วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก วิกิพีเดีย:คำทับศัพท์)
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
หมวดหมู่ การทับศัพท์ในวิกิพีเดีย
โครงการย่อย ภาษาญี่ปุ่น
หน้าย่อย การถอดเสียงภาษาอังกฤษอเมริกัน
การทับศัพท์เป็นภาษาไทยจากสัทอักษรสากล
การทับศัพท์แบบถ่ายเสียง
เกร็ดการเขียนคำทับศัพท์เป็นภาษาไทย
คำทับศัพท์ที่ใช้ในวิกิพีเดีย
คำทับศัพท์ที่ใช้ในวิกิพีเดีย/พิจารณาไปแล้ว
การทับศัพท์ภาษาโปแลนด์
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

คำทับศัพท์ คือคำที่ถ่ายเสียงและ/หรือถ่ายรูป มาจากรูปคำในภาษาอื่น และนำมาเขียนในรูปแบบของภาษาเรา เพื่อให้คนที่ใช้ภาษาสามารถออกเสียงได้ถูกต้อง หรืออย่างน้อยใกล้เคียงกับภาษาเดิม ในวิกิพีเดียไทยใช้การเขียนคำทับศัพท์แบบถ่ายเสียงเป็นหลัก

โครงการนี้มีเป้าหมายให้ คำทับศัพท์จะต้อง เป็นคำที่ ทุกคนที่ใช้ภาษาไทย สามารถออกเสียงคำได้ใกล้เคียงและง่ายต่อการใช้ภาษา และคนที่ศึกษาสามารถออกเสียงได้ถูกต้องตามเสียงต้นฉบับ และเมื่อวางรูปแบบได้เหมาะสม จะช่วยหลีกเลี่ยงสงครามการแก้ไขที่อาจเกิดขึ้นไม่จบ

รายชื่อคำทับศัพท์ที่ใช้ในวิกิพีเดีย[แก้]

คำทับศัพท์ในวิกิพีเดีย ได้แบ่งตามตัวอักษร ซึ่งหากพบคำทับศัพท์ใดที่ไม่เห็นด้วย หรือต้องการให้พิจารณาใหม่ สามารถทำได้ด้วยการเพิ่มคำศัพท์ดังกล่าวไปในรายการคำศัพท์ที่กำลังพิจารณาด้านล่าง

คำทับศัพท์ในวิกิพีเดีย: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

แนวคิด[แก้]

  1. จะทำอย่างไรให้คนอ่านทั่วไป ที่มีพื้นฐานเพียงภาษาไทย ออกเสียงได้ใกล้เคียง
  2. จะทำอย่างไรให้คนเขียนทั่วไป พอจะทับศัพท์ได้ ในคำที่ยังไม่มีบทความในวิกิพีเดียไทย เพราะหลักของราชบัณฑิตฯก็ค่อนข้างช่วยสำหรับคำที่ไม่ได้นิยมอยู่แล้ว
  3. จะทำอย่างไรให้กลุ่มผู้เขียนที่รู้ภาษานั้น สามารถมีหลักในการสะกด แทนที่จะใช้ความนิยมส่วนบุคคล เพื่อหลีกเลี่ยงสงครามการแก้ไขที่อาจเกิดขึ้นได้ไม่จบ
  4. ในฐานะสารานุกรม จะทำอย่างไรให้ระบบที่จะใช้กันเป็นที่ยอมรับทางวิชาการ ระบบของราชบัณฑิตฯถึงจะไม่มีการใช้มาก แต่ก็มาจากหน่วยงานที่เป็นที่ยอมรับในการใช้ภาษาไทย

ปัญหาปัจจุบัน[แก้]

  • สงครามการแก้ไข เนื่องจากการต้องการสะกดชื่อไม่เหมือนกัน
  • มีบทความซ้ำกันเกิดขึ้น ในการสะกดชื่อที่ต่างกัน

ในปัจจุบัน บทความในวิกิพีเดียไทยส่วนใหญ่ใช้หลักการทับศัพท์เทียบตามระบบทับศัพท์ของราชบัณฑิตยสถาน ซึ่งมีปัญหาจากที่ผ่านมาหลายอย่างที่มีการแจ้งจากผู้เขียนและผู้ใช้งาน อาทิ เช่น

  • ไม่แสดงถึงเสียงของภาษาที่แท้จริงเช่น เสียง [k] สะกดลงท้ายด้วย ก แทนที่ ค ในภาษาอังกฤษ
  • ไม่ได้รับความนิยมที่ปรากฏในสื่ออื่น ตัวอย่างเช่น ชื่อนักฟุตบอล นักร้อง
  • ไม่มีการใช้งาน เช่น ชื่อเมือง ชื่อบุคคล ในภาษาญี่ปุ่น

คำถามปัจจุบัน[แก้]

การยึดหลักของราชบัณฑิต[แก้]

ตัวอย่างคำที่ราชบัณฑิตใช้ไม่เหมือนกัน เช่นใน อีเมล "อีเมล" เป็นการสะกดตามศัพท์บัญญัติจากราชบัณฑิตยสถาน ขณะที่ อีเมล์ สะกดตาม พจนานุกรมคำใหม่ เล่ม ๑ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. หน้า 166.

ความนิยม และใช้เซนส์[แก้]

การทับศัพท์มักจะได้คำตอบว่าใช้เพราะว่านิยม หรือบางคนก็ว่าใช้เซนส์เอา ซึ่งสองอย่างนี้ควรจะมีสิ่งที่เป็นรูปธรรมในการอ้างอิง

ทับศัพท์ภาษาเดิม หรือภาษาอังกฤษ[แก้]

หลายบทความมีปัญหาขอคำที่มาทับศัพท์ว่าจะใช้เสียงอ่านของภาษาเดิม หรือเสียงอ่านของภาษาอังกฤษเป็นหลัก

การอ่าน[แก้]

คำทับศัพท์จากภาษาอื่นที่แสดงด้วยอักษรไทย จะแสดงเสียงคำอ่านใกล้เคียงกับต้นฉบับมากที่สุด โดยเสียงอักษรบางเสียงจะถูกกำกับด้วยเครื่องหมายการันต์เพื่อให้ยังคงในรูปของคำไทยที่สามารถอ่านได้ง่าย โดยจะแตกต่างกับคำไทยที่อักษรที่กำกับโดยการันต์จะไม่ออกเสียง นอกจากนี้เสียงอักษรที่ไม่มีในภาษาไทย เช่น [ð] และ [θ] (แทนด้วยอักษร th ในภาษาอังกฤษ) หรือ [v] จะถูกแทนด้วยเสียงอักษรไทยที่ใกล้เคียงแทน หรือเสียง [r] และ [l] ในภาษาอังกฤษที่ใกล้เคียงกับภาษาไทย จะถูกกำกับด้วย และ ที่ใกล้เคียงแทน เช่น อีเมล (อ่านคล้าย อี-เมว ไม่ใช่ อี-เมน)

สำหรับคำที่ใช้ในไทยมานานจะถูกเขียนเป็นคำไทย และตามด้วยวงเล็บของคำอ่านตามหลัง เช่น ฮาร์วาร์ด (ฮาร์เวิร์ด) หรือ เกอิชา (เกฉะ) สำหรับในภาษาญี่ปุ่นจะมีโรมะจิกำกับ เช่นเดียวกับภาษาจีนจะมีพินอินกำกับ

การเขียน[แก้]

การเขียนคำทับศัพท์ในวิกิพีเดียจะใช้การเขียนคำทับศัพท์แบบถ่ายเสียงเป็นหลัก โดยหลักการในหลายภาษาจะใช้ตามที่ปรากฏไว้ตามระบบราชบัณฑิตยสถาน ได้แก่ ญี่ปุ่น บาลี ฝรั่งเศส มลายู เยอรมัน สเปน อังกฤษ อาหรับ อิตาลี

ข้อควรระวัง[แก้]

  • ภาษาที่มีเสียงวรรณยุกต์กำหนด เช่น ไทย จีน เวียดนาม ลาว และภาษาอื่นใกล้เคียง จะแตกต่างกับภาษาที่เสียงวรรณยุกต์เปลี่ยนตามรูปประโยคเช่นในภาษาอังกฤษ
  • ภาษาที่มีเสียงสั้นยาวคู่กัน เช่น ไทย ญี่ปุ่น จะแตกต่างกับ ภาษาในยุโรปที่จะไม่มีเสียงยาวคู่กันทุกเสียง
  • คำบางคำเมื่ออ่านโดยผู้ใช้ภาษาอื่น อาจเพี้ยนจากต้นฉบับได้เช่น สาเก (คนที่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นหลักมักจะอ่านเพี้ยนเป็น สากี)
  • สำหรับคำที่ใช้ในไทยมานานจะถูกเขียนเป็นคำไทย และตามด้วยวงเล็บของคำอ่านตามหลัง เช่น ฮาร์วาร์ด (ฮาร์เวิร์ด) แต่ถ้ามีการเพี้ยนจากต้นฉบับมากให้ใช้เสียงต้นฉบับเป็นหลัก เช่น มีเกลันเจโล (Michelangelo) ใช้ผิดเป็น "ไมเคิล แองเจลโล"
  • การแยกพยางค์ของแต่ละภาษาแตกต่างกัน ควรระวังโดยอ้างอิงภาษาต้นฉบับ เช่น haze ในภาษาอังกฤษอ่านว่า "เฮซ" หมายถึง หมอกควัน ในขณะที่ภาษาญี่ปุ่น haze อ่านว่า "ฮะเซะ" หรือ rain "เรน" ในภาษาอังกฤษ และ "ระอิน" ในภาษาญี่ปุ่น

หลักการทับศัพท์[แก้]

  1. ทับศัพท์โดยใช้เสียงอ่านของคำเป็นหลัก
  2. การทับศัพท์ให้ถอดอักษรในภาษาเดิม พอควรแก่การแสดงที่มาของรูปศัพท์ และให้เขียนในรูปที่อ่านได้สะดวกในภาษาไทย
  3. คำทับศัพท์ที่ใช้กันมานานจนถือเป็นภาษาไทย และปรากฏใน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (ฉบับ พ.ศ. 2542) แล้ว ให้ใช้ต่อไปตามเดิม เช่น เชิ้ต ก๊าซ แก๊ส
  4. คำวิสามานยนามที่ใช้กันมานานแล้ว อาจใช้ต่อไปตามเดิม เช่น Victoria = วิกตอเรีย, Louis = หลุยส์ หรือ Cologne = โคโลญ เป็นต้น

การทับศัพท์ชื่อ[แก้]

หลักการทับศัพท์ชื่อ เรียงตามขั้นตอนต่อไปนี้

  1. ยึดราชบัณฑิตเป็นหลัก ถ้าได้มีการบัญญัติไว้
  2. ถ้าราชบัณฑิตไม่ได้บัญญัติไว้ ให้ใช้คำที่คุ้นเคย ถ้าคำนั้นไม่ผิดจากคำเดิม
  3. ถ้าไม่มีคำที่คุ้น ให้ถอดเสียงอ่านจากภาษาเดิม โดยอาศัยการเขียนคำทับศัพท์ตามระบบของราชบัณฑิตยสถาน
  4. ถ้าไม่มีหลักออกเสียงเดิม ให้ว่าไปตามเสียง โดยอาศัยอักขรวิธีของไทย
  5. ถ้าอ่านภาษาเดิมไม่ออก ให้อ่านจากภาษาอังกฤษ หรือภาษาไหนก็ได้ ที่ใกล้เคียง หรือให้คงอักษรเดิมไว้ก่อน

ตัวอย่าง[แก้]

  • ตัวอย่างคำที่ใช้ภาษาเดิมแทนที่คำนิยม - Michelangelo ในภาษาอิตาลีอ่านว่า มีเกลันเจโล แต่มักจะอ่านเพี้ยนเป็น ไมเคิล แองเจโล

ตัวอย่างคำ


ศัพท์ (ภาษา) ราชฯ (1) คำนิยม (2) เสียงเดิม (3,4) เสียงอังกฤษ (5) คำในวิกิตอนนี้
Roma (อิตาลี) / Rome (อังกฤษ) โรม โรม โรมา โรม โรม
Torino (อิตาลี) / Turin (อังกฤษ) - ตูริน โตรีโน ตูริน ตูริน
Nürnberg (เยอรมัน) / Nuremberg (อังกฤษ) - นูเรมเบิร์ก เนือร์นแบร์ก นูเรมเบิร์ก เนือร์นแบร์ก
Michelangelo (อิตาลี) - ไมเคิล แองเจโล มีเกลันเจโล ไมเคิลแองเจโล มีเกลันเจโล
Vincent Willem van Gogh (ดัตช์) - วินเซ้นต์ แวน โก๊ะ ฟินเซนต์ ฟาน ก็อกฮ์ ? ฟินเซนต์ ฟาน ก็อกฮ์
Serie A (อิตาลี) - ซีรีส์ เอ (ไม้เอก) เซเรียอา ซีรีย์เอ เซเรียอา
弁当 (Bentō) (ญี่ปุ่น) - เบนโตะ เบ็นโต เบนโต เบนโต
ラーメン (rāmen) (ญี่ปุ่น) - ราเมน ราเม็ง ราเมน ราเม็ง
北海道 (Hokkaidō) (ญี่ปุ่น) - ฮอกไกโด เกี่ยวกับเสียงนี้ ฮกไกโด ฮอกไกโด ฮกไกโด
San Francisco - ซานฟรานซิสโก แซนแฟรนซิสโก ซานฟรานซิสโก
Indiana (อังกฤษ) อินดีแอนา อินเดียน่า อินดีแอนา อินดีแอนา
Illinois (อังกฤษ/ฝรั่งเศส) อิลลินอยส์ อิลลินอยส์ อิลลินอย อิลลินอยส์
gasohol (อังกฤษ) แกโซฮอล[1] แก๊สโซฮอล์ แก็สโซฮอล (gas.o.hol) แก๊สโซฮอล์
Chevrolet (อังกฤษ) - เชฟโลเรต เชฟโลเร เชฟโรเลต
David Beckham (อังกฤษ) - เดวิด เบ็คแฮม ? เดวิด เบคแคม
Rockefeller (อังกฤษ) - ร็อกกี้เฟลเลอร์ ร็อกเกอะเฟลเลอร์ ?
laptop (อังกฤษ) แหล็ปท็อป แล็ปท็อป แล็ปท็อป แล็ปท็อป
fax (อังกฤษ) โทรสาร
แฝ็กซ์
แฟกซ์ แฟกซ์ โทรสาร
rock (อังกฤษ) ร็อก ร็อค ร็อค ร็อก

การสะกดคำทับศัพท์[แก้]

การสะกดคำทับศัพท์เน้นตามเสียงอ่านของคำไม่เน้นตามตัวอักษร เช่น Sioux [ซู] ให้ทับศัพท์ว่า ซู (ชนเผ่าอินเดียนแดง) หรือ Foie gras [fwɑ gʁɑ] ทับศัพท์ ฟัวกรายกเว้น

  1. คำภาษาอื่นที่เป็นคำไทย ที่ปรากฏในพจนานุกรมไทย ให้ถือว่าคำนั้นเป็นคำไทย และเขียนตามรูปเดิมถึงแม้ว่าเพี้ยนจากคำทับศัพท์เดิมบ้างก็ตาม เช่น
  2. ชื่อประเทศ เขตการปกครอง เมืองหลวง ให้ทับศัพท์ตามประกาศสำนักนายกฯ รวมถึงคำที่มีส่วนประกอบของชื่อนี้ในส่วนของคำ ถึงแม้ว่าบางคำจะทับศัพท์ผิดจากคำอ่านก็ตาม
  3. ชื่อถ้าเป็นชื่อเฉพาะของชื่อบริษัท ชื่อหนังสือ ให้เขียนตามต้นฉบับที่จดทะเบียน ถึงแม้ว่าบางคำจะทับศัพท์ผิดจากคำอ่านก็ตาม
    • Chevrolet [เชฟโรเล] เขียน เชฟโรเลต ตามชื่อบริษัทที่จดทะเบียน

คำที่นิยมใช้[แก้]

  1. คำศัพท์บางคำ ถ้ามีการนิยมใช้มากกว่าศัพท์ที่ปรากฏในศัพท์บัญญัติ ให้ใช้คำนิยมแทน เช่น
    • gasohol ให้ใช้ แก๊สโซฮอล์ แทนที่ศัพท์บัญญัติกำหนด "แกโซฮอล"
  2. สำหรับคำที่นิยมใช้แต่ผิดไปจากเดิม ให้ใช้ถือคำที่ถูกต้อง เช่น
    • Michelangelo ให้ใช้ มีเกลันเจโล (ชื่ออ่านตามภาษาอิตาลี) แทนที่ "ไมเคิล แองเจลโล" ที่ใช้กันจนนิยม
    • 弁当 (Bentō) ให้ใช้ เบ็นโต แทนที่ "เบ็นโตะ" ที่ใช้กันนิยม
  3. สำหรับคำที่นิยมใช้และมีใช้กันมานาน และมีปรากฏในเอกสารสำคัญในทางประวัติศาสตร์ ให้ใช้คำเดิม ถึงแม้ว่าจะอ่านผิดไปจากเสียงเดิม โดยในบทความนั้นให้เขียนคำอ่านที่ถูกต้องอธิบายไว้ เช่น


การใช้วรรณยุกต์[แก้]

การทับศัพท์จะไม่ใช้วรรณยุกต์ นอกเหนือจากว่าการไม่ใส่วรรณยุกต์ทำให้คำอ่านสับสน เช่น coma ใช้ โคม่า แทนที่ โคมา

ยกเว้นภาษาใน กลุ่มภาษาตระกูลไทย ไท เช่น ไทย ลาว ผู้ไท (ภูไท) ไทยใหญ่ และภาษาถิ่นต่างๆ ของไท ในประเทศไทย, ภาษาจีนและภาษาถิ่นของจีน, ภาษาเวียดนาม และบางภาษาในตระกูลอินเดีย-ยุโรป ใช้วรรณยุกต์ตามเสียงอ่าน

การเว้นวรรค[แก้]

คำศัพท์ในภาษาอังกฤษเขียนแยกกันทุกคำ ในขณะที่คำไทยเขียนติดกันและเว้นวรรคเมื่อจบประโยค หรือเพื่อง่ายต่อการอ่าน หลักการทับศัพท์ถ้าเป็นคำเดียวให้เขียนติดกันหมดเช่น Mexico City เขียน เม็กซิโกซิตี

ยกเว้นคำที่แสดงถึงชื่อบริษัทและชื่อสินค้า ให้เขียนเว้นวรรคเพื่อแสดงถึงชื่อผลิตภัณฑ์นั้น เช่น

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลจากวิกิพีเดียภาษาอังกฤษ[แก้]

อ้างอิง[แก้]