อำเภอแม่แจ่ม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
อำเภอแม่แจ่ม
แผนที่จังหวัดเชียงใหม่ เน้นอำเภอแม่แจ่ม
เที่ยวบ่อน้ำแร่ ล่องแพน้ำแจ่ม
พักแรมน้ำตก ผ้าตีนจกยอดน้ำมือ
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทยอำเภอแม่แจ่ม
อักษรโรมันAmphoe Mae Chaem
จังหวัดเชียงใหม่
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่2,686.571 ตร.กม.
ประชากร60,180 คน (พ.ศ. 2561)
ความหนาแน่น22.40 คน/ตร.กม.
รหัสทางภูมิศาสตร์5003
รหัสไปรษณีย์50270
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอแม่แจ่ม หมู่ที่ 4 ถนนสุดสนิท ตำบลช่างเคิ่ง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ 50270
พิกัด18°29′56″N 98°21′43″E / 18.49889°N 98.36194°E / 18.49889; 98.36194
โทรศัพท์0 5348 5111
โทรสาร0 5348 5111
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

แม่แจ่ม (คำเมือง: Lanna-Mae Chaem.png) เป็นอำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ โดยแยกออกจากอำเภอจอมทอง เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2499

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอแม่แจ่มตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้

ที่มาของชื่ออำเภอ[แก้]

อำเภอแม่แจ่มหรือ "เมืองแจ๋ม" นั้นแต่เดิมเรียกกันว่า "เมืองแจม" มีตำนานว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและพระมหากัจจายนะได้จาริกผ่านมาทางยอดดอยอ่างกา (ดอยอินทนนท์) เช้าวันหนึ่งเมื่อพระองค์เสด็จออกบิณฑบาตโปรดสัตว์ มีย่าลัวะเฒ่า (หญิงชราชาวลัวะ) คนหนึ่งนำปลาปิ้งเพียงครึ่งตัวมาใส่บาตรถวาย พระบรมศาสดาทอดพระเนตรด้วยความเมตตาและความสงสัย จึงตรัสถามย่าลัวะว่า "แล้วปลาอีกครึ่งตัวล่ะอยู่ไหน" ย่าลัวะทูลตอบว่า "เก็บไว้ให้หลาน" พระองค์จึงทรงรำพึงว่า "บ้านนี้เมืองนี้มันแจมแต๊นอ" (= เมืองนี้ช่างอดอยากจริงหนอ) ซึ่งต่อมาดินแดนนี้จึงได้ชื่อว่า "เมืองแจม" คำว่า "แจม" เป็นภาษาลัวะแปลว่า มีน้อย ไม่พอเพียง หรือขาดแคลน ต่อมาเมื่อกลุ่มคนไท-ยวน (ไต) มาอยู่ จึงเรียกชื่อตามสำเนียงไท-ยวนว่า "เมืองแจ๋ม" และเพี้ยนเป็นเมืองแจ่มหรือ "แม่แจ่ม" อันเป็นนามมงคล หมายถึงให้เมืองนี้เป็นเมืองแห่งความแจ่มใส ลบความหมายของคำว่า "แจม"

ตำนานเมืองที่เกี่ยวข้องกับสิงห์[แก้]

มีตำนานเล่าสืบกันมาว่า มีสิงห์สองตัวเป็นพี่น้องกันหากินอยู่ในป่าใหญ่ เกิดแย่งชิงอำนาจการปกครองและพื้นที่ทำกินกันเองจนเกิดข้อพิพาทกันอยู่เนือง ๆ จนพระปัจเจกพุทธเจ้าเสด็จมาโปรดสัตว์ได้พบเห็น จึงได้กำหนดแบ่งเขตหากินโดยใช้ลำห้วยแห่งหนึ่งเป็นเขตแสดง ลำห้วยนั้นชื่อ "ห้วยช่างเคิ่ง" (ชึ่งหมายถึงแบ่งครึ่งกัน) ครั้นพระปัจเจกเจ้าเสด็จไปที่ดอยสะกาน (ตั้งอยู่ตรงข้ามบ้านกองกานกับบ้านต่อเรือ) มีราษฎรนำอาหารไปถวาย แต่เนื่องจากว่าราษฎรเหล่านั้นยากจน ข้าวปลาที่นำมาถวายมีน้อยขาดแคลน จึงได้ขนานเมืองนี้ว่า "เมืองแจม" ซึ่งแปลว่าเมืองที่มีความอดอยากขาดแคลน และเรียกลำน้ำใหญ่ว่า "น้ำแม่แจม" ต่อมาชาวบ้านขานชื่อเมืองนี้เพี้ยนไปเป็น "เมืองแจ่ม" จนกระทั่งทุกวันนี้

ประวัติ[แก้]

อำเภอแม่แจ่มเป็นดินแดนแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดเชียงใหม่ มีหมู่บ้านอยู่ตามที่ราบและกระจัดกระจายอยู่ตามหุบเขาใหญ่น้อยที่ล้อมรอบเรียงรายอยู่ มองจากที่สูงลงมาจะเหมือนแอ่งกระทะ มีลำน้ำไหลผ่าน ท่ามกลางมวลพฤกษชาตินานาพันธุ์ที่ปรากฏอยู่ในดินแดนสุวรรณภูมิ ดินแดนแห่งนี้เดิมเป็นที่อาศัยของชนชาติลัวะ (ละว้า) ซึ่งครอบครองดินแดนแถบนี้ตลอดจนถึงบางส่วนของอาณาจักรล้านนาในอดีต ชนเผ่าลัวะมีความเจริญไม่แพ้พวกขอม-มอญ ซึ่งเป็นเจ้าของดินแดนแห่งนี้ร่วมกัน เพียงแต่แยกการปกครองออกเป็นหมู่เหล่า เป็นอิสระไม่ขึ้นตรงต่อพวกใด ชนใดมีความเข้มแข็งก็ตั้งตัวเป็นเจ้าเมืองขึ้นปกครองกันเอง มีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย และได้สร้างวัฒนธรรมของตนจนรุ่งเรือง ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นวัดวาอาราม จิตรกรรมฝาผนัง เครื่องปั้นดินเผา อาจจะเป็นเพราะในอดีตเมืองแจ๋มเป็นเส้นทางการค้าขายระหว่าง พม่า ไทย จีน และอินเดียก็เป็นได้ เพราะสินค้าของทุกประเทศตกทอดมาสู่รุ่นลูกหลานซึ่งได้รับจากบรรพบุรุษที่อยู่ในสมัยนั้นด้วย ต่อมาเมื่อมีกลุ่มคนไท-ยวน (ไต) เข้ามามากเข้า อำนาจของลัวะจึงหมดไป แต่ลัวะเริ่มเรืองอำนาจขึ้นมาใหม่อีกครั้งในยุคสมัยของพญามังรายซึ่งถือว่าเป็นเชื้อสายลัวะเหมือนกัน

ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เช่น คิชฌกูฏ ในวิหารของวัดยางหลวง พระเจ้าตนหลวง วัดกองกาน พระพุทธรูปหล่อด้วยสัมฤทธิ์ ศิลปะตระกูลช่างเชียงแสนและตระกูลช่างสุโขทัยซึ่งมีอายุเกิน 500 ปีขึ้นไป ดังนั้น เมืองแจ๋มก็น่าจะตั้งมาไม่ต่ำว่า 500 ปี ราว ๆ ปลายพุทธศตวรรษที่ 18 (พ.ศ. 1800) สิงหนวัติกุมารได้พากลุ่มคนไท-ยวนอพยพมาจากยูนนานทางตอนใต้ของจีน ยึดอำนาจจากลัวะในสมัยปู่จ้าวลาวจก (ลวจักราช) บรรพบุรุษของพญามังราย แล้วสร้างเมืองใหม่ในพื้นที่ที่มีชนพื้นเมืองลัวะอาศัยอยู่ก่อน แต่อาศัยการวางตนเป็นผู้ที่มีวัฒนธรรมสูงกว่าลัวะ ต่อมาเมื่อกลุ่มคนไทเสื่อมอำนาจลง ปู่จ้าวลาวจกจึงสถาปนาตนเองเป็นปฐมกษัตริย์ กลุ่มคนไทจึงกระจัดกระจายกันไปคนละทิศคนละทาง ซึ่งตามประวัติของเมืองแจ๋มที่กล่าวไว้ว่าเริ่มมีคนไทเข้ามา ก็คงจะในสมัยของสิงหนวัติกุมารนั่นเอง เพราะประวัติของเมืองแจ๋มก็มีเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับสิงห์อยู่เหมือนกัน แล้วถ้าเราลองมานับปีกันแล้ว ปีนี้ พ.ศ. 2545-1800 จะได้ประมาณ 745 ปี ซึ่งก็ใกล้เคียงกับอายุของหลักฐานที่อยู่ตามวัดต่าง ๆ เช่น คิชฌกูฏ

ต่อมามีคนไทยพื้นที่ราบทั้งจากอำเภอจอมทองและอำเภอสันป่าตองเข้ามาหากินและตั้งถิ่นฐานอยู่ตามที่ราบลุ่มน้ำแม่แจ่ม และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2451 ตั้งชื่อว่า อำเภอเมืองแจ่ม[1] และเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอช่างเคิ่ง ในปี พ.ศ. 2460[2](ปัจจุบันช่างเคิ่งเป็นชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอแม่แจ่ม) ตั้งที่ว่าการอำเภอที่บ้านหมู่ที่ 4 ตำบลท่าผา มีนายชื่นดำรงตำแหน่งนายอำเภอ แต่ขณะนั้นราษฎรอดอยากขาดแคลนและไม่นิยมการปกครองที่มีการเก็บภาษีอากร ในที่สุดจึงมีราษฎรกลุ่มหนึ่งเข้าปล้นที่ว่าการอำเภอและทำร้ายนายอำเภอจนเสียชีวิต ทางราชการจึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปอาศัยที่วัดช่างเคิ่งเพื่อความปลอดภัย มีนายสนิทเป็นนายอำเภอจนกระทั่งปี พ.ศ. 2481 ทางราชการได้ลดฐานะลงเป็นกิ่งอำเภอ และตั้งชื่อว่า กิ่งอำเภอแม่แจ่ม ขึ้นกับอำเภอจอมทอง[3] และเมื่อปี พ.ศ. 2499 ได้รับการยกฐานะเป็น อำเภอแม่แจ่ม[4] และ เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2552 ได้มีการแบ่งพื้นที่ของตำบลแจ่มหลวง ตำบลบ้านจันทร์ และ ตำบลแม่แดด ออกไปจัดตั้ง อำเภอกัลยาณิวัฒนา จึงทำให้อำเภอแม่แจ่ม มี 7 ตำบล จนถึงปัจจุบัน

ลักษณะภูมิอากาศ[แก้]

ภูมิอากาศพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม แบ่งออกได้เป็น 3 ฤดู ได้แก่ - ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่กลางเดือนพฤษภาคม จนถึงเดือนตุลาคม โดยได้รับอิทธิพลจาก ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ - ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ไปจนถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ โดยได้รับอิทธิพลจาก ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งพัดพาเอาความหนาวเย็นจากประเทศจีนลงมาปกคลุม ประเทศไทยตอนบน - ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ถึงกลางเดือนพฤษภาคม ซึ่งอยู่ภายใต้อิทธิพลของ ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และลมฝ่ายใต้ สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไป อากาศมรสุมเมืองร้อน ช่วง พฤษภาคม - กันยายน มีฝนตกชุก ช่วงเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์ มีอากาศหนาวและแห้งแล้ง อุณหภูมิประมาณ 9.7 องศา สูงสุดประมาณ 39.6 องศา

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอแม่แจ่มแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 104 หมู่บ้าน ได้แก่

ลำดับที่ อักษรไทย ตัวเมือง อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน ประชากรทั้งหมด
(พ.ศ. 2561)[5]
ประชากรแยกตามส่วนท้องถิ่น
(พ.ศ. 2561)[5]
1. ช่างเคิ่ง Lanna-Tambon Chang Khoeng.png Chang Khoeng 19 10,802 2,678
8,124
(ทต. แม่แจ่ม)
(อบต. ช่างเคิ่ง)
2. ท่าผา Lanna-Tambon Tha Pha.png Tha Pha 10 4,988 4,988 (ทต. ท่าผา)
3. บ้านทับ Lanna-Tambon Ban Thap.png Ban Thap 13 6,469 6,469 (อบต. บ้านทับ)
4. แม่ศึก Lanna-Tambon Mae Suek.png Mae Suek 17 12,896 12,896 (อบต. แม่ศึก)
5. แม่นาจร Lanna-Tambon Mae Na Chon.png Mae Na Chon 19 11,144 11,144 (อบต. แม่นาจร)
6. ปางหินฝน Lanna-Tambon Pang Hin Fon.png Pang Hin Fon 14 7,315 7,315 (อบต. ปางหินฝน)
7. กองแขก Lanna-Tambon Kong Khaek.png Kong Khaek 12 6,566 6,566 (อบต. กองแขก)
รวม 104 60,180 7,666 (เทศบาล)
52,514 (อบต.)

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอแม่แจ่มประกอบด้วยองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลแม่แจ่ม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลช่างเคิ่ง
  • เทศบาลตำบลท่าผา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าผาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลช่างเคิ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่างเคิ่ง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลแม่แจ่ม)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านทับ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านทับทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ศึก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ศึกทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลแม่นาจร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่นาจรทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลปางหินฝน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปางหินฝนทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลกองแขก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกองแขกทั้งตำบล

สถานศึกษา[แก้]

    • โรงเรียนแม่แจ่ม
    • โรงเรียนเมืองเด็กวิทยา
    • โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 31
    • โรงเรียนเซนต์โยเซฟแม่แจ่ม
    • โรงเรียนสาธิตชุมชนการเรียนรู้สมเด็จย่า วิทยาลัยโพธิวิชชาลัย มศว แม่แจ่ม
    • โรงเรียนบ้านทุ่งยาว
    • โรงเรียนบ้านต่อเรือ
    • โรงเรียนชุมชนบ้านช่างเคิ่ง
    • โรงเรียนบ้านแม่ปาน
    • โรงเรียนอินทนนท์วิทยา
    • โรงเรียนบ้านสามสบ
    • โรงเรียนบ้านผานัง
    • โรงเรียนบ้านป่าแดด (ชุมชนตำบลท่าผา)
    • โรงเรียนบ้านยางหลวง
    • โรงเรียนบ้านกองแขก
    • โรงเรียนบ้านอมเม็ง
    • โรงเรียนออป.13
    • โรงเรียนบ้านโม่งหลวง
    • โรงเรียนบ้านอมขูด
    • โรงเรียนบ้านกองแขก สาขาบ้านแม่หลุ
    • โรงเรียนบ้านโม่งหลวง สาขาบ้านแม่อมลานใน
    • โรงเรียนบ้านแม่ซา
    • โรงเรียนบ้านแม่หอย
    • โรงเรียนบ้านแม่มุ
    • โรงเรียนบ้านแม่เอาะ
    • โรงเรียนบ้านแม่นาจร
    • โรงเรียนบ้านแม่มะลอ
    • โรงเรียนบ้านแม่วาก
    • โรงเรียนบ้านสบวาก
    • โรงเรียนบ้านนากลาง
    • โรงเรียนบ้านนาฮ่อง
    • โรงเรียนบ้านสบวาก สาขาแม่จอนหลวง
    • โรงเรียนบ้านนากลาง สาขาห้วยผักกูด
    • โรงเรียนบ้านสองธาร
    • โรงเรียนบ้านปางหินฝน
    • โรงเรียนบ้านพุย
    • โรงเรียนบ้านแม่ตูม
    • โรงเรียนบ้านเฮาะวิทยา
    • โรงเรียนบ้านแปะ
    • โรงเรียนบ้านแม่แฮใต้
    • โรงเรียนบ้านทุ่งแก
    • โรงเรียนบ้านแม่หงานหลวง
    • โรงเรียนบ้านขุนแม่นาย
    • โรงเรียนบ้านพุย สาขาพุยใต้
    • โรงเรียนบ้านอมเม็งสาขาสบลอง
    • โรงเรียนบ้านแม่ศึก
    • โรงเรียนบ้านทัพ
    • โรงเรียนชุมชนบ้านพร้าวหนุ่ม
    • โรงเรียนบ้านผาละปิ
    • โรงเรียนบ้านปางอุ๋ง
    • โรงเรียนบ้านขุนแม่หยอด
    • โรงเรียนบ้านสบแม่รวม
    • โรงเรียนบ้านห้วยผา
    • โรงเรียนบ้านปางอุ๋ง สาขาแม่สะต๊อป
    • โรงเรียนบ้านปางเกี๊ยะ

สถานที่สำคัญ[แก้]

  • หมู่บ้านทอผ้าซิ่นตีนจก บ้านป่าฝาย ช่างเคิ่ง
  • สวนป่าแม่แจ่ม
  • ดอยม่อนหมาก
  • แม่น้ำแม่แจ่ม
  • น้ำตกแม่ปาน
  • นาขั้นบันไดแม่แจ่ม
  • วัดพุทธเอ้น
  • วัดยางหลวง
  • น้ำตกห้วยทรายเหลือง
  • วัดพุทธเอิ้น
  • วัดกองกาน
  • วัดป่าแดด
  • ป่าสนบ้านวัดจันทร์
  • น้ำพุร้อนเทพพนม
  • สถานีทดลองเกษตรที่สูงแม่จอนหลวง
  • วัดกองแขก
  • สวนป่าแม่แจ่ม
  • น้ำออกรู บ้านทุ่งยาว
  • พระเจ้าตนหลวง
  • พระเจ้าแสนตอง
  • น้ำบ่อเย็น บ้านแม่ปาน

ธนาคาร[แก้]

  • ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
  • ธนาคารกสิกรไทย
  • ธนาคารออมสิน

อ้างอิง[แก้]