𖬎, 𖬏
หลัง	au ⟨au⟩ 𖬄, 𖬅	uə ⟨ua⟩ 𖬐, 𖬑

พยัญชนะ

𖬜	𖬜𖬰	𖬜𖬵	𖬝	𖬝𖬰	𖬝𖬵
Vau	Nrau	Fau	Ntsau	Tsau	Phau
[v-]	[ɳʈ-]	[f-]	[ntʃ-]	[tʃ-]	[pʰ-]
𖬢	𖬢𖬰	𖬢𖬵	𖬞	𖬞𖬰	𖬞𖬵
Nkau	Ntxau	Rhau	Lau	Dau	Dhau
[ŋk-]	[ⁿdz-]	[tʰ-]	[l-]	[ʔd-]	[ʔdʰ-]
𖬡	𖬡𖬰	𖬡𖬵	𖬩	𖬩𖬰	𖬩𖬵
Rau	Nphau	Nplhau	Hnau	Khau	Ntau
[t-]	[mpʰ-]	[mpʰl-]	[ʰn̥-]	[kʰ-]	[nt-]
𖬬	𖬬𖬰	𖬬𖬵	𖬠	𖬠𖬰	𖬠𖬵
Nau	Nqau	Nqhau	Mlau	Hmlau	Gau
[n-]	[nq-]	[nqʰ-]	[ml-]	[ʰml-]	[ŋ-]
𖬮	𖬮𖬰	𖬮𖬵	𖬯	𖬯𖬰	𖬯𖬵
Xau	Au	Nyau	Cau	Ntshau	Txau
[s-]	[au]	[ɲ-]	[c-]	[ntʃʰ-]	[ts-]
𖬥	𖬥𖬰	𖬥𖬵	𖬤	𖬤𖬰	𖬤𖬵
Hlau	Zau	Ntxhau	Yau	Ncau	Sau
[ʰl-]	[ʒ-]	[ⁿtsʰ-]	[j-]	[ɲc-]	[ʃ-]
𖬦	𖬦𖬰	𖬦𖬵	𖬟	𖬟𖬰	𖬟𖬵
Mau	Txhau	Qau	Hau	Thau	Plau
[m-]	[tsʰ-]	[q-]	[h-]	[tʰ-]	[pl-]
𖬪	𖬪𖬰	𖬪𖬵	𖬫	𖬫𖬰	𖬫𖬵
Plhau	Tshau	Pau	Nthau	Nplau	Nkhau
[pʰl-]	[tʃʰ-]	[p-]	[ⁿtʰ-]	[ᵐbˡ-]	[ᵑkʰ-]
𖬧	𖬧𖬰	𖬧𖬵	𖬨	𖬨𖬰	𖬨𖬵
Chau	Xyau	Tau	Nchau	Nrhau	Npau
[cʰ-]	[ç-]	[t-]	[ɲcʰ-]	[ɳtʰ-]	[ᵐb-]
𖬣	𖬣𖬰	𖬣𖬵	𖬭	𖬭𖬰	𖬭𖬵
Qhau	Hnyau	Hmau	Ndlau	Dlau	Dlhau
[qʰ-]	[ʰɲ-]	[ʰm-]	[ntˡ-]	[dˡ-]	[dʰl-]

เครื่องหมายประกอบอักษร

เครื่องหมาย	𖬰	𖬱	𖬲	𖬳	𖬴	𖬵	𖬶
Pahawh / Hmong RPA	𖬂𖬯 𖬆𖬰𖬧𖬵 / Cim Tub	𖬂𖬯 𖬓𖬰𖬮𖬰 / Cim So	𖬂𖬯 𖬉𖬲 / Cim Kes	𖬂𖬯 𖬗𖬩𖬰 / Cim Khav	𖬂𖬯 𖬐𖬤𖬵 / Cim Suam	𖬂𖬯 𖬒𖬟 / Cim Hom	𖬂𖬯 𖬄𖬧𖬵 / Cim Taum

เครื่องหมายวรรคตอน

สัญลักษณ์	ชื่อ		ความหมาย
	ม้ง	Hmong RPA
𖬷	𖬓𖬲𖬜 𖬒𖬟𖬰	Vos Thom	คำถาม ?
𖬸	𖬓𖬲𖬜 𖬖𖬲𖬪𖬰 𖬀𖬶𖬯	Vos Tshab Ceeb	ตกใจ !
𖬹	𖬂𖬯 𖬀𖬧	Cim Cheem	จุลภาค ,
𖬺	𖬓𖬲𖬜 𖬔𖬟𖬰	Vos Thiab	และ &
𖬻	𖬓𖬲𖬜 𖬀𖬜𖬵	Vos Feem	ร้อยละ %
𖭄	𖬅𖬰𖬮	Xaus	จบบท
𖭅	𖬂𖬯 𖬒𖬶𖬝𖬰 𖬓𖬡	Cim Tsov Rog	หัวข้อทางทหาร
𖭀	𖬓𖬲𖬜 𖬀𖬲𖬤𖬵	Vos Seev	ทำนองสวด
𖭁	𖬀𖬰𖬦 𖬐𖬶𖬤𖬵	Meej Suab	ออกเสียงภาษาต่างประเทศ
𖭂	𖬓𖬲𖬜 𖬑𖬜𖬰	Vos Nrua	ซ้ำคำ ๆ
𖭃	𖬂𖬲𖬮𖬰 𖬖𖬤	Ib Yam	ซ้ำประโยค (Ditto Mark)

ตัวเลข

จำนวนค่ามากเขียนได้สองแบบ, ใช้ 0–9 เช่น, 57023 เขียนได้ว่า 𖭕𖭗𖭐𖭒𖭓 (ห้า-เจ็ด-ศูนย์-สอง-สาม), และสามารถเขียนได้ว่า 𖭕𖭗𖭜𖭐𖭒𖭛𖭓 (ห้าสิบ-เจ็ด พัน-ยี่สิบ-สาม).

เลขอารบิก	เลขม้ง	ภาพ	ม้ง	Hmong RPA
0	𖭐		𖬊𖬲𖬢𖬰	Ntxaiv
1	𖭑		𖬂𖬲𖬮𖬰	Ib
2	𖭒		𖬒𖬰𖬮𖬰	Ob
3	𖭓		𖬈𖬰𖬪𖬵	Peb
4	𖭔		𖬄𖬰𖬟𖬵	Plaub
5	𖭕		𖬂𖬲𖬝𖬰	Tsib
6	𖭖		𖬡	Rau
7	𖭗		𖬗𖬰𖬧𖬰	Xya
8	𖭘		𖬂𖬤	Yim
9	𖭙		𖬐𖬰𖬯	Cuaj
10	𖭑𖭐		𖬄	Kaum

ค่าประจำตำแหน่ง

จำนวน	ไทย	ม้ง	Hmong RPA	สัญลักษณ์
0-9	หน่วย	𖬑𖬰𖬯	Cua	𖭐
10-90	สิบ	𖬄𖬯	Caum	𖭛
100-900	ร้อย	𖬑𖬪𖬵	Pua	𖭜
1,000-9,000	พัน	𖬔𖬦𖬰	Txhiab	𖭜𖭐
10,000-90,000	หมื่น	𖬖𖬜	Vam	𖭝
105	แสน	𖬐𖬶𖬝	Ntsuab	𖭝𖭐
106	ล้าน	𖬌𖬡	Roob	𖭞
107	สิบล้าน	𖬙𖬰𖬧𖬵	Tw	𖭞𖭐
108	ร้อยล้าน	𖬀𖬲𖬬	Neev	𖭟
109	พันล้าน	𖬏𖬧𖬵	Taw	𖭟𖭐
1010	หมื่นล้าน	𖬐𖬲𖬡	Ruav	𖭠
1011	แสนล้าน	𖬈	Kem	𖭠𖭐
1012	ล้านล้าน	𖬗𖬧𖬵	Tas	𖭡

ตัวดำเนินการคำนวณ

สัญลักษณ์	ภาพ	ชื่อ		ความหมาย
		ม้ง	Hmong RPA
𖬼	PAHAWH HMONG SIGN XYEEM NTXIV	𖬀𖬧𖬰 𖬂𖬶𖬢𖬰	Xyeem Ntxiv	บวก
𖬽	PAHAWH HMONG SIGN XYEEM RHO	𖬀𖬧𖬰 𖬓𖬰𖬢𖬵	Xyeem Rho	ลบ
𖬾	PAHAWH HMONG SIGN XYEEM TOV	𖬀𖬧𖬰 𖬒𖬶𖬧𖬵	Xyeem Tov	คูณ
𖬿	PAHAWH HMONG SIGN XYEEM FAIB	𖬀𖬧𖬰 𖬊𖬰𖬜𖬵	Xyeem Faib	หาร

ยูนิโคด

บทความหลัก: พ่าเฮ่าม้อง (บล็อกยูนิโคด)

อักษรม้งถูกเพิ่มเข้าไปในยูนิโคดเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2014 ในรุ่นที่ 7.0.

บล็อกยูนิโคดของพ่าเฮ่าม้องอยู่ที่ U+16B00-U+16B8F:

ฟอนต์

ปัจจุบัน ยูนิโคดพ่าเฮ่าม้งสนับสนุนเฉพาะใน:

• Noto Sans Pahawh Hmong (direct download link), a font made by Google
• Pahawh Unicode (direct download link), Google Drive

อ้างอิง

• Ratliff, Martha. 1996. "The Pahawh Hmong Script," in The World's Writing Systems, edited by Peter T. Daniels and Bright, William. University of Oxford Press: New York, NY, pp. 619–624.
• Rogers, Henry. 2005. Writing Systems: A Linguistic Approach. Blackwell Publishing. pp. 260–262.
• Smalley, William Allen, Chia Koua Vang (Txiaj Kuam Vaj 𖬔𖬲𖬯𖬵 𖬐𖬰 𖬖𖬲𖬜 ), and Gnia Yee Yang (Nyiaj Yig Yaj 𖬔𖬲𖬮𖬵 𖬃𖬶𖬤 𖬖𖬲𖬤). 1990. Mother of Writing: The Origin and Development of a Hmong Messianic Script. University of Chicago Press: Chicago.

แหล่งข้อมูลอื่น

• Omniglot Pahawh Hmong Alphabet
• http://pahawh.org/%5Bลิงก์เสีย%5D The Pahawh Hmong Platform
• https://wiki.liamscode.net/unicode/block.php?n=Pahawh%20Hmong เก็บถาวร 2021-11-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Pahawh Hmong Unicode Block
• https://symbl.cc/en/unicode/blocks/pahawh-hmong/ Pahawh Hmong
• http://pahawh.org/kbm/ เก็บถาวร 2021-11-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Pahawh Hmong Semi-Keyboard
• https://drive.google.com/file/d/1rP6wfm7tHsoAkzFPUomTydFr9RXy5uzm/view Pahawh/Romanized PDF