โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่

โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ (คนล่วงทุกข์ได้ด้วยความเพียร)
Location
151 ถนนยันตรกิจโกศล ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ 54000
ข้อมูล
ชื่ออังกฤษ	Phiriyalai School Phrae
อักษรย่อ	พ.ร.
ประเภท	โรงเรียนประจำจังหวัดของรัฐโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่
สถาปนา	พ.ศ. 2444
ผู้ก่อตั้ง	เจ้าพิริยะเทพวงค์
รหัส	54012001
จำนวนนักเรียน	3,672 คน
เพลง	เพลงมาร์ชพิริยาลัย
สังกัดการศึกษา	กระทรวงศึกษาธิการ
เว็บไซต์	www.piriyalai.ac.th

โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ แต่เดิมชื่อว่าโรงเรียนเทพวงศ์ ตั้งอยู่ระหว่างวัดพระบาทและวัดมิ่งเมือง (ในสมัยนั้น) ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2444 ต่อมาย้ายไปตั้งหน้าจวนผู้วาราชการจังหวัด (ปัจจุบันคือโรงเรียนนารีรัตน์จังหวัดแพร่) และผู้ว่าราชการในสมัยนั้นคือพระยานิกรกิตติการ (กั๊ก ศรีเพ็ญ) เห็นว่าพื้นที่เดิมคับแคบจึงจัดซื้อที่ทุ่งนาติดถนนเพชรรัตน์ (ปัจจุบันถนนยันตรกิจโกศล) เพื่อก่อสร้างโรงเรียน

สถาบันแห่งนี้ได้ฝึกฝนอบรมเยาวชนให้มีความรู้ความสามารถเป็นคนดีที่ทำประโยชน์แก่สังคม ได้สร้างชื่อเสียงให้แก่โรงเรียน จนเป็นที่ประจักษ์แก่บุคคลทั่วไป จึงทำให้ผู้ปกครองไว้วางใจและนิยมส่งบุตรหลานมาศึกษาเล่าเรียนมากขึ้น ทั้งนี้เพราะโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ ได้สนองนโยบายด้านการศึกษาของกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ พยายามเร่งรัดพัฒนาเยาวชนในโรงเรียนให้เป็นคนที่มีคุณภาพ

ประวัติ

โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่เดิมเปิดเรียนอยู่ระหว่างวัดพระบาทกับวัดมิ่งเมือง (ปัจจุบันวัดทั้งสองได้ขยายเขตเป็นวัดเดียวกัน มีชื่อว่า วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร) ชื่อในสมัยนั้นคือ "โรงเรียนเทพวงศ์" ตามชื่อเจ้าผู้ครองนครแพร่ ซึ่งเป็นผู้เริ่มก่อตั้งโรงเรียนประมาณก่อน พ.ศ. 2444 หลังจากเกิดกบฏเงี้ยวปล้นเมืองแพร่ พ.ศ. 2445 โรงเรียนเทพวงศ์ได้รับการยกฐานะเป็นโรงเรียนประจำจังหวัดมีชื่อว่า "โรงเรียนตัวอย่างเมืองแพร่" รับนักเรียนได้ประมาณ 200 คน

ต่อมาในสมัยของพระยานิกรกิตติการ (กั๊ก ศรีเพ็ญ) ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ได้ย้ายโรงเรียนไปตั้งที่ใหม่ ..ณ..บริเวณตรงข้ามกับจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ (คือสถานที่ตั้งโรงเรียนนารีรัตน์จังหวัดแพร่) โดยอาศัยแรงงานนักโทษกับช่างไม้พื้นเมืองก่อสร้างโรงเรียนขึ้นใหม่ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2454 โดยมีวัตถุประสงค์จะสร้างเป็นพระบรมราชานุสรณ์แด่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังนั้นเมื่อสร้างโรงเรียนเสร็จในปี 2455 จึงได้นำความกราบบังคมทูลขอพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและได้รับพระราชทานนามตามใบบอกที่ 213 เลขที่รับ 169 ลงวันที่ 6/5/56 ว่า "โรงเรียนพิริยาลัย" ซึ่งคงอาศัยเค้านามเต็มจาก "เจ้าพิริยะเทพวงศ์" (เจ้าผู้ครองนครแพร่)

วันอาทิตย์ที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2455 โรงเรียนพิริยาลัยเริ่มเปิดสอน ในฐานะโรงเรียนประจำจังหวัดต่อมาเมืองแพร่ได้รับการยกฐานะเป็น "มณฑลมหาราษฎร์" โรงเรียนพิริยาลัยจังได้เปลี่ยนฐานะเป็นโรงเรียนประจำมณฑลไปด้วย จนเมื่อ พ.ศ. 2469 มณฑลได้ถูกยุบเป็นจังหวัด โรงเรียนพิริยาลัยจึงกลับมาเป็นโรงเรียนประจำจังหวัดตามเดิม มีชื่อเรียนกในสมัยนั้นว่า "โรงเรียนประจำจังหวัดแพร่พิริยาลัย"

ในปี พ.ศ. 2477 ทางราชการทหารได้อนุเคราะห์ไม้อาคารที่ทำงาน และบ้านพักจากตำบลเด่นชัยให้แก่โรงเรียน รวมกับเงินที่ได้รับเงินบริจาคสมทบอีกสว่นหนึ่งจากประชาชน นายคำรพ นุชนิยม ศึกษาธิการจังหวัดแพร่ ซึ่งดำรงตำแหน่งอาจารย์ใหญ่ในขณะนั้นด้วย ได้ซื้อที่นาติดถนน เพชรรัตน์ (ถนนยันตรกิจโกศล) เป็นที่ตั้งโรงเรียนแห่งใหม่ ่แล้วสร้างอาคารไม้สองชั้น จำนวน 10 ห้องเรียนขึ้น (ปัจจุบันได้รื้อถอนไปแล้ว) ณ บริเวณที่ตั้งอาคาร 2 (ไชยลังกา) และอาคาร 3 (นิกรกิตติการ) ขณะนี้

วันพุธที่ 8 กรกฎาคม 2478 โรงเรียนประจำจังหวัดแพร่พิริยาลัย ได้ย้ายมาเปิดสอนในสถานที่แห่งใหม่ เป็นต้นมา มีนักเรียนตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ถึงชั้นประถมศึกษา ปีที่ 6 และในปีนั้นได้เปิดสอบชั้นพาณิชยการปีที่ 5 ด้วย ต่อมาได้ขยายถึงพาณิชยการปีที่ 8

• พ.ศ. 2481 ยุบชันมัธยมพาณิชยการและประถมศึกษา มาเป็นสอนชั้น
• พ.ศ. 2500 เปิดชั้นเตรียมอุดมศึกษา แผนกวิทยาศาสตร์
• พ.ศ. 2503-2505 ยุบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-3 คงเปิดสอนตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่1 หรือ ม.ศ. 1 (มัธยมศึกษาปีที่4) ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 หรือ ม.ศ. 5 (มัธยมศึกษาปีที่ 8)
• พ.ศ. 2511 โรงเรียนได้รับพิจารณาให้อยู่ในโครงการโรงเรียนมันธยมศึกษาในชนบท (คมช.)
• พ.ศ. 2517 โรงเรียนได้รับพิจารณาให้เข้าอยู่ในโครงการพัฒนาโรงเรียนส่วนภูมิภาค กลุ่มที่ 2 (คมภ.)
• พ.ศ. 2530 ได้รับงบประมาณสร้างอาคาร 4 (อาคารเฉลิมพระชนม์ 60 พรรษา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ)

สถาบันแห่งนี้ได้ฝึกฝนอบรมเยาวชนให้มีความรู้ความสามารถเป็นคนดีที่ทำประโยชน์แก่สังคม ได้สร้างชื่อเสียงให้แก่โรงเรียน จนเป็นที่ประจักษ์แก่บุคคลทั่วไป จึงทำให้ผู้ปกครองไว้วางใจและนิยมส่งบุตรหลานมาศึกษาเล่าเรียนมากขึ้น ทั้งนี้เพราะโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ได้สนองนโยบายด้านการศึกษาของกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ พยายามเร่งรัดพัฒนาเยาวชนในโรงเรียนให้เป็นคนที่มีคุณภาพ จึงมีคติดพจน์ของโรงเรียนไว้ว่า "คุณธรรมเด่น เน้นการศึกษา อนามัยสมบูรณ์ เทิดทูญสถาบัน สัมพันธ์ชุมชน เพิ่มผลสิ่งแวดล้อม"

สัญลักษณ์ประจำโรงเรียน

• เครื่องหมายประจำโรงเรียน เป็นรูปรวงผึ้งติดกับกิ่งไม้ซึ่งมีใบไม้ 3 ใบ ต่อล่างของรวงผึ้ง มีพุทธศาสนสุภาษิตว่า "วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ" หมายถึง คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร
  • รวงผึ้ง หมายถึง ความสามัคคี เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของพวกเราชาวพิริยาลัย ต่างก็มีความขยันขันแข็ง ร่วมมือร่วมใจกันทำงาน
  • ใบไม้ 3 ใบ หมายถึง ท่าทาง - วางตัว - หัวใจ กล่าวคือ ลูกพิริยาลัยทุกคน จะต้องเป็นบุคคลที่มีท่าทางองอาจ สง่างาม บ่งบอกถึงคุณลักษณะของผู้ดี วางตัวถูกกาลเทศะ รู้จักสิ่งใดควรหรือไม่ควร และทุ่มเทหัวใจหรือชีวิตจิตใจให้แก่การเรียนการงาน ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต และมีความบริสุทธิ์ใจซึ่งกันและกัน
• สีประจำโรงเรียน คือ สีขาว - แดง สีขาว หมายถึง ความสะอาดบริสุทธิ์ และ สีแดง หมายถึง ความกล้าหาญ องอาจ อดทน
• ปณิธานของโรงเรียน (Motto) "คุณธรรมเด่น เน้นวิชาการ ประสานสามัคคี" อัตลักษณ์ (Identity) "สามัคคี มีความรู้ คู่คุณธรรม" เอกลักษณ์ (Uniqueness) "ฉลาดสะสม นิยมสามัคคี"

รายนามผู้บริหารโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่

ลำดับ	รายนาม	ระยะเวลาดำรงตำแหน่ง
1	นายเต่า	พ.ศ. 2450 - 2451
2	นายโชติ	พ.ศ. 2451 - 2454
3	ขุนวรวุฒิพิเศษ (ยศ)	พ.ศ. 2454 - 2456
4	ขุนสรรพิทย์พิเศษ (สวาสดิ์ พิลาเนีย)	พ.ศ. 2456 - 2459
5	ขุนดรุณวิทย์วรเศรษฐ(ยง ศิลปคุปต์)	พ.ศ. 2459 - 2462
6	ขุนกิตติวาท (ผล สิงหผลิน)	พ.ศ. 2462 - 2467
7	ขุนจรรยาวิฑูร (วิฑูร ทิวทอง)	พ.ศ. 2467 - 2470
8	นายเล็ก น้ำทิพย์	พ.ศ. 2470 - 2472
9	ร.อ.ต.ขุน มีนะนันท์	พ.ศ. 2472 - 2472
10	นายคำรพ นุชนิยม	พ.ศ. 2473 - 2478
11	นายลือ ไชยประวัติ	พ.ศ. 2478 - 2492
12	นายส่ง ไชยสิทธิ์	พ.ศ. 2492 - 2498
13	นายพรหมมินทร์ แสนศิริ	พ.ศ. 2498 - 2506
14	นายสุด สุวรรณาคินทร์	พ.ศ. 2506 - 2509
15	นายศรีสมมาตร ไชยเนตร	พ.ศ. 2509 - 2523
16	นายวิทูร ญาณสมเด็จ	พ.ศ. 2523 - 2527
17	นายขจร หาญจิต	พ.ศ. 2527 - 2534 , พ.ศ. 2536 - 2537
18	นายทองอินทร์ ไชยนวรัตน์	พ.ศ. 2535 - 2536 , พ.ศ. 2537 - 2542
19	นายเนาวรัตน์ คณะนัย	พ.ศ. 2542 - 2544
20	นายมานพ ดีมี	พ.ศ. 2544 - 2546
21	นายพิทักษ์ บุณยเวทย์	พ.ศ. 2547 - 2551
22	นายสรพลรัตน์ กุมภิรัตน์	พ.ศ. 2551 - 2552
23	นายพงศ์พันธุ์ เป็งวงศ์	พ.ศ. 2552 - 2555
24	นายอุบลศักดิ์ ขีดสร้อย	พ.ศ. 2555 - ปัจจุบัน

รายชื่ออาคารในโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่

• อาคาร 1 - อาคารพิริยะ อาคารอำนวยการ
  • ชั้นที่หนึ่งฝ่ายบริหารงานงบประมาณและธุรการ ห้องผู้อำนวยการ ฝ่ายบริหารทั่วไปและส่งเสริมสวัสดิภาพและสวัสดิการ ฝ่ายบริหารวิชาการและพัฒนาคุณภาพการศึกษา มสธ
  • ชั้นที่สองกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ฝ่ายแนะแนว
  • ชั้นที่สามห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์
• อาคาร 2 - อาคารไชยลังกา เป็นอาคารเรียนของชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 และกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ
  • ชั้นที่หนึ่งกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ
  • ชั้นที่สองศูนย์การเรียนรู้ภาษาจีน
  • ชั้นที่สามห้องปฏิบัติการภาษาต่างประเทศ
• อาคาร 3 - อาคารนิกรกิตติการ อาคารวิทยาศาสตร์
  • ชั้นที่หนึ่งห้องเรียน ห้องปฏิบัติการชีววิทยา ห้องเรียนทั่วไป
  • ชั้นที่สองห้องเรียน ห้องปฏิบัติการฟิสิกส์ ห้องเรียนวิทยาศาสตร์ทั่วไป ห้องพักครู
  • ชั้นที่สามห้องเรียน ห้องปฏิบัติการเคมี ห้องเรียนวิทยาศาสตร์ทั่วไป
• อาคาร 4 - อาคารเฉลิมพระชนมพรรษา 60 พรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
  • ชั้นที่หนึ่ง ฝ่ายบริหารงานบุคคลและส่งเสริมคุณภาพนักเรียน ห้องพยาบาล ห้องโสตทัศนศึกษา
  • ชั้นที่สอง กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ ห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 1
  • ชั้นที่สาม ห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 5
  • ชั้นที่สี่ ห้องเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
• อาคาร 5 - อาคารฉลองราชย์ 60 ปีพิริยานุสรณ์
  • ชั้นที่สอง สาม ห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 1 และ 3
  • ชั้นที่สี่ ห้องเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ห้องเรียนจริยธรรม
• อาคาร 6 - อาคารทิพยศิลป์
  • ชั้นที่หนึ่ง ฝ่ายกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี ชมรมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมล้านนา
  • ชั้นที่สอง ห้องเรียนธุรกิจศึกษา
  • ชั้นที่สาม ห้องเรียนดนตรีศึกษา ห้องเรียนเขียนแบบ
  • ชั้นที่สี่ ห้องปฏิบัติการงานช่าง

• อาคาร 7 - อาคารเฉลิมราชย์พิริยานุสรณ์
  • ชั้นที่หนึ่ง ห้องจัดและออกอากาศรายการวิทยุโรงเรียน 107.25 FM ห้อง Resource Center ห้องสมุด ห้องสมุดออนไลน์
  • ชั้นที่สอง กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา และห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 2
  • ชั้นที่สาม ห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 2 และ ห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
  • ชั้นที่สี่ ห้องเรียน มัธยมศึกษาปีที่ 4 และ ห้องเรียน EIS ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/2
• หอประชุมผึ้งหลวง สร้างขึ้นเมื่อปี 2538
• หอประชุมเก่า สร้างขึ้นเมื่อปี 2509
• อาคารผึ้งเงิน ธนาคารโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ สนับสนุนโดยธนาคารออมสิน ห้องประชาสัมพันธ์
• อาคารผึ้งทอง กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปศึกษา
• อาคารเกษตร ห้องเรียนเกษตร คหกรรม

ศิษย์เก่าโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ที่มีชื่อเสียง

• ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร อดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติปี พ.ศ. 2531
• ดร.โอฬาร ไชยประวัติ อดีตรองนายกรัฐมนตรี สมัยรัฐบาล นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์
• พลเอกสายหยุด เกิดผล อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุด
• ศาสตราจารย์นิคม จันทรวิทุร นักรณรงค์เคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของแรงงานและคนยากจนด้อยโอกาส และนักวิชาการด้านแรงงาน อดีตอธิบดีกรมแรงงาน
• พลโทยงยุทธ พิมสาร
• คุณยุทธชัย อุตมา
• คุณฉัตรชัย รัตนโอภาส
• ดร.เกียงศักดิ์ สุวรรณธราดล
• คุณยุวรัตน์ กมลเวชช์
• ดร.พจน์ ปัญญาทิพย์
• ดร.ชวาล ชวณิชย์
• คุณพยุงศักดิ์ จันทรสุรินทร์
• พลเอกสายหยุด เกิดผล
• พลเอกถวัลย์ แสวงพรรค์
• คุณสิทธิพร รัตนโนภาส
• พลเอกดำรง สิกขะมณฑล
• พลโทจำเนียร พงษ์ไพโรจน์
• คุณรักศักดิ์ วัฒนพาณิชย์
• นายแพทย์นิยม วิวรรธนดิฐกุล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดแพร่
• คุณสมา สวยสด นักร้องยอดเยี่ยมแห่งประเทศไทย ปี 2535

อ้างอิง

• หนังสือรายงานคุณภาพการศึกษาโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่ปี 2549

แหล่งข้อมูลอื่น

• โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
• เว็บไซต์ระดับชั้นม.3 โรงเรียนพิริยาลัย
• เกี่ยวกับเยาวชนชาวแพร่
• Youtube Channel ของห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์รุ่นที่ 5 โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่